Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Veiligheidsraad lijkt eerste slachtoffer te worden van de crisis rond Irak

Home

Volgens veel deskundigen in het internationaal recht plaatsen de VS, Groot-Brittannië en Spanje zich buiten de internationale rechtsorde als ze nu Irak aanvallen.

AMSTERDAM - Niet de hele Veiligheidsraad van de Verenigde Naties heeft gesproken, maar drie leden van de Raad - Amerika, Groot-Brittannië en Spanje. Nu zij hebben aangekondigd hun resolutie, die de weg vrij zou maken voor oorlog tegen Irak, niet in stemming te zullen brengen, lijkt oorlog zonder goedkeuring van de Veiligheidsraad onvermijdelijk. Waarmee één verliezer alvast duidelijk lijkt: de Veiligheidsraad van de VN, die er maar niet in slaagde op één lijn te komen. Of is er nog iemand die verwacht dat Saddam Hoessein op aanraden van de Amerikaanse president George W. Bush zijn koffers pakt en Irak verlaat?

VN-secretaris-generaal Kofi Annan is er steeds helder over geweest: ,,Door Amerikanen geleide militaire actie tegen Irak, zonder toestemming van de Veiligheidsraad is in strijd met het Handvest van de VN.''

Vele volkenrechtsdeskundigen zijn het daar mee eens en gaan nog een stap verder: handelen in strijd met het Handvest van de VN is handelen in strijd met het internationale recht. Volgens het VN-Handvest is de inzet van militair geweld alleen legaal als dat uit zelfverdediging gebeurt of als de V-raad het sanctioneert.

De Amerikanen hebben wel gepoogd een oorlog tegen Irak onder te brengen in de 'oorlog tegen het internationale terrorisme', zodat een Amerikaanse aanval op Irak dezelfde status zou krijgen als de Amerikaanse aanval op Afghanistan (die door de Veiligheidsraad wél als een verdedigingsoorlog werd gezien). Maar dat is president George W. Bush en de zijnen niet gelukt. In feite hebben zij niet kunnen aantonen dat er banden zijn tussen het regime van Saddam Hoessein in Irak en het Al-Kaida-netwerk van Osama bin Laden.

Ook de weg van de ontwapeningsresoluties die de V-Raad aangaande Irak heeft aangenomen, is uiteindelijk voor de Amerikanen een doodlopende weg gebleken. Weliswaar vindt de Raad dat Irak zich onvoldoende houdt aan die resoluties en met name te weinig meewerkt aan uitvoering van de laatste resolutie (1441), een meerderheid in de Raad vindt ook dat er voor echt geweld tegen Irak een tweede resolutie noodzakelijk is, één die dat geweld sanctionneert.

Diezelfde meerderheid vindt dat zo'n resolutie, opgesteld door Amerikanen en Britten en meermalen gewijzigd, niet zou moeten worden aangenomen. Zodat die resolutie het in de V-Raad niet zou halen. En zover hebben de drie leden van de Raad die militaire actie tegen Irak voorstaan, de VS, Groot-Brittannië en Spanje, het niet laten komen. Zij besloten gisteren 'hun' resolutie niet in stemming te brengen. Waarmee zij, als zij nu toch oorlog gaan voeren tegen Irak, en dat is vrijwel zeker, zich volgens de meeste internationale rechtskundigen buiten de internationale rechtsorde plaatsen.

Niet alle experts op het gebied van het volkenrecht zijn het daarmee eens. Sommigen vinden zelfs dat ook 'preventieve zelfverdediging' (toeslaan als er sterke verdenkingen zijn dat een regime een acute bedreiging vormt) erkend zou moeten worden in het internationale recht. Er is een 'preventieve zelfverdedigingsactie' geweest (de Israëlische luchtaanval op de Iraakse kernreactor Osirak bij Bagdad in 1981) die ten tijde van de actie alom en in de openbaarheid veroordeeld werd, maar binnenskamers werd goedgekeurd en later ook in de openbaarheid werd toegejuicht. Maar de Veiligheidsraad kan zo'n actie niet openbaar goedkeuren.

Sommige deskundigen achten de verschillende resoluties van de Veiligheidsraad inzake Irak, en dan met name 1441, voldoende internationaal-rechterlijke basis voor een aanval op Irak. Gisteren liet de hoogste juridische adviseur van de Britse regering, Lord Goldschmidt, weten dat een oorlog tegen Irak volgens internationaaal recht wettig is. ,,De autoriteit om geweld te gebruiken, stamt uit een combinatie van de resoluties 678, 687 en 1441'', aldus Goldsmith in een geschreven verklaring. Volgens deze jurist gaf resolutie 678 toestemming om geweld te gebruiken om Irak in 1991 uit Koeweit te jagen, en werd in resolutie 687 in hetzelfde jaar vastgelegd dat Irak af moest van zijn vernietigingswapens. En in 1441 stelde de V-Raad vast dat Saddam resolutie 687 wezenlijk schendt, zodat ,,de bevoegdheid geweld te gebruiken onder 678 weer is opgeleefd en tot vandaag de dag van kracht is''.

Ook de Amerikaanse professor aan de Johns Hopkins universiteit in Washington, Ruth Wedgwood, is die mening toegedaan. Maar, zoals gezegd, er zijn anderen die dat bestrijden. Hoogleraar Gwen Rangwala van het Newham College in Cambridge vindt (in de Britse Financial Times) dat 687 die rol niet meer speelt en dat uit 1441 niet zomaar het gebruik van geweld gehaald kan worden. Volgens hem zou zelfs een tweede resolutie in veel hardere bewoordingen gesteld moeten worden dan Amerikanen en Britten hebben gedaan om geweld goed te keuren. Maar zelfs een 'zachte' resolutie kon Frankrijk niet over de streep halen, laat staan een 'harde'.

Als Amerikanen en Britten binnenkort ten oorlog trekken, dus zonder toestemming van de V-Raad, handelen zij tegen het VN-Handvest, vindt ook de Britse specialist op het gebied van internationaal recht Mark Littman in de Financial Times, en hij vindt dat de VN dan in het hart worden getroffen. ,,Als ze oorlog voeren, is dat volgens mij het einde van de VN. Als zij de regels aan hun laars lappen, kan iedereen dat doen en zijn we terug bij honderd jaar geleden.'' Waarmee de man wel erg snel vergeet dat de VN-Veiligheidsraad eigenlijk pas de afgelopen twaalf jaar echt kon werken en voordien door de Koude Oorlog goeddeels werd verlamd.

VN-secretaris Kofi Annan denkt daar ook anders over, getuige eerdere uitspraken. ,,De VN verkeren in een belangrijke fase'', zei Anan twee weken geleden al. ,,Maar de Veiligheidsraad en de VN zullen niet de weg gaan van de Volkenbond (die ging voor de Tweede Wereldoorlog ten onder, red). De VN zijn veel en veel groter dan de crisis rondom Irak.''

Deel dit artikel