Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Veilig in de schijnwerpers

Home

JANN RUYTERS

Japins theatrale behandeling heeft niet het beoogde effect. Het drama van de incest blijft erdoor aan de buitenkant

Het verlangen jezelf zonder schaamte te tonen, is een rode draad in het werk van Arthur Japin. Je vindt het terug in de met de Librisprijs bekroonde roman 'Een schitterend gebrek' (over de mismaakte eerste geliefde van Casanova), en in 'Vaslav', over de danser Nijinski.

Japin houdt van de schijnwerpers, ook in symbolische zin: van melodrama, van theaterkitsch. Dat blijkt ook uit zijn nieuwe roman 'Maar buiten is het feest'. Als een man vertederd raakt door zijn toekomstige adoptiefdochter, noemt Japin zijn 'brekende stem'. De artiestennaam van de heldin, wederom een podiumartieste, is Zonne. Op het podium draagt deze zangeres jurken "als kathedralen van stof, vol vogelstruis, mouwen als vleugels, kragen als pauwenstaarten".

Voor Zonne, incestslachtoffer, zijn de schijnwerpers niet zomaar een middel tot zelfexpressie, ze zijn van levensbelang. "Naar buiten treden om te voorkomen dat mensen binnendringen is een tweede natuur geworden. De regie houden. Iets vertonen voordat je wordt bekeken. Geven voordat je iets wordt afgenomen." Dat credo ligt er trouwens wel erg dik bovenop.

Als het boek begint is Zonne verwikkeld in een adoptiezaak om het dochtertje van haar bij een brand omgekomen zus. Het kind dreigt in handen te vallen van Zonne's stiefvader Sijmen, die haar en haar zus in hun jeugd heeft misbruikt. Japin schakelt heen en weer tussen deze rechtszaak en de traumatische jeugdjaren van Zonne, die toen nog Weijnanda heette. Haar moeder krijgt een buitenechtelijke relatie met een fotograaf. Stiefvader Sijmen boort eerst heimelijk gaten in het huis om zijn nieuwe familieleden te kunnen bespieden, aanranding en verkrachting volgen; neigingen die je volgens Japin vaker in fotografen aantreft, getuige de citaten waarmee hij twee boekdelen inleidt. In een daarvan vergelijkt Susan Sontag camera's met jachtwapens.

Sijmen is een hitsige griezel die niet alleen Weijntje/Zonne en naar later blijkt ook haar zus, begluurt, betast en verkracht, maar er ook een heel handeltje in pornografische foto's op nahoudt, ontfutseld aan zijn vele sekspartners, om hen vervolgens te kunnen chanteren. De enige ruimte waar Weijntje/Zonne zich kan verschansen is - symbolisch! - de donkere kamer, waar Sijmen niet onverwacht binnen kan komen. Later zal ze opnieuw veilig zijn onder de schijnwerpers "waar niemand je missen kan".

In de geschiedenis van Zonne, de zangcarrière, de jurken, herkennen we Karin Bloemen, die in interviews sprak over misbruik en wier zus ook omkwam bij een brand, waarna Bloemen haar kind adopteerde. Anders dan in Japins eerdere romans wordt deze bron niet expliciet benoemd, en ongetwijfeld zal Japin ook veel hebben verzonnen.

Anders dan in incestliteratuur gebruikelijk is, brengt Japin het misbruik zélf over het voetlicht, vanuit het kind dat "niet wist hoe het heette wat hij met haar uitspookte". Japin heeft het over het "geslacht dat hij in de rondte zwiepte als een hongerige hond". Ter illustratie van Zonne's onmacht haalt hij er tot twee keer toe een nestje pasgeboren, roze, blote muizen bij, de tweede keer verplettert het meisje ze onder haar schoenen. "Moed bleek alleen een kwestie te zijn van doen alsof je durft en daarin geloven".

In zulke levenslessen grossiert Japin. Die kunnen in het echte leven misschien inspireren, maar in deze schematische roman hebben openheid en onthulling niet het gewenste effect. Die groteske stiefvader en zijn herhaalde gehijg en gezucht werken als karikatuur, en glijden daardoor al te gemakkelijk van je af.

Arthur Japin: Maar buiten is het feest. De Arbeiderspers, Amsterdam; 311 blz. € 21, 95

Deel dit artikel