Vechten, medailles krijgen - dat willen vrouwelijke soldaten ook

home

Maartje van Hoek

Amerikaanse soldaten in Afghanistan. © AFP

Twee vrouwen uit het Amerikaanse leger hebben een aanklacht ingediend tegen de Amerikaanse staat. Reden: ze willen hetzelfde worden behandeld als mannen. Zij pleiten voor een evenredige beloning, en een plek in de vuurlinie als een vrouw dat wenst. 'Vrouwen hebben kwaliteiten die mannen juist niet hebben, die goed van pas kunnen komen in een vuurgevecht.'

Het is de eerste dag van haar carrière in het Amerikaanse leger. Het is 1979 en de kersverse cadet Ellen Haring (nu 50) uit Virginia hoort binnen vijf minuten de eerste vrouwonvriendelijke opmerking. Ze maakt haar opwachting in een zaal vol mannen en haalt haar schouders op. Ze is niet bij het leger gegaan om flauwe grappen te incasseren. Ze verlangt naar avontuur in het buitenland.

Niet mopperen
Hoe die eerste opmerking luidde, is ze inmiddels allang weer kwijt. 'Als ik dat allemaal had moeten bijhouden, had ik er jarenlang een dagtaak aan gehad', zegt Haring, die met haar vrouwelijke klasgenoten op de militaire academie de eerste jaren wel merkt dat er over haar wordt gepraat. 'We hadden het wel over onze bijzondere positie, maar maakten er geen punt van. Het leger was niet de plek om daarover te mopperen.'

Kolonel
Pas na 28 jaar in het Amerikaanse leger begint Haring zich af te vragen waarom vrouwen in haar beroepsgroep zo anders worden behandeld dan mannen. Haring heeft inmiddels diverse hoge functies bekleed op Hawaï, in Japan, Korea en Duitsland en werkt als stafofficier op het Pentagon in een militair evaluatie- en onderzoeksteam. Ze is kolonel. Ze heeft het nooit geschopt tot de twee hoogste rangen; admiraal of generaal. Er worden nog altijd grappen gemaakt als Haring - zoals zo vaak - de enige vrouw in de ruimte is. Dat doet haar niets. Wel belangrijk: 'Vrouwen worden nog altijd minder beloond. Financieel, maar ze krijgen ook minder medailles voor hun werk.' En ze hebben niet dezelfde rechten als mannen, terwijl ze vaak wel hetzelfde werk uitvoeren.

Aanklacht
De ergernis van Haring is stof voor een aanklacht tegen de Amerikaanse staat. Met hulp van hoogleraar Anne Coughlin van de Universiteit van Virginia diende Haring samen met collega sergeant-majoor Jane Baldwin in mei van dit jaar een aanklacht in. Deze week moet het Pentagon reageren op de verwijten van Baldwin en Haring. Die vinden dat vrouwen hetzelfde als mannen behandeld en beloond moeten worden. Er zijn twee mogelijkheden: het ministerie van defensie legt de aanklacht naast zich neer, of belooft verbetering en gaat actief werken aan een evenwichtig beleid voor mannen en vrouwen.

Haring verwacht dat het wel even gaat duren voordat sprake kan zijn van dat laatste. Pas in 2011, als Haring zich voorbereidt op een uitzending naar Afghanistan, ziet ze hoe krom binnen het leger wordt omgegaan met de sekseverschillen. Haring gaat naar Afghanistan om Amerikaanse vrouwen te ondersteunen die daar het contact met de lokale bevolking onderhouden. De Amerikaanse vrouwen krijgen die baan omdát ze vrouw zijn. 'Afghaanse mannen communiceren makkelijker met Amerikaanse vrouwen dan met hun Amerikaanse seksegenoten', legt Haring uit.

Machinegeweer
Haring leest in rapporten dat de vrouwen niet zonder gevaar hun baan uitoefenen. Ze worden ook wel eens beschoten, en schieten dan terug. Ze dragen hetzelfde machinegeweer als mannen. In totaal kan de 'bagage', met munitie en kogelvrij vest soms 30 kilo wegen. Iets waarover het Pentagon zegt dat dit 'fysiek zwaar' is voor iemand van het vrouwelijk geslacht.

Haring: 'Vrouwen bevinden zich net als mannen in een gevechtssituatie. Ze doen hetzelfde werk als mannen. Maar beloond zoals de mannen worden ze daarvoor niet.' Mannen krijgen in ruil voor gevaarlijk werk niet alleen soms medailles en onderscheidingen, maar ook meer geld en kans op een hogere rang. 'Generaal kun je in het Amerikaanse leger bijna alleen worden als je ervaring hebt in een gevechtseenheid.'

Geen compensatie
Het is nog veel erger gesteld met de verschillen tussen man en vrouw in het leger, zegt Rachel Natelson, de directeur van mensenrechtenorganisatie Swan (Service Women's Action Network), een stichting die opkomt voor rechten van vrouwen in het leger. 'Mannen die uit een gevechtszone terugkomen en last hebben van een posttraumatische stressstoornis, krijgen daarvoor compensatie zonder dat ze aan hoeven te tonen wat hun exact mankeert', vertelt Natelson op haar kantoor op Manhattan. Mannen krijgen hulp van een psychiater of psycholoog. En geld. 'Vrouwen ontvangen die hulp en compensatie niet. Het aanbod bestaat niet voor vrouwen.'

Dat komt doordat Amerikaanse vrouwen wel worden uitgezonden naar een land in oorlog, maar bij een gevechtseenheid slechts functioneren op een plek die als boventallig wordt ervaren. Een gevechtseenheid bestaat altijd uit mannen. Natelson: 'Vrouwen die meegaan, zitten bij wijze van spreken op de reservebank terwijl ze wel hetzelfde werk uitvoeren.'

Vrouwen maken dus eigenlijk wel onderdeel uit van het team, maar hebben op papier en bij terugkomst niet dezelfde rechten als mannen. 'Dat is oneerlijk en helemaal niet van deze tijd', zegt Natelson.

Gevoelig
Natelson haalde opgelucht adem toen ze hoorde van de aanklacht van Baldwin en Haring. 'Dit ligt zo gevoelig. Vrouwen durven in het leger vaak niet aan hun leidinggevende te vertellen wat ze van bepaalde situaties vinden. Want de cultuur in het leger is dat je degene die boven je staat nooit tegenspreekt. En die leidinggevende is bovendien altijd een man. Dat maakt het nog ingewikkelder.'

Natelson, zelf nooit in een gevechtszone geweest, vindt dat vrouwen alle kwaliteiten in huis hebben om dezelfde functies als mannen te kunnen uitvoeren, ook in een oorlogsgebied. 'Vrouwen hebben kwaliteiten die mannen juist niet hebben. Ze houden het langer uit in de hitte en blijven rustiger in panieksituaties. Die kwaliteiten kunnen goed van pas komen in een vuurgevecht.'

Beleid aanpassen
Een woordvoerder van het Pentagon reageert kort op de aanklacht van de twee werknemers van het Amerikaanse leger: 'Het Pentagon is druk bezig de weg vrij te maken voor vrouwen. Wij onderzoeken momenteel wat de fysieke uitdagingen voor vrouwen in een gevechtseenheid zijn. Het gaat niet alleen om vrouwen die een baan in een oorlogsgebied willen, maar om meerdere functies die nu nog niet toegankelijk zijn voor vrouwen. Het is niet zo dat we direct kunnen zeggen: als iemand het wil, kan het. We moeten het hele beleid aanpassen en dat kan niet in een dag.' Wat het ministerie van defensie met de aanklacht doet, wil het Pentagon niet zeggen.

Anne Coughlin van de Universiteit van Virginia diende de aanklacht tegen de Amerikaanse overheid in namens de twee werknemers van het leger. Ze wil niet in de krant vertellen wat ze verwacht van het Pentagon deze week, maar zegt wel 'dat ze geen zomervakantie heeft als de regering de aanklacht zomaar naast zich neerlegt.' 'Dan is er werk te doen.' Een mogelijke stap zou een proces tegen de staat in de rechtszaal kunnen zijn.

Principekwestie
Voor kolonel Haring's loopbaan zal het weinig meer uitmaken. Met haar vijftig levensjaren noemt ze zichzelf 'veel te oud' voor een functie in een gevechtseenheid. Dat weerhoudt haar er niet van te strijden voor gelijkheid tussen man en vrouw in het Amerikaanse leger. 'Het is een principekwestie. Het gaat niet om mij. Maar als ik 25 was, dan had ik het wel geweten. Dan was ik vol overtuiging voor een carrière als generaal gegaan.'

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie