Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Vaticaan moet plaats kennen

Home

Lousewies van der Laan en Elly Plooij-Van Goorsel en Joke Swiebel

Het Vaticaan is geen staat maar de zetel van een kerk en heeft daaromgeen recht op het VN-lidmaatschap. Dus zouden de Europese Unie en landen die een diplomatieke relatie met het Vaticaan onderhouden die moeten verbreken, om te beginnen met Nederland.

Afgelopen zaterdag was het precies 75 jaar geleden dat het kabinet-Colijn viel omdat de Tweede Kamer een motie van SGP-oprichter Kersten aannam die opriep tot het verbreken van de diplomatieke banden met het Vaticaan -onacceptabel voor de Rooms-Katholieke Staatspartij in het kabinet. Toen de regering-in-ballingschap in 1944 de banden met het pauselijk gezag herstelde, was er nog geen VN, de Koude Oorlog nog niet begonnen en Nederland was volledig verzuild.

Het verzet tegen de bevoorrechte positie van de katholieke kerk komt nu niet meer van protestantse maar van progressieve en liberale zijde. In Amerika loopt een progressief-katholieke organisatie, Catholics for Free Choice, voorop bij de campagne om de status van de katholieke kerk in de VN te veranderen. Weerstand komt van protestantse politici die zich verwant voelen met Rome's conservatieve agenda. Zo heeft presidentskandidaat George W. Bush zich uitgesproken voor de bevoorrechte positie van het Vaticaan.

De in de VS begonnen campagne om de status van het Vaticaan bij de VN te wijzigen, wordt inmiddels gesteund door ruim 500 organisaties. Daaronder bevinden zich er veel die in de praktijk tegen de macht van het Vaticaan oplopen, zoals verschillende organisaties voor aids-bestrijding in Afrika, gezinsplanningorganisaties in Ierland, Spanje en Italië, maar ook bijvoorbeeld de Dwaze Moeders in Argentinië. Andere organisaties ondersteunen de campagne met name vanwege het principiële bezwaar.

Een principieel argument tegen diplomatieke betrekkingen met het Vaticaan is dat kerk en staat gescheiden moeten zijn. Daarnaast is de gelijke behandeling van levensbeschouwingen in het geding. Doordat Nederland -maar ook de EU als geheel- ambassadeurs accepteert van één kerk, heeft deze aanzienlijk meer invloed dan andere maatschappelijke stromingen.

De katholieke kerk heeft als enige godsdienst een zetel in de Verenigde Naties, met -net als Zwitserland- de status van land als permanente waarnemer. Deze status geeft de katholieke kerk net zoveel rechten om de algemene vergadering van de VN toe te spreken als Nederland.

Het Vaticaan wordt door deelnemers aan de VN-vrouwenconferenties omschreven als het centrum van reactionaire krachten. Het Vaticaan trekt samen op met landen als Soedan, Libië en Iran, die ook niet bepaald bekend staan om hun respect voor rechten van vrouwen.

Een veelgehoord misverstand is dat het Vaticaan als waarnemer geen stemrecht zou hebben in de VN. Het heeft geen stemrecht in de algemene vergadering, maar wel tijdens de verschillende conferenties van de VN. Bijvoorbeeld bij de wereldvrouwenconferentie in New York het afgelopen jaar. Belangrijker is echter dat de VN werkt volgens het consensus-model. De VN probeert stemmingen te vermijden en alle landen zoveel mogelijk op één lijn te krijgen. Extremistische opvattingen hebben daardoor relatief veel invloed. Door bezwaren te blijven uiten kan het Vaticaan vooruitgang blokkeren, het proces vertragen en in een positie komen waarin het concessies kan afdwingen. Deze tactiek gebruikte het bij de VN-vrouwenconferenties in Peking en New York, waar het Vaticaan zich verweerde tegen vertrouwensartsen voor tieners, nood-contraceptie (morningafterpil) voor verkrachte vluchtelingen, seksuele voorlichting op scholen en bestrijding van discriminatie op grond van seksuele gerichtheid.

Ook probeerde het de term 'respect voor de rechten van de vrouw' om te dopen tot 'respect voor de status van de vrouw'. Het directe gevolg is, dat de VN minder effectief kan optreden om een aantal zeer reële problemen aan te pakken. Met name in de armste landen zijn de gevolgen voelbaar; honderdduizenden vrouwen sterven door onveilige, illegale abortussen en miljoenen raken jaarlijks besmet hiv.

Eén van de belangrijkste redenen waarom landen diplomatieke banden aangaan met het Vaticaan is eigenbelang. Het behoort tot de best geïnformeerde instellingen ter wereld. De paus eist dat zijn ambassadeur (nuntius) als deken der ambassadeurs fungeert. Dat betekent dat belangrijke ontwikkelingen in een land altijd eerst met hem moeten worden besproken, voordat ze bijvoorbeeld aan de ambassadeur van de VS of van Frankrijk worden medegedeeld. Landen die dit weigeren, krijgen een ambassadeur met lagere rang, een internuntius.

Ruim 160 van de 210 landen onderhouden diplomatieke banden met het Vaticaan. Hoewel het Vaticaan het kleinste land ter wereld is, is het fundamentele verschil dat het Vaticaan geen bevolking vertegenwoordigt. De Heilige Stoel telt ongeveer 700 inwoners. Zij verwerven het Vaticaanse staatsburgerschap niet door geboorte, zoals in elk ander land, maar door hun positie in de kerk. Bovendien beschikken zij allemaal over een paspoort van hun geboorteland. De paus is Pool en wordt door Polen vertegenwoordigd.

De combinatie van wereldlijke macht en religieus gezag is bijzonder krachtig en maakt dat de katholieke kerk een onevenredige invloed kan uitoefenen in de (internationale) politiek.

Hoewel ons argument om de katholieke kerk voortaan als godsdienst te beschouwen principieel van aard is, zijn de gevolgen van de huidige situatie in de praktijk goed merkbaar. Geconfronteerd met de aids-catastrofe die zich in Afrika voltrekt, start ook de EU projecten om Afrika te helpen. Binnenkort wordt begonnen met de bouw van een tweede condoomfabriek op het Afrikaanse continent, in Kenia, gesteund door de EU. Kenia is echter ook een land waar het Vaticaan actief probeert safe sex-programma's te ondermijnen en het onderwerp in de taboesfeer te houden. Oeganda is een ander voorbeeld. In samenwerking met de Oegandese regering heeft de EU begin jaren '90 projecten opgezet om het condoomgebruik te bevorderen. Enkele jaren later is het condoomgebruik explosief gestegen en is Oeganda een van de weinige Afrikaanse landen waar het aantal hivbesmettingen is afgenomen (met ongeveer vijftig procent). De ambassadeur van de paus in Oeganda, richt zich sinds begin dit jaar direct op de Oegandese jeugd en roept ze op niet te luisteren naar hulpverleners die oproepen tot het gebruik van condooms.

De katholieke kerk vertegenwoordigt een belangrijke maatschappelijke stroming en heeft alle recht haar stem te laten horen en haar politieke agenda uit te dragen. Wij willen echter dat de katholieke kerk een stem heeft als andere religies en niet langer aan de tafel zit waar beslissingen worden genomen. Bij de VN moet het Vaticaan zijn observer-status behouden -maar dan als non-gouvernementele organisatie en niet als staat. Kerk en staat moeten gescheiden worden. Nederland, de EU en verschillende internationale organisaties moeten naar dit principe handelen. Het paarse kabinet zou er het voortouw in moeten nemen door haar diplomatieke banden met de rooms-katholieke kerk om te zetten in een open dialoog.

Deel dit artikel