Van te veel onderzoek wordt een mens ziek

home

Marie-José Calkhoven | gestalttherapeut en publicist

Een vrouw wordt gescreend op borstkanker. © ANP
Opinie

De heersende maatschappelijke tendens is om steeds sneller en vaker een beroep te doen op de medische wetenschap, vooral in het kader van preventie. Minister Schippers van Volksgezondheid wil zelfs meer soorten screenings mogelijk maken. Dat daar ook risicovolle kanten aan zitten, wordt massaal verdrongen, en dat is onterecht.

Uit steeds meer onderzoeken blijkt dat 'preventief' medisch ingrijpen veel ongewilde negatieve bij-effecten heeft, zowel op de gezondheid van mensen als op de wijze waarop zij gebruik maken van de zorg. Oók als de gezondheid van mensen daartoe geen directe aanleiding geeft, dringen zij steeds vaker aan op medicatie of behandeling.

Een verklaring hiervoor is het fenomeen van 'medische zelfbevestiging'. Hierbij maken mensen steeds vaker gebruik van medische zorg, maar zonder echte noodzaak. De enorme toename in het gebruik van antibiotica is hiervan een goed voorbeeld. De meeste klachten zouden ook zonder kuur verdwenen zijn, maar de patiënt wijt zijn herstel eraan en zal er een volgende keer weer om vragen. Dat antibiotica zelf ook schadelijk zijn, wordt vergeten.

Medische zelfbevestiging speelt ook een belangrijke rol bij preventieve screenings. Een voorbeeld is de PSA screening die tot doel heeft prostaatkanker voortijdig op te sporen. Deze screening is grootschalig onderzocht en het effect ervan blijkt niet alleen gering, maar ook nadelig. Ivan Wolffers, hoogleraar gezondheidszorg en cultuur, spreekt in Trouw in dit verband terecht over 'zorg die ziek maakt' (Letter & Geest, 2 juni).

De foutmarge van die prostaatkankerscreening is groot en de vele fout-positieve uitslagen leiden tot onnodige en gezondheidsbelastende vervolgonderzoeken. Daarnaast is er een grote kans op overdiagnosticering: in de helft van de gevallen waar een tumor wordt gevonden, zou deze niet tot problemen of sterfte hebben geleid. Terwijl behandeling van de tumor vaak leidt tot blijvende incontinentie en impotentie.

Ook bij borstkankerscreening spelen dergelijke problemen. De snelgroeiende en agressieve kankers die dodelijk zijn worden er vaak niet mee ontdekt en ook hier komen veel fout-positieve uitslagen voor. Tilburgse onderzoekers hebben de gevolgen daarvan in kaart gebracht: tot een jaar na een fout-positieve uitslag ervaren vrouwen een lagere kwaliteit van leven en meer angst. Stress die de gezondheid geen goed zal doen.

Men zou denken dat deze nadelige gevolgen leiden tot minder tevredenheid van patiënten over hun arts. Maar het tegendeel is waar. Je kunt het als arts bij het bieden van dit soort zorg eigenlijk niet fout doen. Blijkt de uitslag eerst positief en daarna fout-positief, dan is de opluchting nog groter dan bij een negatieve uitkomst. En zelfs als er wel een afwijking gevonden wordt, zit de arts goed. Hij heeft dan immers bijgedragen aan het vroeg ontdekken van de ziekte en kan een 'levensreddende' behandeling aanbieden.

De patiënt realiseert zich niet dat de gevonden afwijking waarschijnlijk nooit tot problemen had geleid, en dat de nevenschade - fysiek en psychologisch - vaak erger is dan de kwaal. Hij of zij is tevreden over het medisch ingrijpen en zal in de toekomst nog sneller voor medische zorg kiezen, met de bijbehorende extra zorgkosten. De medische zelfbevestigingskringloop is behoorlijk prijzig.

Dit soort feiten tonen aan dat 'meer zorg' niet 'betere zorg' is. Wie teveel angst heeft voor ziekte en zijn gezondheid probeert veilig te stellen middels een overdaad aan medisch ingrijpen, kan stuiten op een tragische paradox: men veroorzaakt waaraan men tracht te ontkomen. Dan maakt zorg niet beter, maar ziek.

Lees verder na de advertentie

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie