Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Van ex-minister tot affaire

Home

Han Koch

Eveline Herfkens moest, als VN-adviseur, leven naar de regels van de Verenigde Naties. Dat deed ze onbewust niet en namens Nederland wil minister Verhagen nu 280.000 dollar terug aan een ten onrechte ontvangen huurvergoeding. Een Hollands mini-drama met maximale publiciteit.

Raar gesprek was dat. Wat aangekondigd werd als een interview met Mark Malloch Brown, topman van de ontwikkelingsorganisatie UNDP, liep uit op een ondervraging. Het is maart 2002. In het Mexicaanse Monterrey regelt Eveline Herfkens, toen minister voor ontwikkelingssamenwerking, voor twee Nederlandse journalisten een exclusief gesprek met de UNDP-topman. Het onderwerp voor het gesprek is tevens de agenda voor de VN-top in de Mexicaanse plaats: de financiering van de ontwikkeling in de arme landen.

Een half uur duurde het gesprek, in een ruimte waar nauwelijks drie mensen kunnen zitten. MMB, zoals de Brit vaak wordt genoemd, gaat er eens goed voor zitten. Nee, niet voor antwoorden, maar voor vragen. Wat denken de journalisten van het Nederlandse klimaat nu die Pim Fortuyn aan zijn opmars is begonnen? MMB vreest duidelijk dat Nederland zijn leidende rol bij het financieren van ontwikkelingshulp gaat verliezen als de beweging van Fortuyn aan de macht komt. En dat blijkt hem slecht uit te komen nu de internationale gemeenschap veel geld op tafel moet krijgen om de Millenniumdoelen van de VN in 2015 binnen bereik te krijgen. Herfkens is volgens Mark Malloch Brown een belangrijke schakel in het hele proces van verhoging van de hulp door rijke landen, laat hij ongevraagd weten. MMB laat doorschemeren dat, mocht Herfkens niet meer aan een nieuwe termijn als minister mogen beginnen, er voor haar wel een plek is in de wereld van de internationale instituten.

Voor Herfkens zelf speelde dat toen niet. Zij dacht aan een nieuwe termijn als minister. Vragen over het vervolg van haar loopbaan na een winst van Fortuyn wilde ze niet beantwoorden.

Maar in juni 2002 liggen de zaken anders. De PvdA heeft bij de Tweede Kamerverkiezingen van dat jaar een gevoelig verlies geleden. Herfkens kan een nieuwe termijn als minister van ontwikkelingssamenwerking wel vergeten. Die ministerspost is overigens geschrapt en vervangen door een staatssecretariaat.

Herfkens is vrij en Malloch Brown polst haar op Bali tijdens een conferentie voor een post bij de VN. Topman Kofi Annan en Mark Malloch Brown willen haar hebben en polsen bij alle hoofden van VN-instellingen, zoals Ruud Lubbers van UNHCR hoe Herfkens ligt. Nederland is niets gevraagd en de ambtelijke top van Buitenlandse Zaken is voor de ex-minister nog geen nieuwe baan aan het zoeken. Herfkens hapt nog niet direct toe. Ze verteert op dat moment de teleurstelling dat een langere ministersloopbaan niet mogelijk was gebleken.

Op 1 oktober 2002 meldt Herfkens zelf – zij laat dat niet over aan haar opvolgster Agnes van Ardenne met wie ze een zeer slechte relatie had – dat ze een nieuwe baan heeft. Kofi Annan heeft haar als opdracht gegeven de campagne rond de VN-Millenniumdoelen te leiden. Ze moet heel rap aan de slag. Een kantoor is er niet, de campagne gaat inwonen bij UNDP in New York.

Alhoewel Herfkens geen band meer met Nederland heeft, zoekt ze samen met de ambtelijke top naar oplossingen om haar pensioenopbouw voort te zetten.

En dan gaan de molens malen en wordt de kiem gelegd voor wat nu de Herfkens-affaire is gaan heten. Herfkens zegt dat ze de Nederlandse vertegenwoordiging bij de VN (de Missie) heeft gevraagd of ze hulp kunnen bieden bij het zoeken van een woning dichtbij het VN-kantoor. En nee, verklaart ze later, ik heb niet gevraagd om een bijdrage in de huur, alleen hulp bij het vinden van een huis.

Uit stukken uit het dossier blijkt dat voor haar verklaring wel iets te zeggen valt. Het hoofd algemene zaken van de Missie schrijft op 9 oktober 2002 aan de hoofddirecteur personeel en organisatie R. van Roeden: „Naar aanleiding van uw verzoek behulpzaam te zijn bij een aantal logistieke zaken m.b.t. de vestiging van Herfkens te New York...”. Van Roeden vroeg hem dus niet om een regeling te bedenken, maar om logistieke steun te bieden bij het vinden van een woning.

Hetzelfde hoofd algemene zaken vindt dat het salaris van Herfkens, en hij zegt dat op eigen initiatief, ontoereikend is om de huur van het appartement in de Dag Hammarsskjold Tower te betalen. Herfkens gaat bij een vierdaagse werkweek 8.224,63 dollar per maand verdienen. De maandhuur van de flat is 6000 dollar. „De huur is naar New Yorkse maatstaven redelijk geprijsd en ligt qua huurprijs ongeveer op het kostenniveau van een woning van een AS1”, schrijft het hoofd algemene zaken in New York. Op een kleine ambassade is de eerste ambassadesecretaris (AS1) de tweede man, op een grote ambassade duidt AS1 op een functie op het derde echelon.

’New York’ gaat in de steun aan Herfkens nog een stap verder. Den Haag wordt gewezen op een medewerker van Buitenlandse Zaken die een vergoedingsregeling ontvangt voor de huur. Die regeling is te vinden in het dossier ’Jong1668’, zo krijgt Van Roeden in Den Haag te lezen. De service is nog lang niet genoeg geweest, vindt de Missie in New York: Er zou ook gedacht moeten worden aan de verhuiskosten, de herinrichtingskosten en de energiekosten.

Een maand later is de zaak beklonken. Herfkens is al aan het werk als zij op 8 november 2002 haar contract krijgt van Buitenlandse Zaken, ondertekend door R. van Roeden. Een contract dat, naar begin dit jaar is gebleken, strijdig was met de regels van de VN die al in 2001 waren veranderd. Wie bij de VN werkt, mag geen giften ontvangen. Alles moet gemeld worden. Een huurvergoeding is overigens niet verboden, maar dan moet de VN-instelling, in dit geval werkgever UNDP, wel op de hoogte worden gebracht. Of het contract met Herfkens ooit aan UNDP is gezonden, weet een woordvoerder van Buitenlandse Zaken niet.

Het contract bevat dus bepalingen die strijdig zijn met de VN-regels. Voordat Herfkens het contract ondertekent, ziet niet alleen de complete ambtelijke top de tekst met de passage over de huur. Ook de toenmalige minister Jaap de Hoop Scheffer (Buitenlandse Zaken) en staatssecretaris Agnes van Ardenne (Ontwikkelingssamenwerking) krijgen de tekst onder ogen.

Niemand rept over het feit dat de inhoud van het contract de VN-regels schendt. Dat betekent dat óf de tekst niet is gelezen óf dat niemand van de meelezers de regels kent. Dat laatste zou nog het opmerkelijkst zijn, want zo ongeveer iedereen die iets met regelgeving en arbeidsvoorwaarden te maken had, was op de hoogte van de afspraken met Herfkens.

Herfkens tekent en wordt nu verzocht en wellicht via de rechter gedwongen terug te betalen. In brieven aan de Kamer schrijft de huidige minister Verhagen dat niet is vast te stellen wie nu het initiatief tot de regeling van de huurvergoeding heeft genomen. Herfkens wijst nadrukkelijke naar Buitenlandse Zaken. Opheldering zou kunnen komen uit persoonlijke aantekeningen van Van Roeden. Dat stuk is in zijn oorspronkelijke vorm nooit naar de Kamer gestuurd en pogingen van Trouw om die aantekeningen via een beroep op de Wet openbaarheid bestuur te krijgen, hebben tot op heden tot niets geleid. Wel heeft het ministerie inmiddels toegeven dat de procedure die Trouw in gang zette de schoonheidsprijs niet verdient en dat termijnen zijn overschreden.

Aanvankelijk kón Buitenlandse Zaken de stukken van Van Roeden ook niet leveren. Ze zaten simpelweg niet in het dossier Herfkens, maar in de privé-kast van Van Roeden, die nu ambassadeur in Oslo is.

Opmerkelijk is bovendien dat Verhagen zich richt op terugbetaling door Herfkens alleen, terwijl met minimaal één andere medewerker van Buitenlandse Zaken en vermoedelijk ook met medewerkers van andere departementen regelingen zijn getroffen die strijdig zijn met de VN-regels.

Verhagen en de Tweede Kamer maken zich sterk om het geld van Herfkens terug te krijgen. Het Nederlandse beleid is inmiddels conform de VN-regels, maar onduidelijk blijft waarom dat pas jaren na de VN-resoluties van 2001 is gebeurd.

Deel dit artikel