Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Utrechtse amateurmusici vieren groots feestje met John Adams'opera Nixon in China.

Home

door Anthony Fiumara

Een opera van een amateurensemble haalt meestal de kranten niet. Maar dit wordt dan ook geen klein feestje: Utrechts Blazers Ensemble (UBE) en strijkorkest Zoroaster, aaneengesmeed tot symfonieorkest Uboaster, vieren deze week samen met een koor en een groep beroepszangers hun lustrum. Met de operaproductie ' Nixon in China' van de Amerikaanse componist John Adams, die in 1988 voor het laatst in Nederland werd uitgevoerd door De Nederlandse Opera.

Adams' muziektheatrale werken kunnen iedere keer internationaal rekenen op een grote publieke belangstelling. Dat ligt niet alleen aan zijn thema's, die vrijwel altijd hun wortels hebben in de Amerikaanse actualiteit, maar ook aan de toegankelijkheid van zijn muzikale taal. Minimal music kun je het niet echt meer noemen, maar je hoort in Adams' muziek hoe goed hij heeft geluisterd naar Steve Reich, Philip Glass en Louis Andriessen. En dat alles georkestreerd op zijn Hollywoods: lekker sonoor en schaamteloos.

Laatste nieuws: op dit moment werkt Adams aan ' Doctor Atomic', een opera over de Amerikaanse atoombomexperimenten in 1945 die in oktober in San Francisco in wereldpremière gaat.

Beleefde zijn muziektheaterwerk ' The Death of Klinghoffer' recent in Rotterdam een scenische herneming, zo bleef het hier na de eerste uitvoering in 1988 lang stil rond Adams' ' Nixon in China'. Tot vanavond dus.

In de enorme hal van de Theater Fabriek Amsterdam is een ruimte met een paar duizend zitplaatsen, waarvan er een stuk of tien bezet zijn door zangers als Bernard Loonen, Orlanda Velez Isidro en Antje Lohse. Vanuit een andere ruimte klinkt uit de verte een koor met onmiskenbare Adams-akkoorden.

Als het orkest op het podium de repetitie hervat, raakt de hal weer snel gevuld met meer van zijn opwindende muziek. ' News, news, news, news', zingt Richard Nixon terwijl hij de vliegtuigtrap afdaalt in China. ' Has a kind of mystery.' Vriendelijk zwaaien naar de denkbeeldige persfotografen, poserend handenschudden. En glimlachen. Vooral blijven glimlachen.

' Nixon in China' lijkt niet echt een stuk voor een gemiddeld amateurensemble, maar zo te horen kun je het woord ' gemiddeld' hier rustig weglaten. Onder leiding van dirigent Paul Janse klinkt het jonge gelegenheidsorkest strak en energiek. In de pauze vertelt Janse, vast dirigent van het UBE dat dit het tweede lustrum is dat beide ensembles samen vieren. De vorige keer werden ook werken van Adams uitgevoerd: ,, Die muziek is ons toen goed bevallen en is bovendien heel goed met amateurs te doen. De ritmiek is erg aanstekelijk en de muziek zit vol met ' zwaluwstaartjes', dingen die in elkaar grijpen en soms net anders uitpakken dan je verwacht. Je moet er dus heel alert op zijn als je het speelt. Het soort musici in deze ensembles

vindt dat leuk. Die willen niet achterover hangen en Brahms spelen, maar willen zich vooral inzetten. In ' Nixon in China' zit ook een koor dat veel te doen heeft, dus dat was een mooie gelegenheid om met koorzangers samen te werken. Bovendien is de thematiek herkenbaar en spreekt het idioom ze ook aan: beetje ballroom, beetje jazzy. Het leuke van deze amateurs is dat ze het voor elkaar krijgen om het ook nog goed uit te voeren, met veel s p e e l p l e z i e r.” De plot van ' Nixon in China', zegt Janse, is niet het gebruikelijke sopraan-houdt-van-tenor-maar-bariton-is-jaloersverhaal. Samen met librettiste Alice Goodman (die ook ' The Death of Klinghoffer' schreef) maakte Adams een documentaire opera over het bezoek van de Amerikaanse president Nixon aan het communistische China van Mao Tse Tung. Een staatsbezoek met veel misverstanden tussen de culturen, politieke intrige en ten slotte met gevoelens van onmacht over de gemiste kansen.

Is ' Nixon in China' door zijn verhaal en zijn historische personages niet heel tijdgebonden? Regisseuse Elsina Jansen vindt van niet: ,, Uiteindelijk gaat het over mensen met macht. Mao is een dictator, Nixon heeft ook wel wat op zijn geweten. Net zoals Kissinger en Mevrouw Mao. Dat wordt mooi verteld in Goodmans tekst en Adams' muziek. Het zijn personages met twee kanten. Je ziet hun buitenkant, hoe ze naar de pers toe zijn. En je ziet een schaduwkant van ze. Daarmee heeft Goodman ze heel menselijk geschilderd. En actueel, universeel.” Paul Janse bezocht de productie van de Nederlandse Opera in 1988 en werd toen al gegrepen door een opwinding die hij nu nog steeds bij Adams' muziek voelt. Zowel de dirigent als de regisseuse roemen diens ritmische stuwende kracht, de orkestrale kleuren die met de stemming van de personages meeveranderen en het gevoel voor lengte.

Ook Elsina Jansen zag de voorstelling destijds en herinnert zich vooral de muziek. ,, Ik ben niet opnieuw gaan kijken naar de enscenering van Peter Sellars. Hij maakt zulke sterke beelden. Als die weer op mijn netvlies zouden verschijnen, was ik bang dat ik het toch na zou gaan doen. En ik wilde vooral mijn eigen versie maken.” Paul vult aan: ,, Jij hebt er meer humor in gebracht. Je hebt je minder rigide gehouden aan historische beelden.” Elsina: ,, Ja. En minder mechanisch. Sommige dingen moeten wel gestileerd. Maar als Pat Nixon bijvoorbeeld op excursie gaat, wordt ze met een riksja rondgeleid door die drie gekke secretaresses van Mao. Het is minder afstandelijk geworden.” Dat komt ook doordat de spelers van Uboaster gedurende de hele voorstelling op het podium te zien zijn, als deel van de handeling. Het was ten slotte een feestje van het orkest, zegt de dirigent, dus zij moesten centraal staan in de enscenering. De musici spelen bijvoorbeeld in soldatenuniformen. Op het moment dat ze een dansorkest moeten voorstellen, worden ze kleurig uitgelicht door voetlichtjes.

Elsina Jansen: ,, Het stuk verandert van groots, pompeus en formeel in de eerste acte naar klein en verstild in de laatste acte. Daar zie je alleen nog maar verzopen mensen.” In de regie van Elsina Jansen eindigen de personages treffend in een bar. De media-glimlach is afgebladderd en vooral de Amerikanen zitten er afgepeigerd bij: jasjes uit, kapsels ingestort, geen nieuws, geen mysteries meer. Meneer en mevrouw Mao zijn de enigen die nog redelijk fris zijn, al staan ze in pyjama op toneel. En in hun sleetse huwelijk vinden Pat en Richard Nixon elkaar in het verleden. Elsina: ,, Er is nog een sprankje hoop. De communicatie tussen culturen en personages is niet alleen maar mislukt.”

Deel dit artikel