Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Uitslag van de laatste peiling? U vindt het wel/niet op Trouw.nl

home

Marco Visser

Bord met verkiezingsposters in Den Haag. © Nederlandse Freelancers

'Het zijn maar peilingen, maar...' zo hoor je parlementair verslaggevers geregeld roepen als Ipsos Synovate, Maurice de Hond of TNS Nipo hun nieuwe cijfers presenteren. 'Manipulatieve momentopnamen', noemt DKP-lijsttrekker Hero Brinkman dat. Hij zou ze in tijden van verkiezingen het liefst verbieden.

Brinkman staat niet alleen in zijn mening. De website 'Peilen doe je zo' peilde het verbod op peilingen en concludeert dat 23 procent van de Nederlanders 2 weken voor de verkiezingen het liefst niets meer willen horen over virtuele zetels. De peiling was geen harde wetenschap, erkende initiatiefnemer van 'Peilen doe je zo,' Coralie Vogelaar. Dat was wel het geval met de representatieve steekproef van politicoloog Joop van Holsteyn uit 2006 waarin ruim een derde van de Nederlanders aangaf voor een tijdelijk verbod te zijn.

Vanwaar zo'n verbod? Omdat zetelpeilingen van invloed zijn op het gedrag van de kiezer en een zuivere afwikkeling van het democratisch proces in de war schoppen.

Bandwagon
Allereerst is er het bandwagon-effect. Mensen willen graag bij een winnaar horen, en stemmen dus ook op winnaars, zo is de gedachte. Dat het bandwagon-effect echt bestaat, toonde politicoloog Tom van der Meer van de Universiteit van Amsterdam deze zomer aan. 'Nederlandse kiezers vertonen kuddegedrag: ze stemmen graag op een winnaar.'

Dat kan leiden tot een sneeuwbaleffect. Winst voor de PvdA trekt nieuwe kiezers die ook willen 'winnen' waardoor peilingen nog hoger worden, opnieuw meelopers aantrekt, enzovoort. Peilingen creëren daarmee de trend dat grote partijen (in de peilingen) groter worden en kleine kleiner. De Nationale Nieuwsmonitor constateert deze week dat bij een bandwagon-benadering het niet nodig is dat er een hard bewijs wordt geleverd. 'De peilingen zijn immers maar peilingen, maar toch kan de suggestie van een trend al bepalend zijn voor de richting waarop grote groepen kiezers denken.'

Strategisch stemmen
Een tweede verstorend effect van peilingen is dat het strategisch stemmen bevordert. Kiezers kijken daarbij niet naar de partij die het dichts bij hen staat, maar baseren zich op de machtsvraag. Iemand die inhoudelijk GroenLinks zou moeten stemmen, zou in deze verkiezingen kunnen besluiten toch maar het hokje van de PvdA aan te kruisen omdat hij daarmee de kans vergroot dat die partij als grootste uit de bus komt.

Net als het bandwagon-effect, is strategisch stemmen vooral gunstig voor partijen die (in de peilingen) kans maken op deelname aan de regering. Daardoor leidt strategisch stemmen tot een vertekening van het parlement, constateert Will Tiemeijer, auteur van het boek 'Wat 93,7 procent van de Nederlanders moet weten over opiniepeilingen'. Tiemeijer concludeert dat strategisch stemmen tot een inhoudelijke kloof leidt tussen kiezer en parlement. 'Hoe betrouwbaar is dan nog de samenstelling van de Tweede Kamer als indicatie van 'de wil van het volk?''

De politicologen Joop van Holsteyn en Galen Irwin schatten het aantal potentiele strategische stemmer op ongeveer een kwart van de kiezers. Hoe kleiner het verschil tussen de partijen, des te meer zij geneigd zijn strategisch te stemmen, concluderen zij. Peilingen spelen daarin een grote rol. Want hoe weet je anders of er sprake is van een (schijnbare) nek-aan-nekrace?

De rol van de media
Een derde reden die voor een verbod pleit, is het gedrag van de media. De enige vraag die daar nog lijkt te tellen is: wie gaat er winnen. En winnaars zijn er genoeg. Na elke peiling, elk radio- of tv-debat wordt een lijsttrekker op het schild gehesen en de verliezer nagewezen.

Onderzoek van de Nationale Nieuwsmonitor laat zien dat de afgelopen weken de aandacht voor inhoud terrein verliest ten opzichte van onder meer het wedstrijdnieuws van de peilingen. Daarmee reduceren de media politici tot 'deelnemers aan een wedstrijd'. Daarmee wordt de 'wedstrijdstem' en 'strategische stem' bevordert.

Dat zou tot daar aan toe zijn als sommige van die peilingen niet zo tenenkrommend nietszeggend waren. Neem de uitslag van de peilingen van het Carrédebat dinsdagavond. Niemand die er bij dat debat echt bovenuit stak. Toch 'won' Samsom, voor Rutte en Roemer, die verloor. Werkelijk? Het enige dat die peilingen zeggen is dat de PvdA als beste in staat bleek haar achterban te mobiliseren. Peilingen via het tweede scherm worden massaal gemanipuleerd door actieve partijleden die hun lijsttrekker willen promoten. Daar is niets mis mee, maar uit die internetpolls kun je onmogelijk de conclusie trekken dat Samsom het debat heeft gewonnen. Toch is dat vaak de boodschap die blijft hangen, te meer omdat diezelfde leden van de PvdA via sociale media de zegetocht van Samsom rond toeteren.

Wel of niet?
De vraag is of wij, Trouw online, nog door moeten gaan met het publiceren van zetelpeilingen of daar vanaf zaterdag mee moeten stoppen. Gezien de argumenten tegen lijkt die vraag eenvoudig te beantwoorden; stoppen. De gedrukte Trouw doet dat niet, maar is wel terughoudend in de berichtgeving over zetelpeilingen. Het argument is dat de lezers informatie wordt onthouden die wezenlijk voor de kiezer kan zijn. Het is ieders goed recht om strategisch te stemmen, en peilingen spelen daarin een cruciale rol. Tegelijkertijd voldoen berichten over zetelpeilingen blijkbaar aan een behoefte want ze worden stuk voor stuk goed gelezen. Moeten we online doorgaan met het publiceren van berichten over zetelpeilingen? Het woord is aan u.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.