Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

UIT HET PARLEMENT

Home

MARCEL TEN HOOVEN; HANS GOSLINGA

Lubbers krijgt jeuk van Kaland

Op die basis maakte hij het de regering de afgelopen jaren een paar keer knap lastig en foeterde hij ongeremd op de Tweede-Kamerleden van zijn partij, die zich door regeerakkoorden en binnenskamers overleg met de premier in het Torentje te gemakkelijk in het pak laten naaien. Macht vraagt om tegenmacht, redeneerde Kaland, en als 'het stemvee' in de Tweede Kamer het laat afweten, neem ik die opdracht wel op me. Zijn stoutmoedige optreden bracht hem in de nadagen van zijn bestuurlijke en politieke carriere nog enige populariteit en landelijke bekendheid. Collega Brinkman mocht zaterdagavond bij Sonja zitten, hij zat op het andere net bij Karel.

Veel redenen om vergenoegd op de voorbije week terug te kijken had hij overigens niet. Hij had tijdens de algemene beschouwingen in de senaat niks klaar gekregen bij premier Lubbers met zijn pleidooien voor een algemene legitimatieplicht en een consequente uitvoering van de Vreemdelingenwet jegens illegalen. Lubbers bleef stoicijns onder de interrupties van de senator, die zich ook nu weer veelvuldig beriep op het volk. De burger wenst dit, de burger begrijpt niet dat. Kaland verschafte zelfs voer aan theologen met zijn stelling dat de opdracht tot naastenliefde wordt bedreigd door de grenzen van de verdraagzaamheid. Het was de conclusie van een betoogje waarin hij de regering maande niet te diep in de welvaart van de burgers in te grijpen ter leniging van de vele noden in de wereld. Je moet niet te veel hooi op de vork nemen, een boerenwijsheid die veel ellende kan voorkomen, aldus de CDA-senator.

Nog opmerkelijker dan zijn antwoorden was het gedrag van Lubbers wanneer Kaland zich van de interruptiemicrofoon bediende. Zodra de Zeeuw het woord nam begon hij zich krachtig over zijn gezicht te wrijven, alsof hij ineens overvallen werd door een verschrikkelijke jeuk. Misschien krijgt hij ook wel letterlijk de kriebels van de senator, die hem weliswaar gelukwenste met zijn tienjarig premierschap, maar hem en de hele partijtop twee maanden terug nog ongezouten van kritiek diende in het partijblad. De aanleiding was dat hij als voorzitter van de senaatsfractie geen bijdrage had mogen leveren aan het eerste Jaarboek van het CDA, waarin alle voormannen een blik op de toekomst werpen.

Dat manco ( "zelfs een lid van het Europese parlement mag wat kwijt" ) bracht Kaland in een recensie van het boek tot de conclusie: "Bij centralisatie van macht - nooit een doelstelling van christen-democraten geweest - moet ook het CDA de onafhankelijkheid van de Eerste Kamer, althans van de CDA-fractie, beperken. Eenheid van de partij en ongedeelde macht heeft kennelijk de eerste prioriteit." Dat is kritiek die in de christen-democratie al snel valt onder het hoofdstukje 'zo gaan we niet met elkaar om'. Kaland was zich daarvan welbewust, want hij voegde er zelf aan toe: "Ik schrijf dit zo scherp op, omdat ik niet zeker ben van de opvattingen die daarover in de partijtop leven." Dat zal niet best gevallen zijn.

Dat Lubbers de Zeeuw nauwelijks nog kan verdragen, liet hij opzichtig zien. Hij weigerde hem aan te kijken en draaide hem bij een van diens laatste interrupties zelfs demonstratief zijn rug toe om enige ogenblikken aandachtig door het raam over de Hofvijver uit te staren. Het was dezelfde Lubbers die zich na de eerste algemene beschouwingen in de nieuwe vergaderzaal van de Tweede Kamer beklaagde over de grote afstand tussen hem en de leden. "Het was even wennen. Je zit als regering toch meer opgesloten in een blok en verder weg van de Kamerleden. Daardoor is het moeilijker om de reacties in de zaal waar te nemen. En als je spreekt heb je minder oogcontact met de zaal. De sfeer was daardoor anders."

In de intieme vergaderzaal van de senaat bedraagt de afstand tussen de interruptiemicrofoon en de regeringstafel slechts een luttel aantal passen. Maar tussen Lubbers en Kaland was die afstand vorige week onoverbrugbaar groot.

De symboliek van de commissie-Luteijn

In de VVD gaan de ruzies altijd over personen, nooit over de inhoud. Ook in de partij zelf is dit een veelgehoorde stelling. De liberalen bedoelen het vergoelijkend. Zij reduceren hun meningsverschillen op deze wijze tot een tijdelijk, dus overkomelijk zeer. Over de politieke idealen zijn de VVD'ers het eens, moet men weten.

Het nieuws van de verscheurende ruzies van twee jaar geleden was dat het deze keer leek te gaan over personen en inhoud. Hoezeer VVD'ers zelf, de oude stelregel indachtig, bezworen dat zij met elkaar in de clinch lagen over de val van de persoon Voorhoeve, op de achtergrond speelde wel degelijk de koers mee die de afgetreden partijleider met de VVD wenste te varen.

Volgens Voorhoeve moest de VVD in een tijd van vervagende tegenstellingen een centrumpositie in de politiek innemen. Hij pleitte voor een sociaal-liberalisme, met een overheid die ingrijpt als burgers geen gelijke kansen hebben om zich te ontplooien.

Tekenend was dat Voorhoeve werd afgelost door Frits Bolkestein, aanhanger van het idee van de waarborgstaat, waarin de overheid slechts een 'minimale bestaanszekerheid' biedt aan zieken, gehandicapten, bejaarden, werklozen. In Bolkesteins visie is de samenleving er het meest mee gediend als iedereen z'n eigen belang nastreeft en van moment tot moment doet wat wat hem voordelig, aangenaam of nuttig lijkt.

In de VVD kent men een symbolische waarde toe aan de keuze van de persoon onder wiens leiding het nieuwe verkiezingsprogramma wordt opgesteld. Men veronderstelt dat de partijleider met zijn keuze de richting duidt die hij wenst te gaan. Voorhoeve koos destijds voor Enzo Toxopeus, de nette liberaal die iedere burger een ontspannen leven toewenst met z'n natje en z'n droogje. Zijn partijgenoot Vonhoff kenschetste hem ooit aldus: "Beter is een handvol rust dan beide vuisten vol zwoegen en het najagen van wind." In de jaren zestig had Toxopeus aanvaring na aanvaring met Harm van Riel, de senator die een populistische, conservatieve koers voorstond. En inderdaad, Toxopeus presenteerde, overeenkomstig de verwachtingen, een programma dat de kringen rond Voorhoeve met enige trots als het meest 'linkse' uit de bestaansgeschiedenis van de VVD aanprezen, wat het woord 'links' bij de liberalen ook moge betekenen.

Bolkestein heeft gekozen voor David Luteijn, de voorzitter van de Eerste-Kamerfractie. Luteijn, een Zeeuwse hereboer, gaf vorige week in de senaat zijn visitekaartje af met een betoog waarin zijn ideeen over de waarborgstaat de rode draad vormden. Hij keerde zich tegen de "uit z'n krachten gegroeide verzorgingsstaat" en het "beschermende en beschuttende sociaaleconomische systeem dat mensen passief maakt" . In zijn ideaal treedt de overheid terug tot "het echt noodzakelijke basisniveau" , opdat recht wordt gedaan aan de "drang naar grotere bestedings- en bewegingsvrijheid van de mondige burger" . Zijn rede mondde uit in een pleidooi om veertig miljard gulden over te hevelen van de collectieve naar de private sector.

Het heeft er verdacht veel van weg dat Bolkestein in samenwerking met Luteijn de VVD een nieuwe bocht naar rechts wil laten maken. Dat vermoeden heeft nog meer kracht gekregen met de benoeming van Gijs van Aardenne in Luteijns programcommissie. De oud-minister van economische zaken trok twee jaar geleden de aandacht met zijn hartekreet dat de VVD weer een "klassiek rechtse partij" diende te worden, die de werkelijke gedachten van VVD-stemmers weergeeft: "De mensen denken vaak veel extremer dan je in de politiek hardop kunt zeggen. Vertolk dat geluid in redelijkheid." (Elsevier).

Luteijn, wegbereider van een rechtse koers. Zou het werkelijk zo wezen? Op deze theorie valt het een en ander af te dingen, als je het ledenlijstje van Luteijns commissie verder doorneemt. Ook de naam van de Amsterdamse wethouder Frank de Grave staat er op. In het college van burgemeester en wethouders werkt hij tot zijn redelijke tevredenheid samen met de PvdA, D66 en Groen Links. Al eerder, als Tweede-Kamerlid, liet hij zich kennen als een groot voorstander van samenwerking met de PvdA.

Nog opvallender op het lijstje is de naam van de man die met de VVD een sociaal-liberale kant op wilde, Joris Voorhoeve. Kortom, met de commissie-Luteijn kan de VVD nog alle kanten uit.

Een andere symboliek ligt meer voor de hand. Allicht heeft de partijtop de boodschap willen uitdragen dat de VVD de eenheid heeft hersteld, twee jaar nadat de partij op het tumultueuze congres in de Buitensocieteit te Zwolle, na de val van Voorhoeve, nog bijna de hand aan zichzelf sloeg. Bolkestein en partijvoorzitter Dian van Leeuwen-Schut willen aan de kiezers laten zien dat de VVD niet ruziet over de inhoud. En ook niet meer over personen. Nu moet de commissie zelf nog aan de vestiging van dit beeld meewerken.

Deel dit artikel