Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Twee Rode Khmer-leiders veroordeeld voor genocide na rechtszaak van twaalf jaar

Home

Ate Hoekstra

Het Documentatiecentrum van Cambodja in Phnom Penh werkte mee aan het tribunaal. © EPA

Het Cambodja-tribunaal heeft vandaag uitspraak gedaan in het laatste proces over het schrikbewind van de Rode Khmer tussen 1975 en 1979. Twee hoge leiders van de Rode Khmer zijn schuldig bevonden aan genocide. Het is de eerste keer dat iemand voor genocide is veroordeeld uit het regime dat bijna veertig jaar geleden in het land aan de macht was.

Het gaat om de 92-jarige Nuon Chea, beter bekend als Broeder Nummer 2 en de voormalige president Khieu Samphan (87). Ze zijn door het Cambodja-tribunaal, dat door de Verenigde Naties wordt gesteund, schuldig bevonden aan misdaden tegen de menselijkheid en genocide. Ze krijgen levenslang in het proces dat met belangstelling werd gevolgd door vele families in Cambodja, meldt The Guardian. Op een mogelijk hoger beroep na zal het de laatste uitspraak zijn van de internationale rechtbank die al sinds haar oprichting omstreden is.

Lees verder na de advertentie

De twee Khmerleden zaten al een levenslange gevangenisstraf uit. Nuon Chea is veroordeeld voor genocide op Vietnamezen en de moslimminderheid Cham. Khieu Samphan werd schuldig bevonden aan genocide op Vietnamezen, maar vrijgesproken van dezelfde aanklacht tegen de Cham. De misdaden werden begaan in de periode 1977-1979.

Onder het bloedige regime van Khmerleider Pol Pot stierven in de jaren zeventig zeker 1,8 miljoen Cambodjanen. Pol Pot overleed in 1998 zonder ter verantwoording te zijn geroepen. Correspondent Ate Hoekstra blikt terug op de rechtszaak die al twaalf jaar duurt.

Laatste uitspraak

“Nooit zullen wij de misdaden vergeten.” Het is een hoopvolle tekst die in een stoepa, een typisch boeddhistisch bouwwerk, in de voormalige gevangenis Tuol Sleng in Phnom Penh is gegraveerd. Rondom de stoepa pikken duiven in het gras. Toeristen zitten er zwijgend op bankjes in de schaduw.

In marmeren platen rondom het bouwwerk zijn duizenden namen vastgelegd. Het is een klein deel van de slachtoffers van de Rode Khmer, het socialistisch-agrarische regime dat tussen 1975 en 1979 een schrikbewind voerde in Cambodja.

De stoepa werd enkele jaren geleden gebouwd, op verzoek van het Cambodja-tribunaal en als onderdeel van een gerechtelijke uitspraak. In twaalf jaar tijd behandelde de rechtbank drie zaken. In 2012 kreeg gevangenischef Kaing Guek Eav, beter bekend als ‘Kameraad Duch’, levenslang voor onder meer misdrijven tegen de menselijkheid. Twee jaar later volgden Nuon Chea en Khieu Samphan, die nu dus opnieuw zijn berecht. Andere verdachten zijn overleden of nog op vrije voeten.

Het is allemaal niet genoeg, vindt Theary Seng, een Cambodjaanse advocate die zich inzet voor de slachtoffers. “Niemand had verwacht dat elke Rode-Khmersoldaat berecht zou worden”, verzucht ze. “Iedereen wist dat het tribunaal een representatie van het recht zou zijn. Maar drie zaken met drie veroordeelde verdachten is echt te weinig. Het is onacceptabel.”

Iedereen wist dat het tribunaal een representatie van het recht zou zijn. Maar drie zaken met drie veroordeelde verdachten is echt te weinig. Het is onacceptabel.

Theary Sen

De advocate had aanvankelijk nog goede hoop voor het tribunaal. Maar die ging in de loop der tijd verloren, vooral omdat de regering zich openlijk met de rechtspraak bemoeide. “Het is van het begin af aan een politiek proces geweest, waarbij Cambodjaanse politici bepalen wie er mag getuigen en wie vervolgd mag worden. De politici hadden zich al lang moeten terugtrekken.”

Victor Koppe

Seng staat niet alleen in haar kritiek. Verschillende aanklagers, rechters en advocaten raakten zo gefrustreerd over de gang van zaken dat ze hun ontslag indienden. Ook Victor Koppe, de Nederlandse advocaat die Nuon Chea verdedigt, ergert zich aan de politieke inmenging en aan de in zijn ogen incompetente rechters. “De aanklagers en de rechters doen alles om je op de zitting het leven onmogelijk te maken”, vertelde Koppe twee jaar geleden al aan Trouw.

Kritiek is er ook op hoe de rechtbank omgaat met bewijs. Onderzoekers toonden aan dat er getuigeninterviews als bewijsstukken zijn toegevoegd zonder dat de getuigen zijn gehoord. Verzoeken van de verdediging van Nuon Chea om getuigen te mogen horen die volgens hen over belangrijke informatie beschikken, werden keer op keer afgewezen.

Toch is niet alles negatief, vindt Youk Chhang, een overlevende van het gruwelregime en directeur van het Documentatiecentrum van Cambodja. De rechtszaken spelen een belangrijke rol in het begrijpen van het verleden, zegt hij. “Slachtoffers en overlevenden kunnen nu toch een vorm van rechtvaardigheid vinden en erkenning voor de gruweldaden die zij moesten doorstaan. Het kan bovendien helpen met het afsluiten van een verschrikkelijk hoofdstuk in de Cambodjaanse geschiedenis, en hopelijk met het voorkomen van een nieuwe genocide in de toekomst.”

Toch kriebelt het ook bij Chhang. “Als je beseft hoeveel slachtoffers er zijn overleden sinds de rechtbank haar deuren opende, is het moeilijk om niet namens hen ongeduldig of gefrustreerd te zijn.”

Als je beseft hoeveel slachtoffers er zijn overleden sinds de rechtbank haar deuren opende, is het moeilijk om niet namens hen ongeduldig of gefrustreerd te zijn

Youk Chhang

Tegenwerking

Internationale aanklagers hopen al jaren nog vier Rode-Khmerleiders te berechten. Maar ze worden openlijk tegengewerkt door de Cambodjaanse autoriteiten. Zo weigert de politie de verdachten te arresteren en waarschuwt premier Hun Sen, die het land met harde hand bestuurt, dat meer rechtszaken tot een burgeroorlog kunnen leiden. Critici vermoeden dat de premier vooral zichzelf probeert in te dekken. Hij vocht namelijk ook voor de Rode Khmer en zijn partijgenoot parlementsvoorzitter Heng Samrin was commandant onder het regime.

Veel Cambodjanen geloven niet dat het tribunaal nog tot nieuwe rechtszaken zal komen. Theary Seng heeft die hoop ook al opgegeven. Ze schudt haar hoofd. “Nu zijn er twaalf jaar en miljoenen dollars verspild aan het berechten van drie mannen waarvan iedereen al wist dat ze schuldig zijn.”

Terugblik

17 april 1975: Rode Khmer grijpt de macht
7 januari 1979: Rode Khmer wordt verdreven
21 juni 1997: Regering Cambodja vraagt VN om hulp bij berechting Rode-Khmerleiders
15 april 1998: Pol Pot, hoogste leider Rode Khmer, overlijdt
6 juni 2003: Cambodja en VN ondertekenen afspraken voor tribunaal
3 juli 2006: Rechters en aanklagers ingezworen
31 juli 2007: Gevangenischef Kaing Guek Eav gearresteerd
19 september 2007: Partij-ideo­loog Nuon Chea gearresteerd
19 november 2007: Voormalig staatshoofd Khieu Samphan gearresteerd
17 februari 2009: Eerste verhoor in zaak 001 tegen Kaing Guek Eav
26 juli 2010: Kaing Guek Eav veroordeeld tot 35 jaar cel
27 juni 2011: Eerste verhoor in zaak tegen Nuon Chea en Khieu Samphan
3 februari 2012: Kaing Guek Eav in hoger beroep veroordeeld tot levenslang
7 augustus 2014: Nuon Chea en Khieu Samphan veroordeeld tot levenslang
21 november 2016: Hoger beroep bevestigt levenslange celstraf Nuon Chea en Khieu Samphan

Lees ook:

‘Mooier dan het verdedigen van Rode Khmer-leider wordt het niet’

Advocaat Victor Koppe verhuisde vier jaar geleden naar Cambodja om zich volledig te richten op de zaak van Nuon Chea, de hoogste nog levende leider van de Rode Khmer. Woensdag doen de rechters uitspraak.

Deel dit artikel

Iedereen wist dat het tribunaal een representatie van het recht zou zijn. Maar drie zaken met drie veroordeelde verdachten is echt te weinig. Het is onacceptabel.

Theary Sen

Als je beseft hoeveel slachtoffers er zijn overleden sinds de rechtbank haar deuren opende, is het moeilijk om niet namens hen ongeduldig of gefrustreerd te zijn

Youk Chhang