Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trump krabt het korstje op het fascisme open, ziet Madeleine Albright

Home

Romana Abels

Oud-minister van buitenlandse zaken in de VS Madeleine Albright kijkt de zaal in voor de presentatie van haar nieuwste boek op de universiteit van Georgetown. © The Washington Post/Getty Images

De voormalige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright presenteert vandaag in Amsterdam haar nieuwste boek. Daarin waarschuwt ze voor een herlevend fascisme.

In een wereld vol millennials noemt de vroegere Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Madeleine Albright zichzelf 'een vitale overjarige' – een perennial. Ze is 81 jaar. Maar haar aftandsheid heeft, vindt ze zelf, één groot voordeel: ze heeft de Tweede Wereldoorlog nog meegemaakt, net als de Koude Oorlog en de val van de Berlijnse muur. Ze kan de dingen vergelijken. Nu ziet Albright, die vandaag in Nederland haar nieuwe boek presenteert, in de huidige generatie leiders duidelijk tekenen van een terugkerend fascisme.

Lees verder na de advertentie
We zijn er nog niet, maar er zijn wegwijzers op de weg terug naar een tijdperk waarin het fascisme aansloeg

Madeleine Albright

De wereld kent Albright als de minister van buitenlandse zaken onder president Bill Clinton, twintig jaar geleden inmiddels. Ze was de eerste vrouw die dat ambt bekleedde, maar bereidde de weg voor andere vrouwen - Condoleezza Rice, Hillary Clinton. Ook nu ze behoorlijk op leeftijd is, werkt ze nog altijd, als docent op de universiteit van Georgetown en als voorzitter van een instituut dat wereldwijd strijdt voor democratische waarden.

De tekst gaat verder onder de afbeelding.

We kennen Madeleine Albright vooral als de minister van buitenlandse zaken onder president Bill Clinton, twintig jaar geleden inmiddels. © epa

Sinds haar tijd als minister draagt ze broches die uitdrukken wat haar stemming is. Ballonnen als het goed gaat, insecten als ze er wat minder zin in heeft. Sinds haar laatste boek draagt ze er eentje die Mercurius moet voorstellen - de boodschapper.

"We zijn er nog niet, maar er zijn wegwijzers op de weg terug naar een tijdperk waarin het fascisme aansloeg", is haar boodschap. Haar nieuwste boek, dat ze in Amsterdam aan de man komt brengen, heet in de Nederlandse vertaling 'Fascisme, een waarschuwing'. Het werk gaat over Albrights eigen familiegeschiedenis, die sterk verweven is met de Europese historie. Eerst moest haar gezin - ze komt uit een Joods-Tsjechische familie - vluchten voor Hitler, later voor het communisme. Het gaat over hoe Italië en Duitsland ten prooi vielen aan het fascisme. En het gaat over de huidige leiders: over mannen als Orbán (Hongarije), Poetin (Rusland), Erdogan (Turkije) en Trump (VS).

'Welke methode ze ook gebruikten, fascistische leiders smeedden elk een emotionele band met de massa en brachten lelijke gevoelens aan de oppervlakte', schrijft ze. En in een van de vele interviews over haar boek stelt ze: "Een terugkerend kenmerk van fascistische leiders is dat ze een groep buitensluiten. Wat destijds de Joden waren, zijn nu de vaak de migranten."

Ze wijst onder meer op Hongarije, waar onlangs zelfs hulp bieden aan migranten verboden werd.

Ja, misschien is ze te alarmistisch, erkende ze al in menig interview. Maar haar vallen nu eenmaal de parallellen op

Ja, misschien is ze te alarmistisch, erkende ze al in menig interview. Maar haar vallen nu eenmaal de parallellen op. Ze beschrijft bijvoorbeeld ook het enorme gevoel van hoop op politieke verandering dat met het fascisme in de jaren dertig in Europa opkwam op een moment dat vele burgers politiek waren afgehaakt, en vergelijkt dat met het verlies van vertrouwen in de instituties van nu. "Mensen zeggen dat ze niet gaan stemmen omdat hun stem tóch niet telt", zegt ze.

Ze schrijft: 'We weten uit ervaring dat fascisme en de tendensen die daartoe leiden zich gemakkelijk lenen voor imitatie'. Ze ziet hoe leiders in Turkije, Hongarije, Polen en de Filippijnen recepten gebruiken die 'zijn uitgeprobeerd in Venezuela of Rusland'. Zelfs haar eigen VS 'begint weg te glijden'. 'We hebben in de moderne tijd nog nooit een hoofd van de uitvoerende macht gehad die in woord en daad zó ingaat tegen de democratische idealen.'

Albright had nooit verwacht dat het zo zou lopen. Samen met de halve wereld geloofde ze dertig jaar geleden nog dat de democratie voor altijd de tegenstand had overwonnen.

'Als je fascisme ziet als een wond die bijna is geheeld, dan is Trump in het Witte Huis zoiets als heel hard aan het korstje krabben', schrijft ze. 'Hij ziet de wereld als een strijdperk, waarin elk land erop uit is een ander te overheersen.'

Fascisme, een waarschuwing. Madeleine Albright. Arbeiderspers, 19,99 euro.

Lees ook: Het fascisme was geen incident

Columnist Stevo Akkerman sprak vorig jaar met de joodse historicus Zeev Sternhell over het fascisme: "Er is geen enkele reden om te veronderstellen dat het is ondergegaan met de ondergang van nazi-Duitsland."

Deel dit artikel

We zijn er nog niet, maar er zijn wegwijzers op de weg terug naar een tijdperk waarin het fascisme aansloeg

Madeleine Albright

Ja, misschien is ze te alarmistisch, erkende ze al in menig interview. Maar haar vallen nu eenmaal de parallellen op