Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Trein: elk land kampt met dilemma's

Home

Jelle Brandsma

Marktwerking is onontkoombaar, zeggen de deskundigen. Dat is een politiek besluit. Maar ook: een oplossing voor alle tegenstrijdige belangen bestaat niet. Vijfde en laatste deel van een serie over de liberalisering van het Europese spoor.

AMSTERDAM - De Europese Unie predikt de vrije markt op het spoor. Maar de lidstaten gaan hun eigen gang. Groot-Brittannie heeft het spoor geprivatiseerd, de Belgen peinzen daar nog niet over. ,,De liberalisering is onontkoombaar'', zegt Rein Westra, directeur van adviesbureau Giventis. ,,Het wordt steeds moeilijk daar onderuit te komen.''

Woensdag versnelde de Europese Commissie plannen om concurrentie in het goederenvervoer in te voeren. Bij het personenvervoer is dat veel moeilijker. Terwijl bij de goederen veel transporten grensoverschrijdend zijn, beschouwen veel landen het reizigersvervoer als een nationale aangelegenheid. Marktwerking in het personenvervoer is dan ook voorlopig geen gespreksthema meer in Brussel.

Vooral de Fransen hielden nieuwe richtlijnen over marktwerking tegen. Westra adviseert de Europese Commissie over de spoorwegen. ,,Als de Fransen te snel concurrentie invoeren is er binnen anderhalve dag een staking'', zegt hij. ,,Maar Brussel heeft eind vorig jaar en nu opnieuw bevestigd dat liberalisering de weg is om een betere dienstverlening op het spoor te krijgen. Uiteindelijk ook voor het personenvervoer.''

De richtlijnen van de Europese Unie schrijven die marktwerking ook voor, zegt Westra. De exploitatie van de treinen moet worden gescheiden van de infrastructuur. Dat voorkomt dat een spoorwegmaatschappij een concurrent die gebruik wil maken van de infrastructuur tegenwerkt. In 2010 moet er in alle EU-landen concurrentie zijn op het spoor. ,,Dat is geen lichtvaardig idee van de Commissie, maar een besluit van politieke leiders. Dus wordt de druk opgevoerd. Er komt straks een bedrijf dat zegt: wij willen treinen gaan rijden op jullie spoor. Dat moet worden toegestaan volgens de Europese regels. Dat is niet te weigeren.''

Didier van de Velde, vervoerseconoom aan de Erasmusuniversiteit, denkt dat ieder land een eigen koers zal blijven varen. ,,Ik hoop dat de EU niet klakkeloos naar liberalisering, een volledig vrije markt, toegaat. Liberalisering is niet altijd goed.'' Op drukke trajecten is geen ruimte voor een tweede spoorwegmaatschappij. Dan is slechts om de vijf of tien jaar een openbare aanbesteding mogelijk en die geeft dan het ene bedrijf en vervolgens een ander bedrijf het recht om op een bepaalde route te rijden. Dat is geen vrije markt, vindt Van de Velde, want de overheid bepaalt alle voorwaarden waaraan het vervoer moet voldoen. In een deel van de lidstaten in de EU, bijvoorbeeld Frankrijk, zal de oude staatsspoorwegmaatschappij SNCF zijn bevoorrechte positie nog lang behouden, meent hij.

Een land dat een oplossing heeft voor alle tegenstrijdige belangen, is er niet, zegt Westra. ,,Niemand heeft het echte antwoord. Iedereen kampt met dilemma's.'' Duitsland, waar de infrastructuur bij Deutsche Bahn blijft, maar waar concurrenten welkom zijn? ,,Deutsche Bahn is het meest conservatieve bolwerk van Europa. Als DB de boekhouding van de infrastructuur scheidt van die bij de exploitatie van treinen, is dat formeel toegestaan. Maar het is tegen de geest van de richtlijnen: zonder discriminatie moeten twee of meer spelers op de spoormarkt worden toegelaten.''

Engeland? ,,In Groot-Brittannie is de infrastructuur geprivatiseerd en zelfs naar de beurs gebracht. Een bedrijf dat naar de beurs gaat, investeert niet. Dus zijn de rails en de beveiliging verouderd. De Britten hadden de infrastructuur bij de overheid moeten laten zoals de EU adviseert. Dan was er waarschijnlijk wel tijdig geld gestoken in vernieuwing en zouden er ook minder vertragingen zijn geweest. Op de websites van de spoorwegbedrijven in Engeland is wel precies te zien welke kwaliteit ze leveren en hoeveel subsidie ze krijgen. Dat maakt het Britse systeem buitengewoon transparant.''

Liberalisering maakt vervoersbedrijven creatief, meent Westra. De een denkt reizigers en winst aan te trekken door van de trein een soort metro te maken, de ander brengt luxe aan boord. De beste overleeft. De weg naar concurrentie is een 'leercurve', zegt hij. Dat is in Nederland en in Engeland merkbaar door extra vertragingen.

,,Soms is leren pijnlijk. Dat moet dan maar, alhoewel de organisatie beter kan'', zegt Westra. ,,Als je er niet aan begint, gebeurt er niets. Dan houden de oude spoorwegmaatschappijen de deur dicht en komt er geen efficiëntie en betere dienstverlening.''

Deel dit artikel