Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Transparantie wordt overgewaardeerd in de politiek

Home

James Kennedy

© Jörgen Caris
Column

Transparantie is een overgewaardeerd begrip in deze tijd. Ja, het houdt mensen bij de les en voorkomt deals die het daglicht niet kunnen verdragen. Maar het bemoeilijkt het sluiten van compromissen, het nemen van risico's en het sturen van ontwikkelingen. 

Onbuigzame politici leiden vaker tot een patstelling in de politiek. Met iets meer gekonkel achter de schermen zou Trump nooit president van Amerika zijn geworden en zou de formatie in Nederland waarschijnlijk sneller tot een coalitie leiden.

Lees verder na de advertentie

Toen transparantie nog minder aanzien had, stond de rokerige achterkamer centraler in de Amerikaanse politiek. In het achttiende-eeuwse Boston kwam de politieke elite van de stad bij elkaar in een tabakswolk zo dik dat de wanden van de kamer niet meer te zien waren, om samen te besluiten wie verkozen zou worden voordat de bevolking zelf aan zet was. Letterlijk en figuurlijk een weinig transparant gebeuren dus.

De rokerige achterkamer gaf ook uitkomst tijdens de Republikeinse Conventie in Chicago in 1920 - dit weekend precies 97 jaar geleden - toen de deelnemers geen overeenstemming konden bereiken over hun presidentskandidaat. De partijbonzen moesten eraan te pas komen om een compromiskandidaat te vinden. Dat werd iemand aan wie weinigen hadden gedacht: senator Warren Harding uit Ohio.

Vervanging

Toegegeven: Harding was niet de beste president die Amerika ooit had, integendeel. Misschien was zijn kandidatuur een manier voor de partijbonzen om politieke zaken gelijk te trekken en particuliere belangen te waarborgen en was hun prioriteit niet het voordragen van de meest geschikte kandidaat. Machtige Amerikaanse politici speelden in die tijd geregeld de rol van 'kingmakers'. Bovendien waren de meest daadkrachtige Democratische presidenten van de twintigste eeuw - Franklin Roosevelt, Harry Truman en Lyndon Johnson - allemaal doorgewinterde politici die hun partijapparaat gebruikten om te winnen en om beleid te smeden, veelal achter de coulissen. Als het hun uitkwam deden ze dit ook samen met de oppositie, onder het genot van een sigaartje of een drankje, met beloften en beloningen die soms niet te onderscheiden waren van omkoping. Zo kregen ze veel voor elkaar.

Ook toen was het smeden en behouden van regeringen niet altijd makkelijk

Deze manier van politiek bedrijven werd vanaf de jaren zestig ernstig bekritiseerd als te ondemocratisch en te ondoorzichtig en uiteindelijk vervangen door het bestel van voorverkiezingen, waarbij gewone partijleden de beslissende stem kregen. De partijbonzen en machtige deelbelangen bleven een aandeel behouden in het proces, maar veel minder dan voorheen. Het waren nu vooral de ideologisch gedreven kiezers die bepaalden wie de presidentskandidaten zouden worden. En deze kiezers waren niet erg vergevingsgezind bij misstappen.

Politiek gekonkel

Compromissen sluiten werd steeds meer verguisd als gedrag van 'insiders', van politici die hun achterban niet meer vertegenwoordigden. De opkomst van de Tea Party en Donald Trump komt direct voort uit dit bestel. Maar ook aan de Democratische kant is de partij grotendeels uitgeleverd aan ware gelovigen die het heulen met rivalen en tegenstanders niet verdragen.

Dit verschijnsel zien we ook steeds meer in Nederland, hoewel het politiek gekonkel minder bont is en de democratisering van het electorale proces minder vergaand is doorgevoerd dan in de Verenigde Staten. Maar de politieke traditie van schikken en plooien waardoor verrassende coalities en onvoorspelbare compromissen werden gesloten heeft dit land geen windeieren gelegd. Ook toen was het smeden en behouden van regeringen niet altijd makkelijk. Maar de bereidwilligheid om een zeker mate van koehandel in de politiek te accepteren was groter. Door de overwaardering van een 'transparante' politiek waarin iedereen 24/7 de rug recht moet houden, wordt een politicus als Diederik Samsom vanwege zijn compromisbereidheid verguisd, hoewel Trouw-commentator Lex Oomkes deze bereidwillige houding juist prees.

Hoewel we niet terug willen naar die rokerige ruimtes, zou het geen kwaad kunnen om af en toe weer eens bij elkaar te komen in de achterkamertjes.


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

Door een profiel aan te maken ga je akkoord met de gebruiksvoorwaarden en geef je aan het privacy statement en het cookiebeleid te hebben gelezen.

Deel dit artikel

Ook toen was het smeden en behouden van regeringen niet altijd makkelijk