Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toptien van allerwijste filosofen

Home

Elma Drayer

Welk wijsgerig boek zou ieder weldenkend mens moeten lezen? Wie is de belangrijkste levende denker? En wie de meest overschatte? Filosofie Magazine vroeg het aan Nederlandse en Vlaamse hoogleraren wijsbegeerte. Gisteren werden de resultaten bekendgemaakt. Nietzsche en Sartre tellen niet meer mee, Hannah Arendts ster rijst, en het postmodernisme heeft helemaal afgedaan.

De 'Ethica' van Aristoteles is hét boek dat 'elk weldenkend mens' zou moeten lezen, wil hij de wereld van vandaag begrijpen. Nummer twee: Kants 'Kritik der reinen Vernunft'. En op de derde plaats eindigt 'Politeia' van Plato. Dat vinden althans Nederlandse en Vlaamse wijsgeren die meededen aan een enquête van Filosofie Magazine. 'De IJzeren Lijst' werd gisteren gepresenteerd.

Het blad stuurde enquêteformulieren rond onder 150 academische filosofen. Van hen namen 45 de moeite om te reageren. Hoofdredacteur Daan Roovers: ,,De een vond zo'n enquête te triviaal, de ander zei dat het in de filosofie om vragen gaat, niet om antwoorden. En veel filosofen hebben toch een soort drempelvrees om dit soort concrete adviezen te geven.''

Uiteindelijk is Roovers 'wel tevreden' over de respons. Het is de eerste keer dat haar tijdschrift zo'n enquête houdt. ,,Maar zeker niet de laatste. Mij lijkt het heel leuk om dit over een paar jaar te herhalen. Kijken of je trends kunt ontdekken.''

Centrale vraag: welk filosofische werk zouden weldenkende mensen moeten lezen 'om de wereld van vandaag' beter te begrijpen? Opvallend: liefst drie boeken uit de Oudheid staan in de toptien. Onbetwist op nummer één: Aristoteles' 'Ethica Nicomacheia'. Het is het eerste boek over ethiek in de westerse beschaving: hoe ontwikkel je een goed karakter, en hoe moet je je fatsoenlijk gedragen? Roovers kan zich helemaal vinden in die keuze. ,,De Ethica is een klein beetje saai omdat het een soort collegeaantekeningen zijn. Maar er is geen letter van achterhaald.''

De rest van de 'IJzeren Lijst' verraste haar, zegt ze. Bijvoorbeeld dat het ooit zo invloedrijke 'Das Kapital' van Karl Marx in de toptien belandde. Evenmin had ze verwacht dat Karl Popper het zo goed zou doen. ,,Hij staat vooral bekend als wetenschapsfilosoof. Ik wist niet dat zijn politieke filosofie zo hoog wordt aangeslagen.'' En Hannah Arendts populariteit - ze is de enige vrouw die de lijst haalde - verbaast haar ook. ,,Niet omdat het niet terecht is, maar ze wordt pas vrij kort tot de filosofie gerekend. In mijn studietijd hield niemand zich met haar bezig. Ze heeft een enorm inhaalslag gemaakt. Ik denk omdat ze actuele thema's als werk en het Kwaad behandelt.''

Leuk vindt ze dat 'onze nationale trots' Spinoza zo hoog eindigt - als enige Nederlander. ,,Terwijl de Ethica een heel belangrijk, maar ook heel moeilijk boek is. Dat lees je echt niet zomaar op een zaterdag.''

Ook leuk: wie de toptien niet haalden. Tot Roovers' teleurstelling moet Hegel het doen met een 14de plaats. ,,Dat gaat mij erg aan het hart. 'Phünomenologie des Geistes' is een boek waarin de hele wereld wordt beschreven.'' Pas op de 28ste plaats staan Thomas van Aquino en Augustinus. Wijsgeren als Epictetus en Epicurus ('Toch heel toegankelijk') bleven helemáál ongenoemd. Nul stemmen kregen ook Levinas, Kierkegaard en de nog steeds gretig geciteerde Machiavelli.

Opmerkelijk: Friedrich Nietzsche ('Stond in mijn studietijd nog heel hoog aangeschreven') is uit de mode. Hij komt niet eens voor op de longlist, net zomin als Jean-Paul Sartre. ,,Hij is gewoon vergeten, dat is eigenlijk wel erg. Dertig jaar geleden móést je je nog tot hem verhouden. Nu kun je hem gewoon overslaan.''

Filosofie Magazine vroeg ook naar de belangrijkste levende denkers. Niet verrassend volgens Roovers werd Jürgen Habermas het vaakst genoemd. ,,Habermas gaat al generaties lang mee.'' Hij kreeg, als 'gezaghebbendste Duitse filosoof van de twintigste eeuw', in 2001 de Vredesprijs uitgereikt op de Frankfurter Buchmesse. Zijn 'Theorie des kommunikativen Handelns' uit 1981 - 1200 pagina's, ook wel 'het blauwe monster' genoemd - geldt nog steeds als een meesterwerk. Dat Charles Taylor zo hoog eindigde had Roovers daarentegen niet gedacht. ,,Ethiek is blijkbaar heel populair.''

Op zijn minst controversieel is de positie van Jacques Derrida: hij figureert op het lijstje 'belangrijkste nog levende filosofen' én hij staat tweede in het rijtje meest overschatte denkers. Roovers: ,,Het postmodernisme heeft helemaal afgedaan. De houding is nu: Derrida blijft belangrijk, maar hebben we dáár nu al onze tijd mee verdaan?'' Overigens voert nazi-sympathisant Martin Heidegger dat lijstje overschatte denkers aan. ,,De manier waarop hij politieke issues aansneed vermoordt elk filosofisch debat'', vond een van de ondervraagden.

En wie is de filosoof van de toekomst? Giorgio Agamben (Italiaans) en Jean-Luc Nancy (Frans) werden het vaakst genoemd. Veelbelovende Nederlanders: Jos de Mul (hij won vorig jaar de Socrates Wisselbeker met 'Cyberspace Odyssee'), Annemarie Mol en Herman Philipse. Maar een echte rising star valt uit de enquête niet te destilleren.

Niet erg. Aristoteles kan nog wel een tijdje mee.

Deel dit artikel