Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Toneelspelen is de lust van Annet Nieuwenhuijzen, al begint het leren van de tekst een zwaardere last te worden.

Home

door HANNY ALKEMA

'Kritieken hebben een raar effect. Had je zeven kritieken die redelijk tot goed waren, maar één slechte, dan bepaalde die voor mij het beeld voor de rest van mijn leven. O, dat was een heel slechte rol, dacht ik als zo één ter sprake kwam. Pas onlangs kwam ik tot de verbazende ontdekking, toen ik in oude artikelen zat te snuffelen -ik bleek op zolder heel erg veel bewaard te hebben in van die grote kartonnen dozen, waar je vroeger je baljurk van de stomerij in terugkreeg- dat van zo'n negatief onthouden voorstelling toch wel degelijk juichende koppen in de kranten stonden. Op die ene na dan.''

Ruim vijftig jaar staat Annet Nieuwenhuijzen (1930) op het toneel en al die tijd verscheen maar zelden een negatieve recensie over haar. Al bij haar debuut, in 1953 bij de Haagsche Comedie, kreeg zij een positieve vermelding. Sindsdien ontwikkelde zij zich tot een even veelzijdig als alom bewonderd en gelauwerd actrice. Of zij nu in een tragedie, komedie, een musical of cabaret stond, of zij op film of televisie was te zien, of zij een markiezin of een huishoudster speelde, haar talent en speelplezier spetterden van podium, doek en scherm. Met vertolkingen waarin zij, zoals deze krant eens schreef, 'geest en venijn tegelijk in één oogopslag, in één kort 'jaja'-commentaar kan verenigen.'' Tweemaal werd zij met de meest prestigieuze toneelprijs, de Theo d'Or, onderscheiden. In 1980 gaf Caro van Eyck postuum de exclusieve Theo Mann-Bouwmeester-ring aan haar door. In 1989 kreeg zij een Gouden Kalf voor haar rol van onderduikmoeder Riet in de verfilming van 'Leedvermaak'.

Afgelopen seizoen speelde Annet Nieuwenhuijzen met Hans Croiset in het door Ger Thijs speciaal voor hen geschreven jubileumstuk 'Het licht in de ogen', en kreeg uitsluitend lof. Nu staat ze met Sacha Bulthuis in 'Adem' van David Hare en acteert met een vitaliteit en souplesse alsof de tijd geen vat op haar heeft. ,,Toch, na 'Licht in de ogen' viel het me erg tegen hoeveel tijd ik nodig had om de tekst te leren. Ging dat vorig jaar nog redelijk, nu ging het zo zwaar, daar ben ik wel van geschrokken. Ik had een fotografisch geheugen. Heel dankbaar, zeker destijds, als er een calamiteit was en een stuk of een actrice was uitgevallen en heel snel een nieuwe rol moest worden ingestudeerd. Als toen Loesje Wieringa, de zakelijk leidster, naar mij toekwam en zei: 'Annetje', dan wist ik meteen:

O jee, dat wordt weer een hele nacht leren. In één seizoen heb ik wel 'ns tien verschillende rollen gespeeld, waarvan vier van die zogenaamde 'opnemers'.''

'Ik heb geen toneelschool, maar wel Haagse School', is Nieuwenhuijzens stelling naar aanleiding van die eerste overvolle jaren bij de Haagsche Comedie. ,,Je moest je zo snel in alle mogelijke stukken inwerken, dat je daardoor heel veel kanten van het vak grondig leerde beheersen. Als ik eenmaal een tekst had gelezen bleef ik vroeger de woordjes zien, echt zo van: die zin staat rechts bovenaan. Dwars door een medespeler heen zag ik dan de bladzijden, die ik bij wijze van spreken zo kon oplezen. Natuurlijk verdwijnt dat langzamerhand en komt het personage te voorschijn. Repeteerde je vroeger gewoonlijk met het script in de hand, bij 'De goede mens van Sezuan' (waarvoor zij in 1975 haar tweede Theo d'Or kreeg, red.) heb ik voor het eerst de tekst van tevoren geleerd, wat me ontzettend goed is bevallen. Je bent vrijer, directer betrokken bij personage en voorstelling, en kunt makkelijker improviseren.''

,,Nu leer ik ook van tevoren, maar o die teleurstelling. Had ik er de halve nacht aan gezeten -ik ben een nachtmens- sla ik voldaan het boek dicht, sta ik de volgende dag op de repetitie: en niks! Nou dat is huilen. Geen echte tranen, maar van binnen. Je moet toch ijzerenheinig doorgaan. En avond aan avond stampen en stampen, maar het vreselijke is: ik heb een souffleur nodig. Niet live -ik ben doof en die zou dan te hard moeten schreeuwen- maar een 'oortje'. Ik heb daar moeite mee, afhankelijk te zijn van techniek. Zoals ook het gereis me begint tegen te staan: om 2 uur 's middags de deur uit om files te vermijden, aankomen in een koude schouwburg, wat rondhangen en ergens een hap chinees halen, 's nachts in de file wegens wegwerkzaamheden en om 2 uur thuis. En dat over afstanden die je vroeger in een uur deed, waarvoor je pas om zes uur de deur uit hoefde.''

,,Zodra de lusten niet meer opwegen tegen de lasten, heb ik altijd geroepen, houd ik op. Al zal ik nooit een afscheidsvoorstelling geven. Vroeger had dat nog wel iets. Kreeg je behalve de toespraakjes ook envelopjes in de hand gedrukt, een destijds zeer welkome bijdrage aan de oude dag. Er bestond nog geen pensioenfonds. Wie weet is 'Adem' mijn laatste, want een aanbieding voor volgend seizoen heb ik pas geweigerd. Om praktische redenen. Terwijl ik erin mocht zingen, wat ik dolgraag doe. Maar vier maanden acht keer per week optreden was me te veel. Spelen moet een lust blijven. Nu geniet ik nog iedere avond van het spelen. Ik ben een echt theaterdier. Toneel is gewoon niet te vergelijken met het versnipperde van het maken van film of tv. Hier heb je de hele lijn, waar je elke avond je tanden weer in kunt zetten. Het boeiendst vind ik rollen van vrouwen die iets volstrekt tegendraads hebben. Een 'Goede mens van Sezuan', een 'Moeder Courage', een Martha uit 'Wie is er bang voor Virginia Woolf?'. Of zo'n verscheurd mens als Medea, dat je dat in je spel kunt rechtvaardigen. Daar blijf je zoeken naar andere lagen.''

Voorstelling en personage zijn bij Annet Nieuwenhuijzen nooit af na de première. ,,Onderweg in de auto nemen Sacha en ik altijd het hele stuk door, doen de tekst, becommentariëren het. Met de dag vinden we de man waardelozer. Die man die zijn minnares, die ik speel, en zijn echtgenote, die Sacha speelt, voor een jong ding heeft verlaten. Wat ons in die vrouwen bezighoudt is dat zij in feite twee totaal verschillende kanten van één vrouw belichamen. 'Adem' wordt over de hele wereld gespeeld en is overal gemengd ontvangen. De een vindt het een meesterwerk, de ander Hare's slechtste stuk. Ook hier betrof de minder positieve kritiek voornamelijk het stuk en niet ons spel. Maar het blijft akelig, een negatief oordeel. Slechte kritieken trek ik me nog altijd aan. Als iemand iets in mijn spel heeft gezien wat ik niet heb bedoeld, dan verander ik dat subiet.''

,,Toneel blijft onzekerheid. Afgezien van de kwaliteit van het stuk, weet je nooit of het toevallig een goede of toevallig een slechte première wordt. Of je tijdens een voorstelling gaat 'zweven' overkomt je, heeft niks te maken met of je al dan niet goed hebt gegeten. Of als je bijvoorbeeld maar flink moe bent? Nou, dan ben je 'ns doodop, en: nop naatje niks. Elke avond is van zoveel factoren afhankelijk, want je bent nooit alleen: je hebt te maken met je medespelers, met je personage, met jezelf, met de zaal. Dat onzekere is het spannende en dat zal altijd blijven. Net als premièrezenuwen. Eigenlijk heb ik voor elke voorstelling een brok in de keel, alleen niet zo'n grote als bij de première. Het wordt met de jaren zelfs erger. Houd jezelf verdomme nou 'ns in bedwang, denk ik dan, want over vijf minuten, weet je, du moment dat je op de planken staat is het over.''

Impresariaat Thierens prijst 'Adem' op de flyer aan als de 'Londense West End-hit met de topactrices Annet Nieuwenhuijzen en Sacha Bulthuis' alsof het sterrentoneel is herleefd. ,,Sas noch ik'', zegt Nieuwenhuijzen ,,heeft ooit het gevoel gehad een ster te zijn. Glitter en glamour zijn niet aan ons besteed. Ik heb er niks tegen, maar het zit gewoon niet in me. Als we op weg zijn naar een voorstelling, in een oud jasje, onopgemaakt -je wordt immers zo toch geschminkt- kijkt niemand naar ons. Ik word alleen maar herkend als ik op tv ben geweest, vooral na 'Oud Geld'. Wat ik belangrijk vind is of het personage me interesseert en met wie ik ga spelen. Sacha en ik wilden al een hele tijd weer 'ns samenspelen. Dat is wat me nu inspireert.''

Deel dit artikel