Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tofik Dibi: 'Een botsing van beschavingen? Onzin!'

Home

Ally Smid

Tofik Dibi: 'Het is bizar hoe vaak ik Aboutaleb en Marcouch moet verdedigen'. © Mark Kohn
Interview

Tofik Dibi vloog drie jaar geleden na een conflict GroenLinks én de Kamer uit, raakte privé in het slop, maar komt weer onder de mensen. Een gesprek, over jihadisme, Parijs, Amsterdam, en Vlissingen.

Tofik Dibi komt van ver, maar hij is weer onder de mensen. In september 2012 vertrok hij als Kamerlid bij GroenLinks, dat hij na een lijsttrekkersruzie in wankele staat achterliet. Inmiddels staat de partij in de peilingen op een riante negen zetels. Vorig jaar zat alles tegen bij Dibi: privé was het niks, de Gaza-oorlog sleurde hem mee, hij stopte met zijn studie media en cultuur aan de UvA en met zijn opleiding tot leraar maatschappijleer.

Dibi (34) heeft nog steeds een niet te onderschatten achterban - op Twitter volgen ruim 26.000 mensen hem, duizend meer dan PvdA-Kamerlid Ahmed Marcouch. Op Dibi stemden moslimjongeren die minder slim en goed gebekt waren dan hij, die trots waren dat hij Geert Wilders aankon. Hij spreekt ze nog vaak, en stimuleert hen zich te uiten, hun stem te laten horen. Hij spreekt ze toe als hij hoort over hun complotdenken rond de aanslagen in Parijs, hij berispt ze als ze alleen maar boos zijn over belaagde moslima's, terwijl ze zelf homo's verstoten of Joden uitkafferen. Dibi is goed bezig, maar op Twitter regent het klachten.

Mensen verwijten u nog steeds dat u een partij bijna naar de gallemiezen hebt geholpen en teert op wachtgeld.
"Ik zoek niet per se verzoening met alle wezens op aarde die me iets verwijten. Maar het zijn dingen waar ik zelf ook moeite mee had. Wat kan ik zeggen? Er is vrede met GroenLinks, het is nog steeds de partij die qua idealen het dichtst bij mij staat. Maar terug in de politiek? Ik zie het niet meer voor me. Ik heb toevallig laatst wat gedronken met Bram (van Ojik, fractievoorzitter, red.), en ik heb tijdens de feestdagen ge-sms't met Jolande (Sap, oud-fractievoorzitter). We gaan binnenkort afspreken om bij te kletsen.

"Dat wachtgeld is een diepe, diepe frustratie voor mij geweest omdat ik niet in staat was een baan te vinden, en nog steeds niet. Na de dertigste brief denk je: heeft het nog zin? Dat het niet lukt, komt deels door hoe ik de politiek heb verlaten, en deels doordat ik als student de politiek in ging. Los van mezelf vind ik de wachtgeldregeling wel goed, ook het werk in de Kamer vergt een investering van de samenleving."

U heeft intussen een boek geschreven. Over de nieuwe samenleving die Nederland is geworden en de ontwikkeling die u daarin heeft doorgemaakt. Waarom ligt het nog niet in de winkel?
"Ik vind het een ranzig woord, maar het moet nog even marineren. Het is een autobiografisch verhaal. Mijn familie moet er vrede mee hebben. Het moet mijn familieleden niet overvallen. Ik heb al familieleden gesproken, nu rest alleen nog de baas boven baas: mijn moeder. Ik had het verhaal al langer in mijn hoofd, maar ik wilde niet een Kamerlid zijn dat ook zo nodig een boek moest schrijven.

Lees verder na de advertentie
Ik zoek niet per se verzoening met alle wezens op aarde die me iets verwijten

"Ik was tien toen ik in Amsterdam kwam wonen, in 1990. Mijn ouders waren op mijn zevende gescheiden, ik woonde eerst bij mijn vader, en toen die overleed, trok ik in bij mijn moeder in de Amsterdamse Baarsjes, later Slotervaart. Op de openbare Mercatorschool had ik twee Surinaamse juffen: Thea en Sally.

"Iedereen kwam uit een lager sociaal milieu, veelal uit gebroken gezinnen. Iedereen in mijn klas had een alleenstaande vader of moeder. Op een woensdag waarop we, zoals elke woensdag, onze nagels moesten laten zien, en we met een bekertje fluor moesten spoelen, bleek dat mijn vriendje Dennis zijn tanden weer niet had gepoetst. De juf sleurde hem naar de wasbak en duwde een stuk groene zeep in zijn mond, en riep dat hij er niet meer in zou komen als hij het nog een keer waagde met vieze tanden naar school te komen."

Amsterdam was voor u een cultuurshock.
"Ja. Vlissingen was heel veilig, heel klein, heel christelijk, bijbellezen, zingen in canon. Dat je in opstand kwam tegen de leraren, zou daar niet in je opkomen. In Amsterdam ben ik geschopt door een meester. Ik had les van een juf, toen hij de klas binnenkwam. Ik moest om iets lachen, maar hij dacht dat ik hem uitlachte. Die man sleurde me naar de deur, en schopte me letterlijk de klas uit. Mijn moeder werkte altijd overdag, dus ik rende brullend naar buurman Joop, een echte Amsterdammer. Hij kwam met mij naar school en heeft alle leraren stuk voor stuk uitgescholden. Ze hebben me daarna nooit meer aangeraakt."

U bent opgegroeid in een witte wereld.
"Ik ben mezelf nooit in een kinderboek tegengekomen. Dat waren allemaal witte kinderen. Ik ben opgegroeid met tv-series en films waarin witte personen domineerden. Ik heb daarom veel affiniteit met de humor en cultuur van witte mensen. 'The Cosby Show' was een uitzondering. Ook al is Bill Cosby nu door de mand gevallen - hoewel dat seksueel misbruik nog niet bewezen is - het was voor het eerst dat ik een zwart gezin zag, van wie de vader ook nog arts was. Ik bleef tot voor kort witte mensen als driedimensionaal zien, en anderen, bijvoorbeeld de moslims, als eendimensionaal: als extremist of als een ontkenning daarvan."

U pleitte in 2011 met de Canadese lesbische activiste Irshad Manji in de Amsterdamse Balie voor een 'liefdevolle islam'. U werd daar beiden bedreigd en bekogeld door radicale moslims.
"Moslimextremisten zijn dichter bij mij geweest dan bij Geert Wilders. Letterlijk. Ook daarna ging het nog een keer bijna mis bij een moskee in Amsterdam-West. Manji was de eerste homoseksuele moslim die ik ontmoette, een groot voorbeeld voor mij, en ze is ook nog eens heel grappig. Ik deel haar optimisme dat het jihadisme zichzelf zal vernietigen en dat moslims steeds meer zullen mengen met niet-moslims."

U ziet 'Parijs' niet als een trendbreuk.
"Nee. Heel veel mensen zeggen: Parijs, en nu? Maar kom op, we zitten al sinds 2001 in die ontwikkeling omhoog. Het perspectief van een ander Nederland begint door te breken in de media. Zo nu en dan komen al moslims in beeld die zeuren over de verhoging van de prijs van de trein in plaats van over de islam. Prima. En je ziet onverwachte allianties en onverwachte dingen gebeuren: Joden eten samen met moslims, homo's verdiepen zich in de Koran, op straat lopen steeds meer gemengde stellen."

Heel veel mensen zeggen: Parijs, en nu? Maar kom op, we zitten al sinds 2001 in die ontwikkeling omhoog

Voor wie bent u, als het gaat over de aanpak van jihadisme: de gematigde Eberhard van der Laan of hardliner Ahmed Aboutaleb?
"Ik wil Aboutaleb niet afvallen, want in mijn omgeving wordt hij gezien als een verrader. Het is bizar hoe vaak ik Aboutaleb en Marcouch moet verdedigen. Ik zeg steeds: als je niet wilt dat alle moslims als één persoon worden gezien, moet je ook niet als één persoon praten. Er zijn verschillende stemmen nodig binnen de moslimgemeenschap. Ik vind: jihadisme en criminaliteit komen van de Nederlandse bodem, het is ons pakkie-an. De oude generatie wil daar niet aan, zoals ook Aboutaleb. Mijn moeders eerste zin na 'Parijs', in het Marokkaans, was: Er komt een dag dat ze ons wegjagen, want we zijn hier bij hen. Dan zeg ik: Jij misschien, maar ík ben hier geboren."

Zonder de aanslagen in Parijs had uw moeder dit niet gezegd, toch?
"Jawel, het komt er nu even uit, maar het staat geprent in haar brein. Dat is ook zo bij Aboutaleb en Marcouch. Hun generatie is in Marokko geboren. Ze leven hier allemaal met het idee: ik moet erkentelijkheid tonen, ik moet laten zien dat ik wel deug. Dat heb ik totaal niet. Ik voel dat ik evenveel zeggenschap heb. Bij de oudere generatie is het altijd 'let op je stemgeluid', maar van mij mag de volumeknop wijd openstaan."

Volgens sommigen is het juist meer dan ooit 'het Westen' tegenover 'de moslims'.
"Onzin. Ik ben politiek bewust en volwassen geworden na de aanslagen van 2001. Dat was een markering. Wat toen het verhaal was: het is het Westen tegen de islam, daar ben ik best lang in meegegaan. Dat verwijt ik mezelf. Omdat het zo ver afstaat van de werkelijkheid. Want veruit de meeste slachtoffers van moslimextremisme zijn moslims zelf, en zij zijn ook degenen die het hardst vechten voor hervorming van de islam. Er worden constant moslims opgesloten in moslimlanden omdat ze satire bedrijven en voor meer vrijheden strijden. Maar daar zijn witte Nederlanders niet in geïnteresseerd.

"En een botsing der beschavingen? Ook onzin. We hebben heel warme banden met landen daar, Defensieminister Hennis gaat straks naar Abu Dhabi om koploper onthoofdingen Saudi-Arabië binnen te halen voor een wapenorder. Die beschavingen zijn zaken aan het doen als wij niet kijken."

U postte tijdens de Gaza-oorlog vorige zomer continu boze anti-Israël-berichten. U zegt nu dat u meer uw telefoon uit wil doen, liever mensen in het echt wil spreken.
"Ik heb gemerkt dat constant online zijn je zelfbeeld en je mens- en wereldbeeld verstoort. Hoeveel nieuwe mensen ik er ook door heb leren kennen. Gaza sleurde me inderdaad mee. Ik radicaliseerde, ik deelde mensen alleen nog maar in in 'voor' en 'tegen'. In augustus liep ik mee met een wandeling van de joods-islamitische groep Salaam-Shalom door wat vroeger de joodse wijk was in Amsterdam naar een moskee. Een vrouw die naast mij liep, was boos om wat ik op sociale media had gezegd. Ze zei: 'Als je geschiedenis is getekend door 'doelwit zijn', vluchten en ballingschap, en dat zal jij toch enigszins moeten begrijpen, dan maakt het niet uit wat dat land doet dat voor jou een herberg kan zijn. Het is misschien het enige plekje waar je ooit veilig bent.'

"Zo had ik er nooit over nagedacht. Tot die tijd dacht ik echt: alle Joden die nu niet het Israëlische ingrijpen totaal afkeuren, deugen niet. Als Kamerlid wond ik me erover op dat Joden een voorkeursbehandeling kregen bij de beveiliging van gebouwen. Dat was nooit aan de orde voor moskeeën die met incidenten te maken hadden. Inmiddels snap ik waarom ze die voorkeursbehandeling verdienen. Ik ben niet voor een rangorde, maar snap waar die vandaan komt."

Ik heb gemerkt dat constant online zijn je zelfbeeld en je mens- en wereldbeeld verstoort

Deel dit artikel

Ik zoek niet per se verzoening met alle wezens op aarde die me iets verwijten

Heel veel mensen zeggen: Parijs, en nu? Maar kom op, we zitten al sinds 2001 in die ontwikkeling omhoog

Ik heb gemerkt dat constant online zijn je zelfbeeld en je mens- en wereldbeeld verstoort