Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Tijd voor een andere economie

home

Marjan Minnesma en directeur van Urgenda.

Schoorstenen op de Tweede Maasvlakte. © ANP
Opinie

'We staan aan de vooravond van grote veranderingen. De tijd is er rijp voor. De eerste kiemen van verandering zijn zelfs ook al zichtbaar. Maar er is grote haast bij. Want waar we nu praten over een begrotingstekort van 3 procent, hebben we ondertussen ecologisch tekort veroorzaakt van maar liefst 35 procent.

Geen enkele generatie in de geschiedenis van de mensheid heeft ooit een grotere welvaart gekend dan de onze. Die welvaart was en is gebaseerd op datgene wat de aarde ons schenkt. De afgelopen jaren zijn we echter de productiecapaciteit van de aarde drastisch gaan overvragen. Uitputting en vervuiling hebben daardoor een onrustbarende omvang aangenomen. Van twintig veelgebruikte grondstoffen in de industrie, is nog voor slechts tien tot veertig jaar goed winbare voorraad over. Maar liefst 54 van de 65 olieproducerende landen hebben nu al een dalende productie, terwijl de vraag voortdurend stijgt. En daarnaast krijgen we steeds meer te maken met de gevolgen van klimaatverandering.

Kortom, onze huidige koers brengt niet alleen de ecologie in gevaar, maar bedreigt ook de economie. Want de ecologie is de basis van de economie - en niet andersom. Het wordt tijd om aan de noodrem te trekken.

De ecologische crisis is geen geïsoleerde crisis die we wel even links kunnen laten liggen omdat we nu andere crises aan ons hoofd hebben. Integendeel: de financiële crisis, de economische crisis en de ecologische crisis zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ze versterken elkaar en trekken elkaar in een negatieve spiraal naar beneden.

Financiële instellingen en overheden hebben wereldwijd steeds meer geld geschapen, dat niet gebaseerd was op de reële, fysieke economie of op goud in de kluis, maar op schulden en fictieve producten. Dat geld is gebruikt om steeds meer te bouwen, kopen, consumeren. Al die groei heeft grote hoeveelheden fossiele brandstoffen en andere grondstoffen gevergd. Het was groei op de pof.

Klimaatverandering wordt ook veroorzaakt door onze vervuiling. Vervuiling met heel veel broeikasgassen, waardoor het klimaatsysteem verandert. Klimaat-, water- en voedselsystemen hangen met elkaar samen, dus uiteindelijk worden de problemen waarschijnlijk het eerst zichtbaar en voor velen voelbaar, doordat voedsel steeds duurder wordt en op den duur op vele plekken schaars en onbereikbaar voor de armeren. Dat zal op wereldschaal leiden tot volksverhuizingen en op z'n best 'sociale onrust'. Dat moeten we proberen te voorkomen, uit alle macht.

Met maar 1 aardbol en straks misschien wel 9 miljard mensen, wordt het tijd om te constateren dat we onze economie en samenleving revolutionair moeten transformeren. We gaan naar een circulaire economie, gebaseerd op duurzame energiebronnen. We gaan onszelf anders organiseren en andere waarden zullen belangrijker worden. We gaan ook wennen aan minder groei en andere vormen van groei. Het huidige, verouderde idee dat een economie steeds maar moet groeien, zullen we moeten verlaten. Dat wil zeggen, het bruto nationaal product (het BNP) kan waarschijnlijk niet meer groeien en zal misschien zelfs afnemen. Dat wil echter niet zeggen dat we minder prettig hoeven te leven. Ons welzijn kan best stijgen, als we het vanaf nu goed aanpakken.

Het wil ook niet zeggen dat álle bedrijven stoppen met groeien. De bedrijven die passen in de nieuwe circulaire economie, zullen groeien, andere zullen failliet gaan. Het zal waarschijnlijk ook betekenen dat we minder uren gaan werken en meer tijd kunnen besteden aan vrienden en hobbies. Minder consumptie en meer gezondheid zou het resultaat kunnen zijn. Een nieuwe graadmeter is nodig, een betere indicator om beleid en actie voor de maatschappij van de toekomst op te baseren.

Een ministerie voor een circulaire economie gaat zich bezighouden met industriepolitiek nieuwe stijl. We gaan producten maken met de laagst mogelijke ecologische voetafdruk en die houden we vervolgens zo lang mogelijk in de kringloop. We gebruiken voornamelijk duurzame energiebronnen en vermijden verspillen en vervuilen. Daarnaast ontstaan veel diensten die het delen van producten met anderen stimuleren. McKinsey becijferde dat Europese bedrijven per jaar minimaal 630 miljard euro kunnen besparen aan grondstoffen in zo'n circulaire economie. En dat ging slechts over een deel van de bedrijven. Stelt u zich dus de kansen eens voor, als we de hele samenleving gaan veranderen.

Het ministerie van duurzame investeringen helpt de overgang naar een duurzamere economie te versnellen door een ander belastingsysteem. Hoge belastingen op grondstoffen en fossiele brandstoffen: hoe schaarser en meer vervuilend, des te hoger. Er komt een lage of geen belasting op arbeid. Gepensioneerden betalen geen belasting meer. Dat helpt ook om een hogere pensioenleeftijd te verzachten, voor de groepen die iets langer doorwerken.

Er komen krachtige, dwingende maatregelen om ervoor te zorgen dat de financiële sector weer dienstbaar wordt aan de reële economie. Een aantal sterk groeiende kleinere duurzame banken laat zien dat het ook anders kan en dat investeren in duurzaamheid winstgevend is. De overheid en financiële sector zullen de nieuwe economie vormgeven via investeringen in alle bedrijven en activiteiten die de benodigde transitie dienen. Deze impuls levert ook nieuwe werkgelegenheid en is de motor van de nieuwe economie.

Duurzaamheid zou in de 'haarvaten' van elk schoolvak moeten komen. Er is veel nieuwe kennis nodig en nieuwe opleidingen voor de vakman of -vrouw van de toekomst. Mensen die denken vanuit kringlopen en 'afval' amper kennen, ingenieurs die anders ontwerpen, economen die niet alle groei heilig verklaren en ook zaken waarderen die niet in geld uitgedrukt kunnen worden, en financiers met lef en verstand van zaken die de ondernemers van de toekomst op weg helpen.

Het ministerie van gezondheid en voedsel gaat bijdragen aan het terugbrengen van de menselijke maat en van een systeem dat is gebaseerd op vertrouwen.

Meer nadruk leggen op gezond blijven dan op ziektebestrijden kan veel menselijk lijden en zeer veel geld besparen. Minder stress, gezonder voedsel, meer gevoel van saamhorigheid en zinnig werk helpen daarbij. Ziekte en de zorg horen niet thuis in een systeem van marktwerking en schaalvergroting. Mensen worden sneller beter of kunnen langer thuisblijven, als ze behandeld worden als mens binnen een systeem dat overzichtelijk is en in de buurt. Er komt een maatschappelijke stage na de middelbare school, om kennis te maken met andere delen van de samenleving en om daarna beter een geschikte studie en werk te kunnen kiezen. Deze stages zorgen onder meer voor extra handen en harten in de zorg, zodat er meer aandacht en tijd is voor ouderen die hulpbehoevend zijn. Mensen zonder werk kunnen na een periode thuiszitten ook weer deelnemen aan dit stagesysteem, tot ze weer een baan hebben gevonden. Voor mkb en zzp'ers worden betaalbare verzekeringen en voorzieningen gemaakt en wordt een flexibeler arbeidssysteem in het leven geroepen.

De urgentie van de hier besproken problematiek lijkt niet doorgedrongen te zijn bij de grote politieke partijen. Kunnen bedrijven dan de motor tot verduurzaming zijn? Er zijn al veel bedrijven, van multinationals, tot mkb-bedrijven, die voor een duurzame koers hebben gekozen en andere inspireren. De multinationals die hun nek uitsteken, vragen echter wel van de overheid om te zorgen dat normen aangescherpt worden, zodat achterblijvers niet kunnen profiteren van het feit dat ze viezer en daardoor goedkoper zijn. Zo zal een hele sector uitgedaagd worden om betere oplossingen te vinden binnen die eisen. Daarmee stimuleer je innovatie en concurrentiekracht.

Steeds grotere groepen nemen het heft in eigen hand. Ik zie duizenden mensen verenigd in energiecoöperaties die zelf duurzame energie opwekken. Ik zie steeds meer voedselcoöperaties, mensen die kleine buurtrestaurants beginnen, boeren die willen produceren binnen regionale kringlopen. Tientallen internetsites die duurzame producten en diensten aanbieden. Ik zie zzp'ers die zich verenigen en samen een eigen betaalbare verzekering organiseren. Ik zie een enorme groei van klanten bij groene banken, nieuwe deelauto-concepten en gemeenschappen die zelfvoorzienend worden. Ik zie dagelijks nieuwe ondernemers die overstappen op het aanbieden van duurzame producten en diensten.

Samen creëren al deze koplopers weer nieuwe vraag en nieuwe markten. Een hoopvolle opmars, een veenbrand die steeds sneller uitdijt.'

De complete tekst is te lezen op www.duurzamedinsdag.nl.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.