Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Tijd dat leerlingen iets te zeggen krijgen over hun lessen

Home

Marijke de Vries

© Nanne Meulendijks

Onderwijsvernieuwing is hot. Iedereen heeft er ideeën over. Maar luistert er ook iemand naar de leerling? 'School is één grote miscommunicatie.'

Nathan heeft vanmiddag een proefwerk Engels, dus zwaait hij met zijn 'groene kaart' naar de docent wiskunde. Vandaag skipt hij die les, zodat hij zijn toets nog even kan leren. Het is nu nog een fictief voorbeeld. Maar als het aan een groep vwo-leerlingen ligt, is het op het Wolfert Lyceum in Bergschenhoek binnenkort realiteit.

De kleur van de nieuwe bankjes op het schoolplein? Spelletjes voor in de pauze? Lekker boeiend, zeggen Annik Blom (15) en Eleen van der Putten (15). Ze bemoeien zich liever met wat er ín de les gebeurt. Docenten hebben namelijk niet door dat leerlingen regelmatig gek worden van de manier waarop ze hun les opbouwen of denken het onderwijs op hun school leuker te maken, zegt Eleen. "Ze bedenken van alles, maar ons wordt niets gevraagd."

Dat moet anders. En dat pakken ze serieus aan. Sinds dit schooljaar vormen Annik, Eleen en negen medeleerlingen het 'education design lab'. De vierdeklassers komen om de week bij elkaar om oplossingen te verzinnen die de lessen efficiënter, leuker én beter maken. Want dat is hoognodig, vinden ze. "Er gebeurt soms veel te weinig in de klas", zegt Nathan van Veelen (16).

Groene kaart
Natuurkundedocent en 'peetvader' van het project Frans Droog moest zelf ook even over zijn verbazing heen stappen toen ze hem eind vorig schooljaar met het plan overvielen. Eerst zien, dan geloven, dacht hij. "Maar ze laten hun commitment zien. Ze willen echt op een positieve manier iets veranderen."

Aan de eerste voorstellen wordt nu hard gewerkt. Zoals aan dat plan voor die groene kaart: 'Ik kom vandaag niet, ik heb wat beters te doen'. Is dat geen nare boodschap, een klap in het gezicht van de docent? Het ligt eraan hoe je het bekijkt, zegt Droog. "De achterliggende vraag is: voor wie is de les er? Voor de docent, of voor de leerling? Wie is er dienstbaar aan wie?"

Je krijgt zo'n 'vrijstelling' ook niet zomaar, leggen Eleen en Annik uit, je moet hem verdienen door minstens een 7,5 gemiddeld te hebben voor het vak. "Als je een 7,5 staat laat je zien: ik neem dit vak serieus", zegt Annik.

Lees verder na de advertentie
Er gebeurt soms veel te weinig in de klas

Dat lijkt te passen bij de filosofie van deze Daltonschool. In zijn lichte, driehoekige werkkamer vertelt schooldirecteur Peter Wind over de verantwoordelijkheid waarmee leerlingen moeten leren omgaan. De school kent wekelijks zeven lesuren waarin de scholieren kunnen kiezen wat ze gaan doen: zelfstudie, een vak bijspijkeren of een keuzemodule.

Een leerling met een extra eindexamenvak kan in die uren lessen volgen die anders niet in zijn rooster passen. Wind: "En van een leerling die een onvoldoende staat, verwachten we wel dat hij meer uren aan dat vak gaat besteden. Daar maak je dan afspraken over." Daarnaast mogen leerlingen nu al aan hun docent vragen of ze tijdens een bepaalde les op de gang aan een ander vak mogen werken. Maar de docent heeft het laatste woord, erkent Wind.

Literatuurverslag
Niet alle docenten zijn even flexibel, en dat zit Annik en Eleen van de edl-groep wel eens dwars. De meiden geloven best dat docenten het beste voorhebben met hun leerlingen. "Maar ze vinden hun eigen vak ook allemaal het belangrijkst", zegt Annik. Dus zegt de docent Engels als je je huiswerk af hebt: ga maar een boek lezen voor je literatuurverslag. "Op zo'n moment maak ik liever mijn huiswerk voor Latijn, dat boek lees ik dan wel thuis op mijn slaapkamer, waar het tenminste rustig is." Eleen vult aan: "Docenten gaan soms op zoek naar nutteloze dingen, alleen maar om je bezig te houden."

Regelmatig wordt er geklaagd over leerlingen die ongemotiveerd in de les hangen. De onderwijsinspectie maakte er dit voorjaar nog een nummer van in haar jaarlijkse verslag. In één op de vijf lessen in het voortgezet onderwijs zijn leerlingen met van alles bezig 'maar niet met waarvoor de les is bedoeld'. Ze spelen met hun mobieltje, zitten te kletsen of letten simpelweg niet op, signaleerden de inspecteurs. Nederlandse scholieren zijn weliswaar gelukkig op school, voor de lesstof zijn ze 'weinig gemotiveerd'.

Geen wonder, zegt Harald Wiggers, voorzitter van de centrale directie van het Liemers College Zevenaar. Ze mogen zelden écht meepraten over de invulling van hun onderwijs. En áls het mag, gebeurt er zelden iets mee. "Bij evenementen op schoolniveau worden leerlingen over de bol geaaid en gaat men over tot de orde van de dag."

Participeren
Zijn analyse lijkt op die van Kinderombudsman Marc Dullaert. "Kinderen mogen hier wel eens een dagje op excursie naar het Binnenhof, of online vragen stellen aan een politicus. Maar mogelijkheden om serieus te participeren zijn om te huilen", zei hij onlangs in deze krant.

Docenten vinden hun eigen vak allemaal het belangrijkst

© anp

Dat moest anders, vond Wiggers. Daarom organiseerde hij onlangs met collega's een evenement voor leerlingen van alle dertien scholen uit de Quadraam scholengroep, waarbij het Liemers College is aangesloten. Elke school vaardigde een team van leerlingen af dat een korte presentatie hield over hoe volgens hen een ideale schooldag eruit ziet. Die dag werd bovendien uitgeprobeerd. "Dan merk je meteen dat docenten luisteren, en dat er iets gebeurt. Ze draaien geen les af, maar spelen in op de vragen van leerlingen." De scholen spraken af dat ze met minimaal één van de geopperde ideeën aan de slag gaan.

Wiggers is samen met Frans Droog van het Wolfert Lyceum aanvoerder van de werkgroep Leerlingen van United4Education. Dat initiatief wil het onderwijs van binnenuit 'kantelen'. Eén manier om dat te doen is door leerlingen meer te laten meepraten en -denken. Met een twintigtal collega's willen Droog en Wiggers komend jaar initiatieven op scholen in kaart brengen waarbij leerlingen meebeslissen over de invulling van het onderwijs, als inspiratiebron voor docenten en schoolleiders.

Niet overbodig
"De tijd is er rijp voor", zegt Wiggers. "Leerlingen geven hier op school ict-workshops. Ze zijn gemotiveerd, hebben talenten. We houden onnodig de kurk op de fles. Als je denkt dat ze het niet kunnen, onderschat je ze behoorlijk."

Dat maakt de docent niet overbodig, haast Wiggers zich te zeggen. "Maar we organiseren nu het doceren, niet het leren. We praten over leerlingen, in plaats van met."

Want wie denkt dat leerlingen geen ideeën hebben, zich niet met school willen bemoeien en met meer vrijheid gaan lopen klooien, heeft het mis, zegt hij. Ja, ze zitten soms als een zombie in de klas, maar dat veroorzaken we zelf."

Leerlingen geven hier op school ict-workshops. Ze zijn gemotiveerd, hebben talenten

De ervaren Amerikaanse lerares Alexis Wiggins ondervond het aan den lijve toen ze twee dagen lang haar leerlingen schaduwde. Ze ging 'undercover' in hun lessen, maakte aantekeningen, huiswerk en proefwerken (voor Spaans haalde ze een voldoende, voor economie niet). "Aan het eind van de dag kon ik niet stoppen met gapen", schrijft ze in haar verslag. "Ik moest mijn kop er behoorlijk bijhouden om niet tijdens de techniekles spontaan jumping jacks te gaan doen om te voorkomen dat ik zou wegzakken."

De hele dag stilzitten is dodelijk vermoeiend, beschrijft Wiggins. Docenten hebben dat niet door, stelt ze vast, want die mogen lekker door de klas lopen. Meer bewegen voor, tijdens en na de les, is een van haar belangrijkste aanbevelingen. "Ja, dat zou ten koste gaan van een deel van de lesstof - prima. Aan het eind van de dag was ik zo moe, dat ik het meeste toch niet meer meekreeg."

Meedenken
Dat sluit aan bij het pleidooi dat de Chinees-Amerikaanse onderwijsontwikkelaar en hoogleraar Yong Zhao onlangs hield in Trouw. Het is de hoogste tijd dat docenten leerlingen gaan zien als mensen, en niet als hun werknemers, zei hij. "Leerling zijn is nu echt een hondebaan. De hele dag moet je naar school, waar je gemicro-managed wordt en ieder uur andere taken moet uitvoeren waarvan je in de verste verte het nut niet inziet." Als je zelf de baas bent over wat je leert, ga je meedenken, ideeën verzinnen, verbeteringen voorstellen, meent Zhao.

Dat klinkt misschien hoogdravend, maar volgens Droog en Wiggers hoeft dat niet zo rigoureus te zijn als het klinkt. Leerlingen hebben geen behoefte om alles overhoop te halen, constateren zij. "Ze blijven dicht bij het huidige systeem, maar kunnen goed kleine aanpassingen aandragen en benoemen wat niet werkt", zegt Wiggers. Voorstellen van zijn leerlingen gingen over het introduceren van spelvormen en competitie in de les, meer uitstapjes, en vaker naar buiten tijdens de les.

Soms zijn de suggesties van de leerlingen nóg eenvoudiger, een kwestie van luisteren. Zo bieden docenten op het Wolfert Lyceum allerhande keuzevakken aan in het kader van 'verbetering, verbreding, verdieping': VVV-uren. Hartstikke leuk, zeggen de leerlingen, en het gebeurt met de beste bedoelingen. "Maar zij bedenken voor ons wat we leuk vinden", zucht Eleen van het education design lab. "School is eigenlijk één grote miscommunicatie."

Leerling zijn is nu echt een hondebaan. De hele dag moet je naar school, waar je ge­mi­cro-ma­na­ged wordt

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Er gebeurt soms veel te weinig in de klas

Docenten vinden hun eigen vak allemaal het belangrijkst

Leerlingen geven hier op school ict-workshops. Ze zijn gemotiveerd, hebben talenten

Leerling zijn is nu echt een hondebaan. De hele dag moet je naar school, waar je ge­mi­cro-ma­na­ged wordt