Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Terug in het oude lab van Organon

Home

LAURA VAN BAARS

MSD, voorheen Organon, moest in 2010 2175 werknemers ontslaan. Op datzelfde terrein is nu Life Sciences Park Oss geopend, waar vroegere collega's elkaar weer tegenkomen.

Oss? Nee, dat deed bij Amerikaanse biowetenschappers niet echt een bel rinkelen. Wiebe Olijve en Andrea van Elsas, gepromoveerde biologen, werkten een paar jaar aan immunologie- en kankeronderzoek voor Organon in Cambridge, Massachusetts. "Daar zagen we het al wel aankomen", zegt Olijve. "Dat bij Organon, later MSD, in Oss vroeg of laat onderdelen gesloten zouden worden. Er is in Massachusetts weinig aandacht voor Nederlands onderzoek." Van Elsas, kankerspecialist, knikt instemmend: "Maar dat het zo erg zou worden, dat hadden we nooit verwacht".

Olijve, hoogleraar in Nijmegen en met 38 dienstjaren op de teller een echte Organon-man, is nu met prepensioen. Van Elsas verliet MSD in juli, net als zeshonderd andere hoogopgeleide onderzoekers die door de sluiting van de onderzoeksafdeling hun baan verloren. Maar de heren zijn terug. Terug in hun oude lab op het terrein van MSD, met dezelfde apparatuur die ze bij de sluiting van de afdeling in juli achterlieten. Met hun bedrijf BioNovion zijn Olijve en Van Elsas de eerste huurder op het Life Sciences Park Oss. Pioniers, maar op bekend terrein.

Het Life Sciences Park Oss is lang afgedaan als een doekje voor het bloeden voor het enorme banenverlies bij MSD in Oss. Hier zou de kennis behouden worden voor de regio, maar was dat reëel? Vakbonden rekenden nergens op. Maar de gemeente, provincie, het Rijk en MSD kan voortvarendheid niet ontzegd worden. Op 10 februari opende het park, anderhalf jaar na de bekendmaking van het ontslag van 2175 werknemers van MSD Nederland. Er is door overheden 33 miljoen uitgetrokken voor de aankoop van de panden van MSD en het opstarten van het park.

MSD heeft ook 33 miljoen euro ingelegd, contant en in natura. Twee enorme robotmachines om de screening van stofjes te doen zijn gedoneerd aan het park, evenals een kilolab voor grote proeven. Het voordeel voor de kleine ondernemingen is dat zij deze apparatuur kunnen huren, en zelf geen miljoeneninvestering hoeven te doen. De beveiliging, geen sinecure op een terrein met zoveel chemisch materiaal, wordt nog door MSD gedaan.

Dertien huurders hebben zich inmiddels gemeld, onder wie startende bedrijfjes als BioNovion en PRRIL, maar ook IT-dienstverleners en een accountant. Bestaande farmabedrijven wachten nog even af. Het Life Sciences Park verschaft momenteel werk aan zestig mensen. Doekje voor het bloeden?

De pijn was wel enorm, toen MSD bekendmaakte dat het bijna negentig jaar oude Organon drastisch gereorganiseerd zou worden. Organon, ontstaan uit een slachterij toen eigenaar Saal van Zwanenberg zich ging toeleggen op chemische en farmaceutische toepassingen van de ingewanden van dieren, werd groot met de anticonceptiepil. Op een bewonderenswaardige manier bouwde de Joodse Van Zwanenberg het bedrijf, dat zwaar leed onder de bezetting, na de oorlog weer op.

Op het gebied van de vrouwelijke gezondheid stootte Organon door tot de wereldtop. In 2007 werd het bedrijf, twee weken voor de geplande beursgang, door Akzo Nobel voor 11 miljard euro verkocht aan het Amerikaanse farmaciebedrijf Schering-Plough. Dat werd kort daarop weer overgenomen door het Amerikaanse Merck, in Europa bekend als MSD. Dat bedrijf kondigde op 8 juli 2010 aan 2175 mensen te ontslaan, de productie te reorganiseren en de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling te sluiten. Duizend hoogopgeleide onderzoekers zouden op straat komen te staan. Bij de aankondiging van de ontslagen maakte MSD meteen bekend een campus te willen starten om de kennis te behouden.

Er is wel wat gebeurd tussen de aankondiging van de 2175 ontslagen en de opening van het Life Sciences Park Oss. Joep Pluymen, directievoorzitter van MSD in Oss, kijkt enigszins vermoeid als hij eraan terugdenkt. "Heel Nederland viel over ons heen toen we aankondigden dat we zoveel mensen moesten laten gaan. Terwijl het toch niet helemaal als een verrassing kwam. De reorganisatie op de productieafdeling was al lang bekend. En het deel van de staffuncties die we moesten schrappen, zo'n 250 man, was ook duidelijk. De afdeling research & development, aanvankelijk duizend mensen, daarin zat hem de pijn. De million dollar question is: hadden we dan beter alleen die duizend ontslagen kunnen melden in ons persbericht? Ik denk dat het goed is dat we zo transparant mogelijk zijn geweest."

De maatschappelijke onrust, de publicaties in de media, de rechtszaken, de vakbondsacties, het is volgens Pluymen niet de reden dat MSD zoveel geïnvesteerd heeft in het Life Sciences Park Oss. "Dat waren we altijd al van plan, lees het oorspronkelijke persbericht maar. We waren ons er altijd van bewust dat het sluiten van een groot deel van Organon voor Nederland heel pijnlijk zou worden. Al was het nog moeilijker dan gedacht. We hadden geraamd hoeveel dat park ons zou gaan kosten. Die 33 miljoen, met zo'n bedrag hebben we wel rekening gehouden. Het was misschien iets meer dan begroot. Zo'n slecht bedrijf is MSD niet, hoor."

Dat moet ook Anja Garritsen beamen. De farmacologe was afdelingshoofd immunologie bij MSD, en heeft zich met haar eigen onderneming PRRIL gevestigd op het Life Sciences Park Oss. Ze zit nu weer op de gang bij haar oude collega's Olijve en Van Elsas. "Het sociale plan dat de vakbonden met MSD hebben afgesproken, was uitstekend. Er is een mobiliteitscentrum ingericht, en van mijn collega's zijn er heel veel weer aan het werk bij universiteiten, farmaceutische bedrijven of in de voedingsindustrie. Ook worden veel collega's die ontslagen zijn weer ingehuurd door MSD. Er zijn hier ineens zoveel vacatures."

Volgens Garritsen heeft het grote verzet tegen de sluiting er in ieder geval voor gezorgd dat er meer oog kwam in de VS voor de hoge kwaliteit van het onderzoek in Oss. En inderdaad, de sluiting van de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling is gedeeltelijk teruggedraaid door MSD. Het onderzoek, de allereerste fase van het medicijn waarin alleen gekeken wordt welke stof je tegen een ziekte kunt inzetten, is in Oss gestopt. Maar de ontwikkeling, waarin gekeken wordt hoe je deze stof veilig kunt toedienen aan een mens, is toch open gebleven. In plaats van duizend hoogopgeleide onderzoekers, zijn er zeshonderd ontslagen. De overige vierhonderd zijn aan de slag gebleven in het MSD Development Center.

Voor Pluymen voelt het nieuw ontstane Development Center als winst. Hij is blij dat ze de directie van Merck in New Jersey ervan hebben kunnen overtuigen dat Oss medicijnen zou kunnen ontwikkelen voor de opkomende markten in India, Brazilië of China. "Daar beschikken ze nog niet over de kennis die wij bij Organon hebben opgebouwd over het chemisch stabiel maken van een stof, het verteren of het toedienen ervan." Organon richtte zich vooral op geneesmiddelen voor vrouwen, maar het nieuwe Development Center gaat een veel breder arsenaal aan geneesmiddelen van MSD ontwikkelen.

Pluymen: "Ze hebben in Amerika ingezien dat wij een nuttige rol kunnen spelen in het netwerk van onderzoek, ontwikkeling en productie van het proces van stof tot medicijn." Ondanks zijn enthousiasme past hem toch terughoudendheid, vindt hij: "Ik houd hier geen succesverhaal. We hebben dan wel niet van 2175 mensen, maar alsnog van 1600 mensen afscheid moeten nemen."

Lopend over de Kloosterstraat, ooit een openbare weg maar sinds jaar en dag de centrale straat op het laboratoriumterrein ommuurd door de hoge hekken, komen de startende ondernemers Garritsen, Olijve en Van Elsas hun oude collega's die wel bij MSD bleven, weer tegen. Er werken er nog steeds drieduizend. "Het is heel gek", vindt Garritsen, "ik loop hier nu als eigen baas, met mijn eigen agenda en werktijden op mijn oude werkplek". Er werd wel veel gepraat, bemerkten Olijve en Van Elsas, "Oss blijft natuurlijk toch een dorp". Iedereen wist wel dat zij 'ergens'mee bezig waren. Voorzichtig krijgen de drie ondernemers ook vragen van hun oud-collega's: kunnen ze niet bij hen aan het werk?

Maar Garritsen vindt dat ook zij wat meer ondernemersgeest zouden kunnen tonen. "Misschien kunnen we wel een manier vinden om samen aan de slag te gaan." Olijve en Van Elsas hebben al wel de eerste drie laboranten aangenomen, oud-collega's van MSD. Die hebben naar eigen zeggen geen seconde nagedacht toen zij het baanaanbod van BioNovion kregen. Ze zijn net een week begonnen. In witte jassen pakken ze de apparatuur uit, die ze een half jaar geleden zelf hadden ingepakt voor de verkoop aan het Life Sciences Park. Alles is hun al bekend in het lab.

BioNovion gaat niet alleen verder met dezelfde onderzoekers, maar ook met hetzelfde onderzoek. Olijve, Van Elsas en hun compagnon en MSD-collega Hans van Eenennaam verkregen twee patenten van MSD op onderzoek naar bestrijding van kanker via het immuunsysteem. Een therapie die een effectieve aanvulling moet worden op bestraling, chemo of een chirurgische ingreep.

"We hebben de parel uit ons eerdere onderzoek gepakt, en gaan ermee door", zegt Olijve. "MSD wilde dit onderzoek schrappen, maar net toen wij de patenten wilden kopen, leken ze er toch weer heil in te zien. Uiteindelijk is het gelukt de patenten te kopen, maar het was moeilijk. We hadden eigenlijk nog veel meer gewild."

Ook de financiering van BioNovion was, zelfs voor het gereputeerde trio met relatief gevorderd onderzoek, lastig. Uiteindelijk hebben ze geld gekregen van twee investeringsmaatschappijen die specifiek biowetenschappen in Brabant willen stimuleren. Banken en durfinvesteerders wilden er nog niet aan. De hoop is dat de immuuntherapie over drie jaar voldoende ontwikkeld is om deze op mensen uit te proberen. Na de eerste klinische studies zou MSD of een andere partij het patent weer kunnen terugkopen. Van Elsas: "Want die capaciteiten voor verdere ontwikkeling hebben wij als klein bedrijf weer niet".

Voor Anja Garritsen, die vooralsnog alleen werkt, ligt de situatie anders. Zij borduurt niet voort op eerder onderzoek, maar begint aan iets nieuws: een verbeterde methode om de ziekte van Lyme en Q-koorts te diagnosticeren. Zolang de financiering niet rond is, kan ze niet aan de slag om haar ideeën uit te proberen, maar financiers willen de resultaten daarvan zien voor ze zich committeren. "Het is een vicieuze cirkel."

Toch gelooft Garritsen, die samenwerkt met onderzoekers aan het UMC St Radboud in Nijmegen, heilig in haar bedrijf PRRIL. "Bij Lyme en Q-koorts wordt maar in de helft van de gevallen de juiste diagnose gesteld. Er bestaat bij patiënten grote behoefte aan meer duidelijkheid." Ze heeft zich daarom gewoon alvast gevestigd op het Life Sciences Park. "Ik wil na een half jaar thuiswerken heel graag weer in een professionele omgeving aan de slag."

De leegstaande kantoren en laboratoria rond de Kloosterstraat hebben nog iets van een spookdorp. Maar als het aan de directeur van het Life Sciences Park Oss ligt, verandert dat snel. "Alhoewel", zegt Alie Tigchelhoff, "liever heb ik weinig bedrijven die sterk zijn en groeien, dan veel zwakkere die weer snel verdwijnen". Tigchelhoff werkte eerder op het Bio Science Park in Leiden, waar zij ruimte verhuurde aan succesvolle farmaciebedrijven als Prosensa en Crucell, waar inmiddels ruim duizend mensen werken. "Met zo'n bedrijf bouw je wat op. Het grote voordeel van Oss is dat alle ruimte er al is, niets hoeft meer gebouwd te worden. En het is uniek dat we hier een kilolab hebben, en twee superrobots die stofjes kunnen screenen. Die zijn er in Leiden niet. Als hier over drie jaar honderd tot tweehonderd mensen werken, hebben we het heel goed gedaan."

MSD trekt, nu het Life Sciences Park geopend is, de laboratoria zijn overgedragen en de kantoren ontruimd, de handen ervan af. "Wij huren een paar laboratoria terug voor ons Development Center. Dus die inkomstenbron is verzekerd", zegt Pluymen. "Maar verder moet het park financieel op eigen benen staan."

Van Organon tot MSD tot Life Sciences Park Oss
november 2007 - Akzo-topman Hans Wijers is de gevierde man als hij Organon voor 11 miljard euro verkoopt aan Schering-Plough. Organon (de O in Akzo) had zelf liever naar de beurs gewild.

maart 2009 - Merck koopt Schering-Plough; Organon wordt eigendom van Merck, in Europa bekend als MSD

juli 2010 - Bekendmaking 2175 ontslagen bij MSD Nederland, de productieafdeling wordt gehalveerd en de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling gesloten.

augustus 2010 - De centrale ondernemingsraad en de raad van commissarissen van MSD Nederland keren zich tegen het besluit, vooral de sluiting van de onderzoeks- en ontwikkelingsafdeling.

september 2010 - MSD gaat met commissarissen en ondernemingsraad om tafel, en komt tot akkoorden over de afslanking van de productieafdeling, de oprichting van het Life Sciences Park en de zoektocht naar een koper.

december 2010 - Er is één potentiele koper voor het voormalige Organon, wiens naam nooit officieel bekend werd. Diens bod werd afgewezen door de directie van Merck in New Jersey.

februari 2011 - MSD Nederland legt een nog niet volledig uitgewerkt 'Plan B' voor de redding van het bedrijf op tafel in New Jersey.

maart 2011 - Rechtszaak van de ondernemingsraad en de raad van commissarissen tegen Merck om af te dwingen dat de deal alsnog gesloten wordt. De rechter gaat hier niet in mee, maar dwingt Merck wel om uit te leggen waarom het bod werd afgewezen. Dit is bevredigend genoeg. Een volgende rechtszaak bij de Ondernemingskamer wordt afgeblazen.

mei 2011 - Overeenstemming over Plan B, waarin wel de onderzoeks-, maar niet de ontwikkelingsafdeling in Oss gesloten wordt. Dit scheelt vierhonderd banen.

juli 2011 - De laatsten van 1600 boventallige werknemers verlaten MSD. Merck zegt officieel toe Life Sciences Park te steunen.

februari 2012 - Opening Life Sciences Park Oss

Deel dit artikel