Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Taal / Ontverdonken

Home

door Jaap de Berg

De oud-premiers Drees en Lubbers hebben gemeen dat ze in de dikke Van Dale staan. Aan Drees herinnert onder andere de uitdrukking van Drees trekken, aan Lubbers lubberiaans, een synoniem van wollig. Dat kun je elders ook tegenkomen als zelfstandig naamwoord, met de betekenis ’vaag en omslachtig taalgebruik’. Taalkundigen noemen zo’n term een eponiem: een woord of uitdrukking waarvoor een eigennaam model heeft gestaan.

Van de man naar wie lubberiaans verwijst, zal wel niemand een eigen bijdrage aan de eponiemenvoorraad hebben verwacht. Toch was het Lubbers die deze week, om het vluchtelingenbeleid van dit kabinet te gispen, aan de haal ging met de naam van minister Verdonk. „Het zou helpen”, moet hij hebben gezegd, „als we de kwestie kunnen ontverdonken”. In het midden moet blijven of hij met die woordkeus alleen aandrong op een humaner aanpak dan wel en passant ook al bezig was met de volgende kabinetsformatie.

Als premier was Lubbers van zulke trucs niet gediend. Het verschil is dat hij er toen zelf de dupe van werd. Zo reageerde hij in 1983 woedend, toen het Kamerlid Marcel van Dam hem verweet dat hij de echte minima belubberde. Lubbers vertaalde dit zelf in bedonderde en noemde de woordspeling ’onder de maat’.

Verzamelaars van eponiemen zullen ontverdonken verwelkomen, al was het maar omdat hun collectie maar een gering aantal Nederlandse politici in gedachtenis houdt. In zijn uitstekende ’Eponiemenwoordenboek’ vermeldt Ewoud Sanders er, naast Lubbers en Drees, maar vier.

Het zijn de 19de-eeuwse katholieke voorman Schaepman; diens partijgenoot Travaglino, een advocaat van beperkte lengte; de partijloze liberaal Posthuma, minister tijdens de Eerste Wereldoorlog; en de rekenmeester van de KVP-fractie Lucas. Van hun namen afgeleid zijn schaepmannetje (een tweede borrel), travaglinootje (een kleintje advocaat), posthumacake (regeringsbrood) en lucaskind (een nazaat die een extra belastingvoordeel opleverde).

Het lot van de vergetelheid dat deze eponiemen heeft getroffen, wacht hopelijk ook ontverdonken, dat trouwens niet helemaal origineel is. Op internet bestonden al verdonken (’zonder goede reden oppakken en uitzetten’) en verdonkeremaand (’stiekem opgepakt en uitgezet’).

Deel dit artikel