Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Strijdbaar Oud-rooms-katholiek kerkje wijdt eigen hulpbisschop in

Home

PIETER VAN DER VEN

DIEMEN - Het lijkt een late vervulling van een jongensdroom, maar Theo van Beek neemt de droom zo echt en ernstig op als maar kan. Het misdienaartje uit het vooroorlogse Gemert is 'Primaat-aartsbisschop' mgr. Th. van Beek geworden, in de Oud-rooms-katholieke kerk. En gisteren heeft hij in Amstelveen drs. A. van Achthoven uit Arnhem gewijd tot zijn hulpbisschop, de man die hem ongetwijfeld zal opvolgen.

Wie vijf of tien jaar geleden Theo van Beek had voorspeld, dat hij het nog eens tot aartsbisschop zou brengen, zou hij hebben uitgelachen. Van Beek (1926) is immers gelukkig getrouwd, meervoudig vader en grootvader, hij heeft ook niet de opleiding genoten die de moederkerk doorgaans van haar opperkader vergt. Kortom: hij is iemand die in deze kerk alles kan zijn en worden: zanger, koster, kerkmeester, maar geen priester, laat staan bisschop.

Toch bleef het knagen - dat verlangen om iets méér te doen en te zijn in de kerk en in de liturgie. Een toenadering tot de anglicaanse kerk in Engeland haalde niets uit. Maar daar kwam Van Beek wel in contact met de 'Oud-r.-k. kerk van Engeland' en haar bisschop.

De kans is groot dat menig lezer van het bestaan van dit kerkgenootschapje nooit heeft gehoord. De oorsprong ligt aan het begin van deze eeuw, toen de oud-katholieke aartsbisschop G. Gul van Utrecht in een wat ondoordachte bui de Engelsman A. H. Mathew tot bisschop wijdde. De oud-katholieken probeerden een onderdak te verschaffen aan (ex-)anglicanen, die dichterbij Rome en het apostolische bisschopsambt wilden staan, maar voor wie de pauselijke onfeilbaarheid en de koppeling van het priesterambt met het celibaat een stap te ver was.

Tussen de Nederlandse oud-katholieken en Mathew liep het al gauw spaak. Er waren misverstanden en taalproblemen. Maar de grootste kwestie bestond er uit, dat Mathew en de zijnen wat meer tegen Rome aanschurkten, bewust wat roomser wilden zijn - zeg: hoogkerkelijker - dan de gewone, Nederlandse oud-katholieken. Mathew keerde terug naar Engeland en begon daar zijn eigen 'Oud-rooms-katholieke kerk'.

Te oud

Die 'oud-rooms-katholieken' zijn nu verspreid over diverse landen: België, Duitsland, Amerika, Polen. Van Beek noemt een totaal van 500 000, maar hij neemt de twijfel niet weg dat dat een paar nulletjes te veel is. Engeland bleef de zetel van de 'primaat', maar ze hebben daar een weinig gelukkige hand van bisschoppen kiezen, want de een na de ander was te oud en te ziek om er veel van te maken.

Het was de inmiddels overleden bisschop Dennis St. Pierre, die Van Beek aanspoorde in Nederland eens iets te gaan proberen. De Oud-rooms-katholieke kaartenbak had immers nog wat Nederlandse adressen, dat was alles. Van Beek werd tot priester gewijd en al twee jaar later ook tot bisschop. Als een Willibrord trok hij door het Lage Land. “Het was een onmogelijk begin,” blikt hij terug.

Van Beek onderstreept: de Oud-rooms-katholieke kerk wil helemaal in de traditie staan van de Romana. Alle dogma's, alles erop en eraan, de concilies tot en met het tweede Vaticaanse. Liturgisch gesproken mag het kerkgenootschap gerust behoudend genoemd worden: de mis gaat er goeddeels op z'n ouderwets. Ook moet Van Beek niets hebben van priesters en kloosterlingen die op straat onherkenbaar zijn. Zusters die - om zich zogenaamd niet boven de mensen te verheffen - hun habijt hebben ingewisseld voor een bloemetjesjurk, permanentje en oorbellen - bah, hij heeft er geen goed woord voor over.

Onderdanigheid

Maar als conservatief wil zijn kerk niet te boek staan: priesters en bisschop mogen gehuwd zijn. Dopen en trouwen voor de kerk, Van Beek zal niet gauw weigeren, ook al weet hij dat betrokkenen geen gretige kerkgangers zijn en ook niet zullen worden. Ook de visie op 'homofiliteit', zoals Van Beek het noemt, is ruimer dan in de moederkerk. Neem de nieuwe hulpbisschop, Van Achthoven. Deze studeerde theologie in Rome, maar werd wegens homoseksualiteit niet tot priester gewijd, weet Van Beek. Bij de Oud-rooms-katholieken was Van Achthoven des te meer welkom.

Van Beek verwacht veel van de 46-jarige Van Achthoven en diens kennis en bekwaamheden voor de verdere opbouw van zijn kerk. Veel van zijn gelovigen zijn mensen die, aldus Van Beek, in de r.-k. moederkerk zijn teleurgesteld.

Rome blijft ondertussen trekken. In 1991 bood Van Beek persoonlijk aan kardinaal Simonis een 'onderdanigheidsverklaring' aan. Het liefst zou hij zien, dat de paus het kerkje zou aanvaarden en dat men intern, in een zekere autonomie, zou kunnen doorgaan, naar het voorbeeld van de met Rome geünieerde oosterse kerken. Maar na vier jaar moet Van Beek toegeven dat er nog weinig is gebeurd. Waarschijnlijk ligt zijn verklaring ergens onderin een lade bij kardinaal Cassidy in Rome. Daar moet men vanouds inderdaad absoluut niets hebben van episcopi vagantes, loslopende bisschoppen als Van Beek; met Rome kan het kortom pas goed komen, als Van Beek afstand doet van zijn ambt.

Van Beek wil heel graag oecumenisch te werk gaan, om te beginnen als lid of waarnemer bij de Raad van Kerken in Nederland. Maar in de Raad vragen ze hem: Wie bent u eigenlijk? Wat zijn uw oecumenische contacten? Als hij toenadering zoekt tot de 'gewone' oud-katholieken, toch zijn meest directe verwanten, krijgt hij te horen: 'U bent niet eens bij de Raad van kerken! Nee, wij werken alleen in het kader van de Raad'. “Zo zit je in een vicieuze cirkel”, klaagt Van Beek, “overal stoot je je neus.”

Scheuring

Hoe kleiner een protestantse kerkje, des te frequenter de scheuringen. Krachtens dezelfde wet heeft Van Beek nu ook al een heuse scheuring achter de rug. In 1993 besloten hij en de Oud-rooms-katholieken op het vasteland het na een banvloek van de primaat verder zonder Engeland te doen. Van de officiële naam werd het “van Engeland” geschrapt en sindsdien noemt Van Beek zich niet 'bisschop', maar 'primaat-aartsbisschop' en hing hij aan weerszijden van zijn bisschopswapen vier extra kwastjes, samen twintig.

Het overdrijven van de ledentallen (12 000 Oud-rooms-katholieken in Nederland, zegt Van Beek), de dikdoenerij in titulatuur en zegel en het kwastjestal dat het aantal gelovigen lijkt te overtreffen, dat alles staat in schril contrast tot de eenvoud van de kerk en de bisschop persoonlijk. Een rijtjeshuis, de extra slaapkamer als kantoortje, een stokoude typemachine, alles vrijwilligerswerk en iedereen levend van een gewoon beroep - verpleger, therapeut, visser, timmerman. En de bisschop wil van harte een luisterend oor zijn, een echte herder voor ieder in zijn kuddeke.

Ze hebben ook geen eigen kerkgebouwen. Ook wat dat betreft ervaart Van Beek, dat de oecumene niet op deze splinter zit te wachten. Voor de bisschopswijding van Van Achthoven mocht hij de (r.-k.) kerk huren van pastoor Adolfs in Amstelveen. Alles netjes geregeld. Het stond vorige maand in Trouw: dat op het laatste moment het (r.-k.) bisdom Haarlem erachter kwam en er een stokje voor stak. Geen 'schismatieke' om niet te zeggen sectarische wijdingen in een r.-k. kerkgebouw - de verwarring is al groot genoeg.

Volgens Van Beek is het bisdom onder dreiging van een kort geding (afspraak is afspraak) onder protest overstag gegaan. Volgens vicaris-generaal mgr. G. Geukers van Haarlem heeft hij over zijn hart gestreken om de zaak niet op de spits te drijven, maar had Van Beek aan de Amstelveense pastoor het bestaan verzwegen van een brief waarin het bisdom zulke wijdingen in een kerk van het bisdom verbood. Van Beek is niet onder de indruk: “Dat was 1992! Als we daar rekening mee moeten houden, wil dat dus zeggen dat de oecumene en de eenheid sindsdien geen stap verder zijn!”

Pittig

In het gesprek met Geukers zijn pittige woorden gevallen, bekent Van Beek. Hij vindt dat het optreden van het bisdom “met broederlijke naastenliefde niets heeft te maken”. De volledige eenheid met Rome, de eenheid onder alle christenen? De stem van de bisschop wordt nog ernstiger van toon, en zo plechtig als ware de stoel in zijn huiskamer een echte cathedra: “Ik denk niet dat wij het beleven; maar ora et labora, bid en werk, niet wachten, de kerk moet doorgaan, niet stilstaan, anders krijg je verloop. Ik heb veel zorg en verdriet over wat er gebeurt om des geloofs wille.”

Deel dit artikel