Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Strijd tegen de stilte boeide ook Wilhelmina

Cultuur

AGNES KOERTS

Review

Maria Grever: Strijd tegen de stilte - Johanna Naber (1859 -1941) en de vrouwenstem in de geschiedenis. Verloren, Hilversum; 428 blz. - ¿ 49.

Wat de beide vrouwen verbond, was een 'christelijk geïnspireerde gedrevenheid'. Basis voor gesprek waren hun beider godsdienstige beginselen. 'Naber bewees dat religie, orangisme, nationalisme en feminisme geen wederzijds uitsluitende categorieën hoefden te zijn.' Dit zegt de docente geschiedenis en vrouwenstudies aan de universiteit Nijmegen Maria Greber in het proefschrift waarop ze vandaag hoopt te promoveren.

Johanna Naber, vooral bekend als strijdster voor vrouwenkiesrecht, heeft consequent en veel gepubliceerd over geschiedenis van vrouwen en feminisme. Ze leefde op een breukvlak van tijden. Geboren in 1859 was ze als dochter in een intellectueel burgerlijk gezin gebonden aan handen en voeten. Meisjes zoals zij trouwden, of ze bleven - 'als halve paria's', aldus Grever - thuis vegeteren ten laste van hun ouders en broers. Studeren buiten de deur was voor meisjes uitgesloten. Naber op haar zestigste: 'Ik had (..) een universiteit in huis'. Haar vader was hoogleraar klassieke talen in Amsterdam, na een moeilijke loopbaan als leraar en rector aan gymnasia in Haarlem, Batavia en Zwolle. Het gezin hoorde tot de Waalse kerk.

Johanna kwam op haar 37e los van het ouderlijk huis: via een artikel over kunstnaaldwerk had ze aandacht getrokken, ze had historisch onderzoek gedaan naar vrouwen en ze was gevraagd de persberichten te verzorgen voor de grote Nationale Tentoonstelling van Vrouwenarbeid in Amsterdam. Daar, in het jaar van Wilhelmina's troonsbestijging, werd ze door het feminisme gegrepen. Ze groeide uit tot bestuurslid van de Vereniging voor Vrouwenkiesrecht, ze richtte de Nationale Vrouwen Raad op. Haar ster steeg in de Nederlandse en de internationale vrouwenbeweging. Geprezen werden haar strijdlust en helderheid, ze heette een 'geboren presidente'.

In de tijd dat ze zelf nog geen burgerrechten bezat schreef ze haar historische studies, ook met het idee dat vrouwen betrokken moeten zijn in een nationaal gevoel. Zonder academische titel baande ze de weg voor geschiedenisstudentes na haar. Grever zegt dat dankzij Naber en dankzij de feministische strijd in de eerste helft van de twintigste eeuw tachtig vrouwen konden promoveren op historische proefschriften. Dat is opvallend veel.

Naber was een liberale en protestantse denker, een nationaliste met grote verering voor Oranje als nationaal symbool en met een adoratie voor koningin Wilhelmina. Ze bepleitte een sterk leger en ze keerde zich tegen ontwapening. Dit toont de veelkleurigheid van het feminisme: de zo protestantse, nationalistische Naber was evenzeer een suffragette als de 'rode' Aletta Jacobs, met wie ze veel samenwerkte. Naber stierf in 1941, 82 jaar oud, haar archieven deels achterlatend in het Internationaal Archief voor de Vrouwenbeweging (IIAV) en deels bij achterneven.

Nabers levensverhaal leert hoe vrouwelijk talent buiten het huishouden lange tijd geen enkele ruimte kreeg. Zoals steeds bij deze verhalen besef je dat de Nederlandse samenleving volop in beweging is. Emancipatie brengt nieuw en andersoortig talent naar boven. In het geval van vrouwen had dat talent lang geen enkele stem: tot 1917 niet in de democratie en tot op heden nauwelijks in het mee-vormen van de samenleving buiten het gezin.

Toen de studie van geschiedenis uitgroeide tot een wetenschap, is aanvankelijk de geschiedenis van vrouwen veronachtzaamd. Naber heeft er mede voor gezorgd dat de woorden van Lorenz waar werden: 'De geschiedenis spreekt met vele stemmen', aldus Maria Grever. 'Strijd tegen de stilte' heet het proefschrift: door te publiceren over de geschiedenis van vrouwen krijgen zij een stem en wordt de stilte doorbroken.

Het nieuwe Schipholscoop is prima opgezet, middenop de luchthaven, naast de aankomsthal. Zelfs je fiets kun je hier veilig stallen in een kluis om de hoek. Informatie is er op kaarten, in geluid en beeld, alle rapporten liggen ter inzage, en 't is ook nog leuk voor kinderen. Hier leert men hoe Schiphol mainport worden kan, met de keuzes en de kansen. 'Voor vooruitgang wordt een prijs betaald, voor stilstand en achteruitgang eveneens', zegt de stem van het videofilmpje. Dertig miljard investeren is nodig voor de vooruitgang: daarvoor heb je een hogesnelheidstrein (8,9 miljard), betere spoorverbindingen, betere wegen, een vijfde baan (slechts een half miljard), meer groen.

Deel dit artikel