Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Strijd om landbouwgrondstoffen wordt geopolitiek spel

Home

Kees de Vré

Heuvels van afgewerkte erts blijven achter bij de fosfaatwinning in Marokko. © anp
Interview

Nederland is het beste land ter wereld op het gebied van voeding, zo meldde vorige week een Oxfam-Novib-rapport. Het is er goedkoop, van goede kwaliteit en overal verkrijgbaar. De vanzelfsprekendheid daarvan kan burgers en politiek in slaap sussen. Maar volgens het Platform landbouw, innovatie en samenleving heeft Nederland, maar ook de EU als geheel, een fors probleem. Ons werelddeel is zeer arm aan grondstoffen voor de landbouw en dat maakt Europa op de langere termijn behoorlijk kwetsbaar. Gisteren bracht het platform advies uit aan staatssecretaris Dijksma van Landbouw.

Het is de achilleshiel van onze voedselvoorziening", zegt voorzitter Wouter van der Weijden. "We zijn in Europa zeer afhankelijk van verre buitenlanden, als het gaat om cruciale grondstoffen als soja voor veevoer en fosfaat, kalium en micro-nutriënten als zink en selenium voor onze gewassen en ons vee. Bijna alles, tenminste 97 procent, van die grondstoffen moet worden ingevoerd. Vertrouwen op goede werking van de wereldmarkt is naïef. Zeker ook omdat sommige grondstoffen maar in een paar landen gewonnen worden. Dat speelt geopolitieke spelletjes in de kaart. Nationale belangen overheersen steeds meer als het gaat om schaarse goederen."

Chinese pesterijen
De landbouwexpert doelt onder meer op acties van China om de export van zeldzame aardmetalen als neodymium naar Japan aan banden te leggen. "China wilde Japan straffen vanwege de claim van dat land op een paar eilandjes voor de kust van China ten noorden van Taiwan. De Wereldhandelsorganisatie WTO verbiedt belemmering van de vrijhandel, maar er is altijd een manier te verzinnen om het toch te doen, bijvoorbeeld omslachtige douaneprocedures. Mocht het tot een procedure bij de WTO komen, dan duurt dat minstens een jaar. Dit soort aardmetalen wordt gebruikt in mobieltjes en elektrische auto's. Toyota wordt zeer onrustig van de Chinese pesterijen."

Het gebrek aan belangstelling van de politiek voor deze problemen is zorgwekkend, vindt Van der Weijden. "Sommige Eurocommissarissen hebben grondstoffenschaarste op de agenda gezet, maar van de agrarische grondstoffen alleen fosfaat. In het vernieuwde Europese landbouwbeleid, tot 2020, komt het woord grondstoffenschaarste niet één keer voor. Ze gaan er kennelijk van uit dat je alles wat je tekort komt gewoon op de wereldmarkt kunt kopen. Daar kunnen we niet vanuit blijven gaan."

Circulaire economie
Wat soja als veevoer betreft, daar zijn vervangers voor - zoals lupine - die in Europa kunnen worden geteeld. "Ja dat klopt, maar het duurt op zijn minst vijf jaar voor je op hetzelfde niveau zit. Voor de overige zes bekeken grondstoffen geldt dat ze in de landbouw niet te vervangen zijn. Daar moet je dus over nadenken en wegen zoeken om levering zeker te stellen. In de industrie zijn ze ten dele vervangbaar, maar daar begint de industrie pas mee als de grondstof duur is geworden."

Lees verder na de advertentie

 
In het vernieuwde Europese landbouwbeleid, tot 2020, komt het woord grondstoffenschaarste niet één keer voor

Van der Weijden wijst op het faillissement, in 2012, van fosforfabrikant Thermphos in Vlissingen. "Daar maakten ze zuivere fosfor voor de industrie waardoor er meer fosfaat overbleef voor de landbouw. Belangrijker nog was dat Thermphos koploper was als het ging om recycling van fosfaat uit zuiveringsslib. Toen ging Kazachstan ook fosfor op de markt brengen, tegen afbraakprijzen. Het dure recyclingproces werd te kostbaar. De Vlissingers dienden een klacht in bij de EU wegens dumping. Maar Duitsland organiseerde een blokkerende minderheid in de EU en het onderzoek werd afgeblazen. De Duitse industrie kan zo blijven profiteren van goedkope fosfor."

Dit gaat al lijken op geopolitiek, zelfs tussen EU-landen. Het onderstreept nog eens het belang om een schaars en onmisbaar mineraal als fosfaat te herwinnen uit rivierslib, voedselresten, urine en poep. Nederland is een voorloper en Thermphos was daarin weer koploper. Van der Weijden : "Je ziet dus dat die noodzakelijke stappen doorkruist worden door exportlanden, maar ook door importeurs als Duitsland. Dat is kortzichtig. Het is van strategisch belang, ook van Duitsland, dat fosfaat in Europa wordt teruggewonnen, want het is een eindige grondstof. Deze voorbeelden van geopolitieke speldenprikken zijn voorbodes van grotere conflicten om grondstoffen die kunnen ontstaan."

Kartels
Door het geopolitieke beleid van nationale staten lopen ook nog eens beslissingen van een paar grote bedrijven die de grondstoffenmarkt beheersen, constateert het Platform in zijn advies. "Kaliumwinning en -handel wordt bepaald door twee kartels, een Amerikaans/Canadees en een Russisch/Witrussisch kartel. Samen houdt dit zogenoemde duopolie de kaliumprijzen hoog. In augustus vorig jaar stapte het Russische Uralkali onverwacht uit het kartel met de Witrussen. Er was overcapaciteit op de markt. Ze stapten eruit om tegen lagere prijzen grote contracten af te sluiten met China en India. Bij fosfaat is iets dergelijks aan de hand. Daar vormen opnieuw de Noord-Amerikanen PotashCorp, Agrium en Mosaic een duopolie samen met het Marokkaanse OCP - Marokko is verreweg de grootste fosfaatproducent. Wat die paar bedrijven besluiten heeft grote invloed op handelsstromen en op de mogelijkheid om de noodzakelijke recycling groots aan te pakken."

Kortom, de politici in Den Haag en Brussel moeten aan de slag. "Fosfaat en soja staan inmiddels wel op hun radar, maar kalium, zink, seleen, molybdeen en borium nog niet. Prioriteit moet zijn: verminder de importafhankelijkheid van die kritische grondstoffen. Dat kan het beste door herwinning. Zo zet je een circulaire economie op die meer zekerheid geeft en gunstig kan uitpakken voor milieu en energie."

Zulke innovaties kan Nederland uitbaten als exportproduct. "Wij stellen voor om samenwerking te zoeken met andere importerende landen. Daar zijn niet de minste bij zoals India en Brazilië. Maar ook samenwerking met exporteurs is nodig. Marokko bijvoorbeeld. In ruil voor grondstoffen kunnen wij hen technologie bieden waarmee ze in de eerste plaats de grondstof duurzaam winnen en later ook zelf de eerste bewerkingen ervan kunnen doen. Wederzijds voordeel dus."

 
Je ziet dus dat die noodzakelijke stappen doorkruist worden door exportlanden, maar ook door importeurs als Duitsland

Deel dit artikel