Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sterke leider maakt misbruik van democratie

Home

JANNE CHAUDRON en REDACTIE BUITENLAND

Democratie interview In tal van landen is een opkomst van autocratische leiders te zien. Angstige burgers geven hen de ruimte.

De autoritaire leider rukt op, en niet alleen in landen als China en Rusland. Het is een wereldwijde trend die zich uitstrekt van Polen tot Oeganda en van Turkije tot India. In al deze landen zijn autocratische leiders aan de macht die de vrijheden van burgers langzaam om zeep helpen, en maatschappelijke organisaties en activisten wegzetten als verraders of terroristen.

Dhananjayan Sriskandarajah van burgerorganisatie Civicus waarschuwt voor dit fenomeen. "In meer dan honderd landen werden vorig jaar burgerlijke vrijheden bedreigd, een record", zegt Sriskandarajah. De Sri Lankaan was gisteren in Nederland om zijn rapport over dit onderwerp te presenteren bij de zestigste verjaardag van Oxfam Novib.

Hoe verklaart u de opkomst van de autoritaire leider?

"Mensen zijn onzeker en hebben behoefte aan sterk leiderschap. Dat zie je in Rusland, maar ook in de Verenigde Staten, waar Trump hoge ogen gooit. Er is meer aan de hand. Het klassieke verschil tussen een dictatuur en een gezonde democratie zoals we die kenden van voor de Koude Oorlog, is verdwenen. Echte dictators zijn er nauwelijks. In bijvoorbeeld Rwanda worden keurig verkiezingen georganiseerd, en er is een parlement. Op het eerste gezicht een goed functionerende democratie. Maar schijn bedriegt. In dit land is een leider aan de macht die iedere vorm van oppositie de kop indrukt."

De autoritaire leider maakt dus handig gebruik van democratische instrumenten? Bijvoorbeeld het referendum dat Hongarije organiseert over vluchtelingenquota of de volksraadpleging in Rusland over de Krim.

"Ja, dat maakt het zo cynisch. Autoritaire leiders weten hoe ze de democratie-kaart moeten spelen. En de technieken zijn heel geavanceerd. Al dertig jaar lang werken er bijvoorbeeld verkiezingswaarnemers om te controleren of de verkiezingen eerlijk verlopen. Maar waarom zou je de verkiezingen moeten winnen op de dag dat die worden gehouden? Autoritaire regimes zorgen er gewoon voor dat ze ver voor die verkiezingen de oppositie monddood hebben gemaakt."

Waarom willen landen eigenlijk af van het democratische model?

"De belangrijkste verklaring is de opkomst van de veiligheidsagenda. Dat zie je ook in landen als de VS, Frankrijk en Groot-Brittannië. Om het gevaar van terrorisme in te dammen, is zo'n beetje alles geoorloofd. Bijvoorbeeld het afsluiten van sociale media, het bespioneren van personen of het controleren van geldstromen. Er is bijvoorbeeld nieuwe wetgeving ingevoerd die moet voorkomen dat terroristen geld witwassen. Dat heeft verstrekkende gevolgen voor maatschappelijke organisaties. Wij, als Civicus, wilden een project steunen in Soedan. Maar de Amerikaanse autoriteiten verboden ons het geld over te maken naar dat land, omdat ze bang waren voor terroristische activiteiten."

Maatschappelijke organisaties zijn dus de dupe?

"Ja, in heel veel landen wordt met het argument 'wij beschermen de veiligheid' hun werk onmogelijk gemaakt. India bijvoorbeeld introduceerde onlangs zeer vergaande wetgeving op het gebied van burgerlijke vrijheden. Maar massale protesten bleven uit. Dat verbaasde mij."

Kennelijk ligt de fout ook bij de organisaties zelf. Mensen vragen om een sterke leider. Ze hebben behoefte aan veiligheid, ook als het ze burgerlijke vrijheden kost.

"Ik reken het ons zeker aan. Maatschappelijke organisaties zijn de laatste jaren bureaucratische instituties geworden die enkel hun oren lieten hangen naar de wensen van de donoren. In het aanvoelen van het politieke klimaat is veel te weinig geïnvesteerd."

Zijn maatschappelijke organisaties zoals Civicus nog wel van deze tijd? Je ziet dat jongeren zich op andere manieren organiseren, denk aan de Occupy-beweging.

"Dat stimuleren wij ook. Sociale media bieden in dat opzicht heel veel kansen, niet alleen voor autoritaire regimes. Via die weg worden tegenwoordig protesten georganiseerd. En het grappige is dat die demonstraties niet per se meer idealistisch van karakter zijn zoals in de jaren zeventig toen iedereen de straat op ging om een vuist te maken tegen kernenergie. Eén van de grootste protesten dit jaar in Groot-Brittannië werd georganiseerd door zowel voor- als tegenstanders van het jagen op vossen. Jonge mensen tekenen tegenwoordig massaal petities op Facebook of doen mee aan flashmobs. In dat opzicht is de democratie nog lang niet dood. Ik ben hoopvol gestemd."

Wilt u de reacties op dit artikel lezen? Registreer u hier voor een proefperiode van twee maanden.

Het plaatsen van reacties is voorbehouden aan de betalende abonnees van Trouw. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Het bekijken en plaatsen van reacties is voorbehouden aan onze betalende abonnees. Kijk hier voor een overzicht van onze abonnementen.

Als betalend abonnee kunt u een reactie plaatsen op dit artikel. Deze is alleen zichtbaar voor andere (proef)abonnees.

Om uw reactie te kunnen plaatsen, hebben we uw naam nodig. Ga naar Mijn profiel


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie