Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Spits mijden wordt beloond, maar het gaat om een mindswitch

home

Felix de Fijter

File in de avondspits op de A2 bij Breukelen. © ANP

Utrechtse automobilisten krijgen betaald als ze hun auto in de spits thuislaten. Onder de noemer Spitsvrij proberen provincie en overheid de files rondom Utrecht in elk geval tijdelijk te drukken. Zet het zoden aan de dijk? Veranderen deelnemers hun reispatroon? Of haken ze af als de provincie de geldkraan weer dichtdraait?

De brief met de uitnodiging tot deelname aan het project komt een tikje curieus over. 'U bent de afgelopen vier weken 29 keer in de spits gesignaleerd.' En dat kan minder, vinden de mensen van Spitsvrij.

De strekking van hun brief is eenvoudig: 'U kunt geld verdienen als u minder in de spits rijdt.' Vereist is wel de inbouw van een klein gps-kastje waarmee de organisatie de rijtijden van de deelnemers in de gaten houdt.

S-box registreert bewegingen
Bij het Van der Valkhotel in Leusden is een Spitsvrij-hoekje met vlaggen gemarkeerd. Monteurs bouwen de zogeheten s-box kosteloos in, terwijl de deelnemers met een koffiebonnetje in de hand naar het restaurant worden verwezen. Alles goed en wel, maar wat spoken de monteurs van Spitsvrij eigenlijk uit in mijn auto? "In de s-box zit een gps-zender en een simkaart", legt een van hen uit. Deze s-box registreert de bewegingen van de deelnemers. Reizen ze toch in de spits, dan wordt hun maandbedrag afgewaardeerd, net zolang totdat het krediet op nul staat.

Het apparaatje is onzichtbaar weggewerkt achter het ventilatieroostertje. Toch wel een beetje griezelig. De overheid is plots wel heel dichtbij. 'Uw s-box functioneert goed', staat te lezen op de website. Dat zal ongetwijfeld zo zijn, maar gebeurt er met mijn gegevens? Een nog volledig gevulde blauwe balk laat zien dat de satelliet in elk geval nog geen onreglementaire bewegingen in de spits heeft gesignaleerd. Als het goed gaat, wordt aan het eind van de maand 48,72 euro overgemaakt op mijn bankrekening. In een jaar tijd toch ruim 500 euro.

Mindswitch
"Goed gedrag wordt beloond", zegt gedeputeerde Remco van Lunteren van Mobiliteit en Economische Zaken. "Maar uiteindelijk gaat het erom dat we de deelnemers ervan doordringen dat het mijden van de spits veel meer voordelen heeft. We kunnen het wel hebben over CO²-uitstoot en de mate waarin files ons land geld kosten, maar dat is voor de gemiddelde automobilist veel te abstract.

We moeten laten zien waarom het voor iedereen, als individu, loont om te kiezen voor alternatief vervoer. Niemand vindt het leuk om in de file te staan en opgefokt op het werk te verschijnen. Het gaat om de mindswitch, ook als het project eind volgend jaar is afgelopen."

Voor die mindswitch van automobilisten heeft het ministerie van infrastructuur en milieu 8,5 miljoen euro over. Er is maximaal 1,5 miljoen euro gereserveerd voor de beloningen. "Hoe succesvoller het project, hoe duurder het wordt", verklaart een woordvoerder.

Werktijden aanpassen
Mijn agenda biedt perspectief voor een redelijk spitsvrije werkweek. Na een paar telefoontjes zijn twee afspraken rond spitstijd verzet, maar een afspraak om 9.00 uur in Tiel laat geen keuze. Dat gaat geld kosten. Een sluiproute door de binnenweggetjes misschien?

De s-box is meedogenloos. Er is drie euro afgeschreven van het krediet. Nog vijftien van die ritjes en alles is op. De criteria van Spitsvrij zeggen dat de spits pas na 18.30 uur is afgelopen. Mijn werkdag wordt hiermee danig langer en na zessen is het stil en eenzaam op kantoor. Mijn collega's hebben nog geen s-box.

Van Lunteren is blij met de participatie van tot dusver zo'n zestig werkgevers, waaronder Aedes, de NOS en Hema. Hij hoopt dat deze werkgevers bereid zijn waar nodig hun werktijden aan te passen op het mijden van de spits.

Zelf geeft de provincie het goede voorbeeld. In het Provinciehuis begint een deel van het kantoorpersoneel tegenwoordig om kwart voor zeven. "Dat was wel even wennen, want toen de eerste medewerkers eraan begonnen, bleek het pand zo vroeg nog op slot te zitten. Nu is dat opgelost. Werkgevers moeten zich ook aanpassen, anders werkt het niet."

Privacy
De vraag die boven het project blijft hangen is of de s-box niet stiekem een spy-box is. Wat gebeurt er met al die gegevens? Moeten deelnemers bijvoorbeeld vrezen voor boetes voor hardrijden? Volgens Van Lunteren is dat zeker niet aan de orde. "Privacy was mijn eerste zorg bij dit project. We mogen volgens de wet de cameraregistratie gebruiken om de automobilisten iets aan te bieden. Hebben ze er geen trek in, dan wordt alles verwijderd."

Corien Prins, hoogleraar recht en informatisering aan de Universiteit van Tilburg, fronst evenwel de wenkbrauwen. "Ik vind het vrij ver gaan. Camera's op de snelweg zijn er aanvankelijk gekomen onder het mom van verkeersmanagement. Nu worden ze benut voor andere doeleinden." Het is een glijdende schaal, vindt Prins. Spitsvrij hoeft bij haar in elk geval niet met een s-box aan te komen. "Ik reis altijd met de trein."

Een paar tientjes per maand
De eerste maand met de s-box achter het dashboard was betrekkelijk succesvol. Minder files, dat moet gezegd. En de paranoïde gevoelens zijn grotendeels geweken.

Maar de blauwe balk op de website is aan het eind van de maand wel met bijna de helft geslonken. Er is nog 27,72 euro over. Da's wat magertjes. Mag de overheid me blijven volgen voor een paar tientjes per maand? Of gaat het ten diepste toch om de mindswitch die Van Lunteren voor ogen heeft. De toekomst zal het leren.


Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie