Spiritistisch medium met opvanghuis als levenswerk

home

STIJNTJE BLANKENDAAL

reportage | Hij is het belangrijkste spiritistische medium ter wereld. Nu de Braziliaan Divaldo Franco op leeftijd is, maakt hij zich op voor een volgend leven.

De vlag is gehesen voor 'het grote huis' in Pau da Lima, een van de armste wijken van Salvador da Bahia, in Noordoost-Brazilië. Maar waar die vlag normaal gesproken leidt tot vrolijkheid, is de stemming nu wat bedrukt. Vader, geestelijk leider en medium Divaldo Franco (88) is weliswaar thuis, maar het gaat niet zo goed met hem. Het belangrijkste spiritistische medium ter wereld heeft longontsteking. Tot zijn grote verdriet heeft hij een reis door Europa moeten afzeggen. Hij spaart zijn krachten alleen nog voor een workshop voor tweeduizend mensen in Salvador.

In het populaire televisieprogramma 'O Fantástico' vertelde Divaldo pas geleden met een guitige glimlach dat zijn 'pensioen' nadert, een 'logisch gevolg' van zijn gevorderde leeftijd. Pensioen betekent hier: de dood. Maar de dood is in het spiritisme niets anders dan een geestelijke onderbreking tussen het ene en het andere leven, waarbij de essentie van het individu, de ziel, voortleeft.

Het spiritisme (ook wel kardecisme) is een religie die in de negentiende eeuw werd ontwikkeld door de Franse pedagoog Allan Kardec. In het spiritisme wordt het christendom (Jezus is de ultieme spiritueel leider) verrijkt met boodschappen uit de geestenwereld, die worden doorgegeven door een 'gids' van gene zijde.

Op de film of op afstand in een grote congreshal is Divaldo een wat vreemde man. Hij spreekt met een vibrerende stem en zijn ogen draaien soms weg. De wereldleider van het spiritisme spreekt urenlang zonder enige aantekening, waarbij zijn betoog een cirkel maakt tussen een uit het leven gegrepen voorbeeld, christelijke waarden en theorieën uit de psychologie.

Divaldo's gids is Joanna de Angelis, abdis van een klooster in Salvador, die tijdens de onafhankelijkheidsstrijd van Brazilië in de negentiende eeuw omkwam. Zij dicteerde Divaldo vanuit het geestenrijk al meer dan dertig boeken in de vroege ochtenduren, altijd van zes tot zeven. Haar lievelingsthema: geestesziektes, veroorzaakt door lijden dat de mens moet leren dragen om er bovenop te komen.

Lees verder na de advertentie

Geesten

De kleine Divaldo groeide op als een wat eenzaam kind, nakomertje in een gezin van dertien in de stad Feira de Santana, ten noorden van Salvador, zo beschrijft zijn biografe Ana Landi. Na lang aanhouden (hij wilde niet in de schijnwerpers) heeft Landi de afgelopen drie jaar intensief met Divaldo doorgebracht.

Van een kritische, afstandelijke historicus en journalist werd Landi een enthousiast bewonderaar van Divaldo. Ze kreeg al zijn verhalen te horen. Over zijn eerste ervaringen als kind met geesten, die zich vriendelijk of vijandig aankondigden. Divaldo's vader, een tabakshandelaar, probeerde de duivel uit zijn zoon te slaan, maar zijn moeder geloofde in hem en stuurde hem naar een vrouwelijk medium in Salvador, waar hij als jongeman werd ingewijd in het spiritisme.

Divaldo ontmoette daar zijn onafscheidelijke vriend Nilson de Souza Pereira, die hem tot zijn dood in 2013 voor de meeste gevaren behoedde. Zo redde hij Divaldo een keer 's nachts uit zee, nadat zijn grootste geestelijke vijand, bijgenaamd 'Masker', hem daarheen had geleid.

Maar Nilson bouwde vooral samen met Divaldo aan hun levenswerk. Dat is het 'Mansão do Caminho', een sociaal project in Pau da Lima, waar honderden kinderen door Divaldo werden geadopteerd en opgevangen door pleegmoeders. Het opvanghuis werd in 1952 op een oude vuilnisbelt gebouwd, met raadgevingen van gids Joanna. Dagelijks maken zesduizend kinderen en volwassenen overdag gebruik van de (niet-religieuze) faciliteiten: een crèche, scholen, muzieklessen, beroepsopleidingen, medische zorg en zelfs een kraamkliniek, naast het spiritistisch centrum en een uitgeverij.

Divaldo heeft honderden boeken gepsychografeerd - hij schreef ze in trance - voor geesten als Joanna de Angelis en andere identiteiten. De opbrengst van de verkoop ervan gaat volledig naar Divaldo's project. Dat geldt ook voor de winst van Landi's biografie. In het spiritisme mag namelijk geen winst voor eigen belang worden gemaakt.

Oom Divaldo

Op het enorme terrein van het Mansão, dat een oase vormt in de gewelddadige sloppenwijk Pau da Lima, voeren strak geasfalteerde straten naar de huizen, groene tuinen en zelfs een stuk tropisch bos rondom een natuurlijke waterbron met eenden en ganzen.

Clese Cerqueira (77) is al 46 jaar een van de vrijwilligsters. Zij staat aan het hoofd van de crèche en de twee kleuterscholen, die volledige dagopvang bieden. Haar arendsnest bevindt zich in een kantoortje, waar ze met camera's over haar welpen waakt, als ze niet rondloopt. Maar als ze over Divaldo begint te spreken, smelt ze: "Dit alles is het werk van Divaldo. De regering zegt de extreme armoede te hebben uitgebannen in Brazilië, maar dat is een leugen. Vaak zijn de maaltijden van hier de enige die de kinderen eten. In het weekeinde krijgen ze brood, bonen en melk mee naar huis."

Als Divaldo (die tweehonderd dagen per jaar reist) thuis is - en niet ziek zoals nu - komt het hele complex tot leven, volgens Clese: "Dan loopt hij overal langs, wordt aangesproken met 'oom Divaldo!' door de kinderen." Of met 'vader', door de inmiddels volwassen kinderen die hij adopteerde en die in het Mansão zijn blijven werken.

Clese Cerqueira, die 'Tante Clese' wordt genoemd, kwam via haar spiritistische ouders met Divaldo in contact. Ze was in 1947 aanwezig bij zijn allereerste begeesterde lezing. "Die is me altijd bijgebleven, vanwege de helderheid, het diepgaande begrip van het leven. Maar het leven heeft mij pas echt hierheen geworpen toen ik een zoon verloor bij een auto-ongeluk, 20 jaar geleden. Divaldo heeft me overeind getrokken. We zijn hier, leerde hij mij, om de schulden van eerdere levens in te lossen. Ik probeer zijn voorbeeld te volgen: mensen die me beledigen te vergeven en geen wrok te koesteren. Divaldo is altijd zo geweest."

Volgens biografe Ana Landi is Divaldo zelf altijd bang om tekort te schieten: "Hij kan nog altijd de fout in gaan, ook al is hij al 88." In haar gesprekken met hem ontdekte ze een bescheiden, vriendelijke man, met humor en zelfspot. "Totaal anders dan zijn afstandelijke houding tijdens zijn toespraken."

Dan is het zondag en komt het goede nieuws dat Divaldo aanwezig zal zijn bij een workshop in het congrescentrum van Salvador. De zaal is afgeladen. Divaldo spreekt voor het eerst niet staand, maar zittend, en korter dan anders. Maar zijn stem klinkt krachtig en vibreert. Zijn gids Joanna, vertelt hij later, hield zijn stem onder controle. De voordracht gaat over Aristoteles en Plato, Schopenhauer en Nietzsche. Pittige kost voor de meeste luisteraars.

Na afloop geeft hij stevige handdrukken. Hij wil weten of zijn bezoekers het Mansão al hebben bezocht. Hij is trots: "Mijn kleinkinderen en achterkleinkinderen zitten er nu op school!"

Maar later die dag wordt Divaldo in het ziekenhuis opgenomen en maakt hij eindelijk gebruik van de ziektekostenverzekering die hij recentelijk cadeau kreeg. De artsen krijgen hem er weer bovenop. Maar als hij komt te overlijden, zo kreeg hij van zijn gids te horen, zal hij al snel gereïncarneerd en wel terugkomen in het Mansão in Pau da Lima. Want het werk is nog niet gedaan.

3 miljoen kardecisten

Bewegende tafels en boodschappen uit het hiernamaals waren in de negentiende eeuw populair vermaak in Europa. De doctrine van het spiritisme werd in 1864 door de Franse pedagoog Allan Kardec (pseudoniem van Hyppolite Léon Denizard Rivail, 1804-1869) op papier gezet, waaronder 'Het Evangelie volgens het spiritisme'. De religie, die uitgaat van het christendom, is aangeslagen in Brazilië. Volgens het Braziliaanse bureau voor de statistiek hangen rond de drie miljoen mensen het kardecisme aan, plus nog zo'n 30 miljoen mensen die een eigen vorm van spiritisme beleven. Het bekendste Braziliaanse medium was Francisco Xavier (1910-2002), vriend en raadgever van Divaldo Franco. Franco heeft het spiritisme buiten Brazilië verspreid, veelal via Braziliaanse gemeenschappen in het buitenland. In de lezing 'Brazilië, hart van de wereld, vaderland van het Evangelie' (gebaseerd op een gepsychografeerde tekst van Xico Xavier) noemt Divaldo de speciale rol van Brazilië, als gemengd land van verdrukten (bannelingen uit Portugal en slaven) en vrije, naïeve geesten (indianen), die in staat zouden zijn om de wereld van haar lijden te verlossen: 'Een volk dat liefheeft, gelooft en lijdt zonder masochisme.'

Trouw.nl is vernieuwd. Ter kennismaking mag u nu gratis onze artikelen lezen.

Deel dit artikel

Advertentie