Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Spaanse pluim maakt van de herfst weer zomer

Home

Joep Engels

De klimaatverandering zorgt ervoor dat het kwik stijgt, zelfs in hartje september. © anp

Weerrecords worden niet langer gebroken, ze worden verpletterd. Wen er maar aan, zeggen klimatologen. Extreme buien in de zomer, en dan met Kerst buiten barbecuen.

De warmte verbaast zelfs Geert Jan van Oldenborgh van het KNMI. "30 graden. Je gelooft gewoon niet dat het half september is. De verwachting is dat we morgen de op een na warmste nacht van het jaar krijgen."

Nu de klimaatverandering het dagelijkse leven is binnengedrongen, sneuvelen de weerrecords niet meer; ze worden verpletterd. Drie dagen achtereen komt het kwik in De Bilt in de buurt van die magische grens. Maandag 28,1 graden, gisteren was het een tropische dag met 31,1 en vandaag gebeurt dat vermoedelijk nog eens. Het oude record van een tropische septemberdag was in bezit van 1949; en toen was het pas 5 september. Van Oldenborgh: "Nu zitten we ruim een week verder. Dat maakt het heel uitzonderlijk."

Het KNMI heeft uitgerekend hoe uitzonderlijk. In het huidige klimaat is de kans hierop eens in de honderd jaar. Om precies te zijn: eens in de honderd jaar is het drie dagen achtereen ruim 10 graden warmer dan wat normaal is voor de tijd van het jaar. "Zo'n warme periode als deze is voor hartje zomer niet zo extreem. Maar nu is officieel de herfst al begonnen en is 18 à 19 graden een normale temperatuur. Dat maakt het zo extreem."

Het weerinstituut hanteert voor de statistiek van dergelijke uitzonderlijke warmtes bewust periodes van drie dagen. "Dan beginnen mensen het zich ook te heugen. De eerste warme dag is aangenaam, de tweede ook nog, maar op de derde dag is de hitte de huizen binnengedrongen. Dan wordt het vervelend en ziet iedereen uit naar een beetje verkoeling."

Tekst loopt door onder afbeelding.

Lees verder na de advertentie
Zo'n warme periode als deze is voor hartje zomer niet zo extreem. Maar nu is officieel de herfst al begonnen en is 18 à 19 graden een normale temperatuur

Geert Jan van Oldenborgh

© anp

Weerfenomeen
De verklaring van de extreme warmte begint bij een weerfenomeen. Nederland ligt nu onder wat ze bij het KNMI een 'Spaanse pluim' noemen, een krachtige zuidwestelijke stroming die warme lucht uit Spanje aanvoert. De lucht is niet alleen heel warm, ze is ook vochtig, ze bevat veel waterdamp. En die lucht hangt nu op grote hoogte in de atmosfeer boven Nederland. Als een deken, zegt Van Oldenborgh. "Waterdamp is een krachtig broeikasgas dat de warmte die de aarde uitstraalt goed vasthoudt. Daardoor warmt het hier extra op. Het is een soort lokaal broeikaseffect."

De Spaanse pluim is van alle tijden, maar de klimaatverandering doet er nu een schepje bovenop. Alle temperatuurgemiddelden zijn gestegen. De pluim kan daardoor meer vocht bevatten waardoor ook de deken dikker is. Daardoor is de kans op een hitteperiode als deze enorm gestegen. "Een eeuw geleden was de kans op zo'n periode in september nog maar eens in de duizend jaar."

Op verzoek rekent hij uit hoe die kansen zich zullen ontwikkelen. "In 2050 is het eens in de 25 jaar. En als we het akkoord van Parijs uitvoeren en de wereldwijde opwarming tot 2 graden weten te beperken, blijft dat ook zo. Zonder tegenmaatregelen loopt de kans echter flink op, tot eens in de vier jaar in 2100."

Een eeuw geleden was de kans op zo'n periode in september nog maar eens in de duizend jaar

Geert Jan van Oldenborgh

Wen er maar aan, zeggen klimatologen en weermannen steeds vaker. De klimaatverandering is dagelijkse realiteit geworden. De wateroverlast van deze zomer was daar een voorbeeld van, net als de uitzonderlijk warme november vorig jaar, toen het kwik boven de 16 graden uitkwam. Van Oldenborgh: "En met Kerst zaten collega's in Washington buiten te barbecueën."

Toevalsproces
Niet alles is aan de opwarming toe te schrijven, relativeert hij. Het weer blijft een toevalsproces. Het natte kille voorjaar van 2016 was geen gevolg van de klimaatverandering. "Maar de grote trends worden beter zichtbaar. Meer kans op warme dagen, minder op koude. Meer neerslag in de winter, extremere buien in de zomer. In 2050 heeft Nederland het klimaat dat nu bij Bordeaux heerst."

In 2014 zette het KNMI op een rijtje wat die klimaatverandering in Nederland in de praktijk betekent. Veel wateroverlast en meer kans op overstromingen. Minder sterfte in de winter, maar meer sterfte in de zomer. Mogelijk betere landbouwopbrengsten, hoewel de oogsten door extreme buien of periodes van droogte ook kunnen mislukken. Meer aantrekkelijke recreatiedagen.

Van Oldenborgh maakt zich de meeste zorgen om de zeespiegelstijging die in de komende eeuwen vele meters kan bedragen. Maar op de kortere termijn lijken de gevolgen nog mild. Zeker vergeleken met de rest van de wereld. "De meeste landen zijn toch veel kwetsbaarder."

Deel dit artikel

Zo'n warme periode als deze is voor hartje zomer niet zo extreem. Maar nu is officieel de herfst al begonnen en is 18 à 19 graden een normale temperatuur

Geert Jan van Oldenborgh

Een eeuw geleden was de kans op zo'n periode in september nog maar eens in de duizend jaar

Geert Jan van Oldenborgh