Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

South African Airways is op sterven na dood

Home

Niels Posthumus

© AFP

South African Airways heeft politiek Zuid-Afrika in een financiële houdgreep. SAA draait al jaren reusachtige verliezen.

Het laatste jaar dat de Zuid-Afrikaanse luchtvaartmaatschappij South African Airways (SAA) winst maakte, was 2011. Sindsdien moet de overheid het staatsbedrijf met de regelmaat van de klok financieel te hulp schieten. Ook in oktober was het weer zo ver: een kleine 300 miljoen euro.

Lees verder na de advertentie

In totaal kostte SAA de Zuid-Afrikaanse belastingbetaler de afgelopen zes jaar al bijna twee miljard euro. Internationale kredietbeoordelaars waarschuwen dat SAA een veel te grote druk legt op de toch al krappe Zuid-Afrikaanse overheidsfinanciën.

Nepotisme

Niet vreemd dus dat de onlangs aangetreden minister van financiën Tito Mboweni zich begin deze maand op een investeringsconferentie in New York liet ontvallen ervoor te voelen het staatsbedrijf op te doeken. Al gaf hij ook onmiddellijk aan daar niet de bevoegdheid toe te hebben. Zijn collega Pravin Gordhan gaat over de staatsbedrijven, die overigens bijna allemaal in financiële problemen zitten. Toch zorgden de uitspraken van Mboweni voor opschudding.

Mboweni's argument is dat eventuele andere oplossingen niet meer reëel zijn. Want, zo zei hij in New York: "Het is onwaarschijnlijk dat we een private equity-partner zullen vinden die zich nog bij deze onderneming zal willen aansluiten." Met andere woorden: SAA staat er financieel zo slecht voor, en door haar geschiedenis van mismanagement en nepotisme is haar reputatie inmiddels zo slecht, dat niemand er nog een deel van zou willen kopen.

De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa waarschuwde echter een paar dagen later dat de door Mboweni aanbevolen optie, het opdoeken van SAA, eveneens voor ernstige problemen kan zorgen. In dat geval moet de overheid zoveel SAA-schulden afbetalen dat dit problematische deuken zal slaan in de overheidsbegroting.

Luchtverkeer tussen Afrika ten zuiden van de Sahara en China zal in het komende decennium met 11 procent groeien.

Daarmee zal een sluiting van SAA dus ook invloed hebben op overheidsgaranties voor de nog veel grotere schuldenlasten van andere staatsbedrijven, zoals elektriciteitsbedrijf Eskom. Om over het verlies van de duizenden banen bij SAA nog maar te zwijgen. Toch gaf ook minister Gordhan van staatsbedrijven deze maand toe dat er "radicale maatregelen moeten worden getroffen" om SAA te behouden. De 300 miljoen euro van oktober is volgens zijn ministerie echt de allerlaatste financiële reddingsoperatie.

SAA heeft de Zuid-Afrikaanse overheid dus in een houdgreep. De enige overgebleven oplossing lijkt het doorvoeren van radicale bezuinigingen binnen de vliegmaatschappij. SAA-directeur Vuyani Jarana kondigde eerder al aan dat ontslagen en andere ingrijpende besparingen, zoals het schrappen van vluchten op verliesgevende routes, onafwendbaar zijn.

Hoge olieprijzen en zwakke munt

Jarana werd een jaar geleden aangesteld als directeur van SAA. Hij heeft als ex-topman van telecombedrijf Vodacom veel ervaring in de private sector en heeft bovendien geen banden met het vorige SAA-bestuur. Die voormalige SAA-top was verwikkeld in allerlei corruptieschandalen, iets waar vrijwel alle Zuid-Afrikaanse staatsbedrijven om bekend stonden onder het presidentschap van Ramaphosa's voorganger Jacob Zuma.

Pas als het lukt om de luchtvaartmaatschappij via kostenbesparing enkele jaren op rij geen verlies te laten draaien, wordt gedeeltelijke privatisering wellicht weer een realistische optie. Maar de hoge olieprijzen en zwakke Zuid-Afrikaanse munt, waardoor de brandstofprijzen in Zuid-Afrika hoog zijn, maken dit extra lastig. Ook ondervindt SAA veel concurrentie op internationale routes van luchtvaartmaatschappijen uit Europa en het Midden-Oosten. En binnen Afrika zijn er Kenya Airways, Rwanda Air en Ethiopian Airlines.

Toch is het volgens journalist en analist Jean-Jacques Cornish wel degelijk verstandig te proberen SAA voorlopig in leven te houden. Want, zo schrijft hij op de nieuwswebsite EWN: "Cijfers van de International Air Transport Association laten zien dat het luchtverkeer tussen Afrika ten zuiden van de Sahara en China in het komende decennium met 11 procent zal groeien. Daarmee behoort deze route tot de snelst groeiende ter wereld." Van die groei zou SAA ook moeten kunnen profiteren, denkt hij.

Lees ook:

Plannen van luchtvaartsector: schoner vliegen én blijven groeien

De Nederlandse luchtvaartsector wil 35 procent minder CO2 uitstoten in 2030. De sector hoopt de CO2-uitstoot terug te dringen door de vloot te vernieuwen, duurzame brandstof te gebruiken en andere maatregelen, die zijn gebundeld in een plan van aanpak.

Deel dit artikel

Luchtverkeer tussen Afrika ten zuiden van de Sahara en China zal in het komende decennium met 11 procent groeien.