Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Soms echt, soms onecht

Home

Wilma Kieskamp

Minstens driehonderd vrouwen hebben hun ouders of anderen beschuldigd van seksueel misbruik, nadat ze in therapie herinneringen kregen. Een aantal vrouwen meldt nu dat die -soms zeer bizarre- verhalen hen zijn aangepraat. Zijn therapeuten doorgeslagen? Nee, zeggen behandelaars, ,,eerder de patiënten.''

Het kan, zegt psychologe dr. Nel Draijer, die zelf naast haar werk als onderzoekster bij de Vrije Universiteit geregeld slachtoffers van seksueel misbruik behandelt. ,,Herinneringen kunnen heel lang zoek zijn.'' Zelf heeft ze in haar klinische praktijk de afgelopen jaren ook meegemaakt dat patiënten herinneringen terugvonden aan seksueel misbruik in hun vroegste jeugd. Pas in therapie kwam, in soms moeilijk te duiden puzzelstukjes, het verhaal naar boven. Af en toe een zeer gruwelijk verhaal. Soms moeilijk te geloven.

Haar research naar het getraumatiseerde geheugen maakte Draijer omstreden, in de ogen van sommigen. Volkomen ten onrechte, vindt ze. ,,Ik word getypecast als iemand die altijd één kant van de zaak zou bekijken. Dat klopt niet. Ik ben altijd neutraal geweest. Maar men wil mij zien als die 'enge' therapeute, die alles maar gelooft wat haar patiënten bijelkaar fantaseren. Misschien komt het doordat incest nu eenmaal leidt tot polarisering: óf het is waar óf het is niet waar. Kennelijk is het bijzonder moeilijk om een én-én-visie te hebben, zoals ik.''

Na tien jaar is de zogenaamde memory war, het felle debat over de betrouwbaarheid van herinneringen in therapie, sinds vorige week ten einde. De Gezondheidsraad heeft een 140 pagina's tellend rapport uitgebracht over de vraag of herinneringen die in therapie naar boven komen, betrouwbaar zijn. Nel Draijer was een van de leden van de onderzoekscommissie.

De conclusie van het polderrapport: soms zijn herinneringen echt, soms zijn ze onecht -maar de therapeut kan er niet over oordelen en mag er ook niet over oordelen, al zal hij of zij voor zichzelf zeker een hypothese vormen. Het is onmogelijk om in therapie achteraf feiten of de juridische waarheid te reconstrueren. Therapeuten moeten uitkijken dat ze herinneringen niet zelf 'sturen'.

Draijer zegt dat ze nooit heeft gestuurd. ,,Natuurlijk niet.'' Ze kent de verhalen uit de media over vrouwen die melden dat zij in therapie wel degelijk gevoerd zijn, met suggesties, met hints, met duiding van vage dromen en tekeningen die steeds naar één conclusie leidden: ernstig misbruik. De vrouwen die nu naar buiten treden als spijtoptanten, zeggen dat ze zieker uit therapie kwamen dan erin gingen. De relatie met de familie is kapot.

,,Misschien hebben sommige behandelaars iets te weinig hun gezonde wantrouwen aangewend als patiënten de afgelopen jaren kwamen met juist verhalen over ritueel misbruik'', zegt Draijer.

Ze signaleert zelf een ander probleem. ,,Het is én-én. Er zijn mensen die echt vreselijke dingen hebben meegemaakt en pas later weer herinneringen krijgen. En er zijn mensen die de boel bij elkaar verzinnen. Zij zijn het grootste risico in de therapiepraktijk. Ze doen dat omdat ze met gruwelijke verhalen over seksueel misbruik aandacht kunnen genereren. Daar moet een behandelaar alert op zijn. Die patiënten moeten gestopt worden. Maar het feit dat sommige patiënten dingen verzinnen om daarmee aandacht te verwerven, betekent nog niet dat er geen ingrijpend misbruik zou voorkomen, zoals wel eens beweerd wordt over ritueel misbruik.''

De psychologe is bezig die groep simulanten op te sporen, samen met collega-onderzoeker Suzette Boon. Zij hebben al 36 'nagebootste' patiënten gevonden, die in behandeling waren bij diverse therapeuten. Deze patiënten simuleerden dat ze een zogenaamde dissociatieve identiteits stoornis (DIS) hadden, voorheen ook wel bekend als 'meervoudige persoonlijkheidsstoornis' (MPS). De geheugenstoornis was volgens hun behandelaars het gevolg van seksueel misbruik. Oftewel: ze wisten niets meer van het misbruik, juist omdat ze waren misbruikt. Volgens Draijer is de groep met ingebeelde DIS met de juiste diagnostiek vrij goed te herkennen.

Het onderzoek is opmerkelijk. Tien jaar geleden gold collega-onderzoeker Suzette Boon juist als de belangrijkste 'ontdekker' van de MPS-diagnose.

Begin jaren negentig was er een hele hype rond MPS en ritueel misbruik -veel vrouwen met een MPS-diagnose kwamen met verhalen dat een internationaal opererende satanische sekte baby's bij hen had verwekt, geaborteerd en opgegeten. Ze waren daar achter gekomen door flarden van herinneringen. Een droom van een rood gordijn kon duiden op een orgie, vreemde sensaties bij het handenwassen konden duiden op vroegere deelname aan bloedrituelen.

Psychiater Olga Heijtmajer had destijds een drukbezochte therapiepraktijk. De meeste van haar patiënten hadden voorafgaand aan de behandeling 'nog geen woorden' voor de oorzaak van hun algehele, grote malaise. Sommigen hadden wel een verhaal over 'gewoon' misbruik door een vader of andere familielid. Vaak ontdekte Heijtmajer dat er veel meer was gebeurd: georganiseerd, ritueel misbruik door grote aantallen daders. Ze vertelde daar toen over in Trouw.

Ook tien jaar later heeft ze nog geen spoor van twijfel over de betrouwbaarheid van herinneringen die pas in therapie bovenkomen. Ze behandelt nog steeds DIS-patiënten, onder wie een vrouw die al veertien jaar in therapie is en van wie Heijtmajer vermoedt dat zij chronisch is misbruikt. Daarnaast werkt ze tegenwoordig als kinderpsychiater in Ede.

,,Juridisch ben ik het er wel mee eens dat je als behandelaar niet kunt beoordelen wat echt of onecht is aan een opkomende herinnering, zoals de Gezondheidsraad nu zegt. Maar menselijk is er voor mij vaak geen twijfel. Ik zie chronisch getraumatiseerde patiënten, met klachten die té erg zijn voor een gewoon trauma. En steeds weer komen juist zij bij bepaalde onderwerpen, zonder dat zelf te willen. Herinneringen aan camera's, merkwaardige ziekenhuissituaties, handen die hen vasthielden. Ik heb patiëntes die steeds weer bepaalde dromen of flitsen hebben. Bijna altijd zijn het signalen van georganiseerd misbruik. Het zijn verhalen die wereldwijd steeds hetzelfde zijn, dat vind ik ook opvallend. Die puzzelstukjes zijn voor mij zo overtuigend. Maar ik ga het niet tegen hen zeggen; dan zou ik suggestief bezig zijn.'' Heijtmajer werkt vooral met tekeningen als diagnostisch hulpmiddel. Bijna al haar patiënten hebben DIS, wat betekent dat hun herinneringen incoherent zijn opgeslagen. Aan het misbruik zelf hebben ze dus geen complete herinneringen. ,,Maar aan hun tekeningen haal ik deze groep slachtoffers er zo uit'', zegt Heijtmajer.

De Edese psychiater kan niet verklaren dat er recent vrouwen als 'spijtoptant' naar buiten zijn getreden. Uit haar eigen praktijk kent ze alleen het voorbeeld van een vrouw die opeens per se wilde ontkennen dat ze DIS had. ,,Misschien hebben ze een slechte therapeut gehad. Ik weet wel dat mijn eigen patiënten er overstuur van zijn dat deze vrouwen nu in de media vertellen dat het misbruik hen is aangepraat door hun therapeut. Patiënten voelen weer dat ze niet worden geloofd. Ze gaan zich opsluiten in zwijgen, dat is het gevolg.''

De vrouwen die haar hulp zoeken, kunnen juist nergens anders terecht, beweert Heijtmajer. ,,De riaggs kunnen deze chronisch getraumatiseerde mensen niet helpen. Ze hebben teveel klachten tegelijk. Riaggs willen zich liever niet branden aan de diagnose DIS, ook vrijgevestigde reguliere therapeuten beginnen er niet meer aan. Het gaat weer ondergronds.''

Behandelaars, de kwakzalvers uitgezonderd, zijn niet onzorgvuldig te werk gegaan, vindt Heijtmajer. Dat er midden jaren negentig een tijdelijk piek was in het aantal aangiftes en meldingen zegt niets, redeneert zij. ,,Het was geen hype. Het was juist een periode dat behandelaars zich toenemend bewust waren dat er heel ernstige vormen van seksueel misbruik bestaan op de wereld. Helaas is dat weer minder geworden.''



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie