Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Somberen hoeft niet meer

home

Iris Pronk

De positieve psychologie is een stroming die zich richt op het versterken van positieve eigenschappen en gevoelens. © Nanne Meulendijks

De meeste mensen floreren niet: ze zijn mopperig, negatief of gaan gebukt onder (werk)stress. Maar floreren kun je leren, blijkt uit positief psychologisch onderzoek.

's Nachts lag psychologe Annita van Enk (47) te piekeren in bed, overdag was ze moe en geprikkeld. De diagnose was duidelijk: werkstress. Een venijnige kwaal die ze bij zichzelf niet kon genezen. "Als psychologe ken ik alle trucjes, zoals afleiding zoeken. Maar die werkten niet. Ik kreeg de stress er niet onder."

De oorzaak was een grote verandering, eind 2013, in haar vak, de geestelijke gezondheidszorg. Ineens moest Van Enk, die een zelfstandige praktijk heeft in Zwolle, veel meer verantwoording afleggen aan de zorgverzekeraars. Formulieren, verslagen en declaraties vergalden haar werkplezier. Had ze daarvoor zoveel jaren gestudeerd? Het voelde als 'buigen' voor de macht van het geld. Dat paste haar niet, van buigen ging ze barsten.

Toen stuitte ze op een nieuwe, achtweekse cursus, ontwikkeld door psycholoog Monique Hulsbergen en Ernst Bohlmeijer, hoogleraar gezondheidsbevordering aan de Universiteit Twente: 'Dit is jouw leven. Ervaar de effecten van de positieve psychologie.' Dat is een stroming die in 2000 werd geïntroduceerd door de Amerikaanse psycholoog Martin Seligman en zich richt op het versterken van positieve eigenschappen en gevoelens. Daarmee onderscheiden deze psychologen zich van de 'gewone', die traditiegetrouw focussen op de klacht, op wat fout gaat en dwars zit in de menselijke geest.

Lees verder na de advertentie

Floreren
De positieve psycholoog wil graag dat mensen floreren. Dat doen ze als ze zich gelukkig voelen én een zinvol leven leiden, iets voor anderen kunnen betekenen. Florerende mensen zitten 'lekker in hun vel', zijn productiever op hun werk, verzuimen niet zo vaak en hebben bovendien minder kans om later psychische stoornissen te ontwikkelen, blijkt uit onderzoek. Helaas bezit slechts ruim een derde (36 procent) van de volwassen Nederlanders deze benijdenswaardige geestelijke conditie. De rest floreert niet.

Laat ik dit maar eens proberen, dacht Van Enk; misschien werd ze met deze positieve benadering haar werkstress wél de baas. Conscïentieus werkte ze het cursusboek door, dat begint met het hoofdstuk 'De hoogste tijd voor vreugde' en naast theorie veel opdrachten bevat. Zoals het bijhouden van een 'dagboek van plezierige emoties': wanneer voelde je plezier, dankbaarheid, kalmte, belangstelling, hoop, trots, vrolijkheid, inspiratie, ontzag en liefde? Ook deed ze dagelijks de bekendste oefening uit de positieve psychologie: 'Drie goede dingen'. Sta aan het eind van elke dag stil bij wat er goed ging, noem minstens drie goede dingen.

Heel nuttig vond ze ook de oefening 'Stoppen met zelfkritiek en jezelf waarderen om wie je bent'. "Bij zelfkritische gedachten probeerde ik voortaan te zeggen: Stop. Gewoon mee ophouden. Het zijn maar gedachten, die je hébt. Maar je bént ze niet." Ze plakte post-its op haar spiegel, zette een alarm in haar smartphone, om zichzelf steeds te herinneren aan oefeningen als deze.

© Colourbox
Positieve psychologie gaat niet alleen maar over leuke dingen, over happy de peppie

Ernst Bohlmeijer en Monique Hulsbergen - Dit is jouw leven, ervaar de effecten van de positieve psychologie. © Trouw

Revolutionair? Nieuw? Nee, in de cursus zijn veel bestaande inzichten gecombineerd, voor gz-psycholoog Van Enk waren ze grotendeels gesneden koek. "En toch: er bleek een groot verschil tussen erover lezen en het zelf doen, tussen wéten en ervaren." Al na een paar weken voelde ze zich beter, ging ze beter slapen. De werkstress was nog niet helemaal weg, maar "het besmette niet meer zo mijn vrije tijd".

Ze is niet de enige die baat heeft bij deze cursus, suggereert het onderzoek van Marijke Schotanus-Dijkstra, wetenschappelijk medewerkster van het Trimbos Instituut. Aan haar studie - die ze vandaag presenteert op de landelijke conferentie Positieve Psychologie - deden 275 mensen mee die niet floreerden: die mopperig, gestrest of negatief waren, relatieproblemen hadden of somber waren vanwege het verliezen van hun baan. De helft van deze mensen deed mee aan de cursus, de andere helft niet. Een half jaar na afloop bleek 31 procent van de cursisten te floreren, tegen slechts 12 procent van de controlegroep.

Onderzoekster Schotanus-Dijkstra verklaart het positieve effect van de cursus onder meer uit de broaden-and-build-theorie (verbreed-en-bouw) van Barbara Fredrickson (2001). "Door positieve emoties te oefenen, verbreed je je aandacht en sta je meer open voor andere dingen. Daardoor ga je je beter voelen, het bevordert je welbevinden", zo vat de onderzoekster de theorie samen. "Focus je op negatieve emoties, dan versmalt je aandacht juist."

Niemand kan zijn hele leven floreren, zoals ook niemand zijn hele leven gelukkig kan zijn

Werkproblemen
Hoe dat mechanisme werkt, ervoer ook cursist Van Enk, die eerst aanhoudend piekerde over haar werk. "Zodra ik mijn ogen opendeed, was het er." Dat vond ze erg stom van zichzelf, ze veroordeelde het feit dat ze de rest van haar leven zo door werkproblemen liet overschaduwen. Maar na het doen van de positieve oefeningen besefte ze "dat ik ervan mócht balen, dat ik mezelf niet hoefde te herprogrammeren of te versleutelen. Ik hoefde niet meer in de vechtstand, ik hoefde niet te denken: ik mág hier geen last van hebben." Het gevolg was: meer ruimte voor andere dingen, minder gepieker.

Wat Van Enk hier leerde was 'zelfcompassie' - ook een belangrijk begrip in de positieve psychologie. "Het grootste misverstand is dat positieve psychologie alleen maar over leuke dingen gaat, over happy de peppie", zegt hoogleraar Bohlmeijer, in Nederland een van de voormannen van de stroming. "Maar het gaat juist erg over omgaan met tegenslag en lijden. Daar is veel onderzoek naar gedaan: als mensen een stuk psychisch leed aanvaarden, is het ergste leed geleden."

Moet iedereen nu aan de positieve psychologie - hét recept voor geluk? Er zijn best kanttekeningen te maken bij het succes van de cursus. Om te beginnen ging slechts een derde ervan floreren; een uitkomst waar Schotanus-Dijkstra overigens wel tevreden mee is; de groep die eerst uit mopperaars en somberaars bestond, scoort nu bijna even goed als het landelijk gemiddelde: 36 procent. En: "Niemand kan zijn hele leven floreren, zoals ook niemand zijn hele leven gelukkig kan zijn." Daarvoor gebeuren te veel nare dingen.

Aan het onderzoek van Schotanus-Dijkstra deden vooral hoogopgeleide vrouwen mee. "Deze cursus is nogal intensief, je moet erin investeren en vrouwen vinden dit blijkbaar leuk om te doen", zo verklaart ze dat. Maar de mannen die wel meededen, scoorden even goed als de vrouwen, wat suggereert dat ook zij baat kunnen hebben bij positieve psychologie. Of dat ook geldt voor mensen met een lager opleidingsniveau, is nog de vraag.

Tot slot: de deelnemers hadden alleen lichte tot matige psychische klachten, geen grote zoals een zware depressie of een posttraumatische stress-stoornis. De positieve psychologie is nog niet zo diep doorgedrongen in de behandelkamer van de psychotherapeut, licht Bohlmeijer toe. De stroming boekte tot nog toe vooral successen in de preventie, de persoonlijke groei en de (zelf)hulp bij lichtere klachten.

"Therapeuten moeten nog aan deze benadering wennen, zij zijn gewend om iets te repareren in de mens." In het buitenland is al wel een 'welbevindentherapie' ontwikkeld voor mensen met ernstige psychische klachten, die op kleine schaal ook in Nederland wordt onderzocht. De eerste resultaten zijn positief.

Ernst Bohlmeijer & Monique Hulsbergen. Dit is jouw leven, ervaar de effecten van de positieve psychologie. Uitgegeven bij Uitgeverij Boom te Amsterdam. €25,75

Therapeuten moeten nog aan deze benadering wennen, zij zijn gewend om iets te repareren in de mens

© thinkstock

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Positieve psychologie gaat niet alleen maar over leuke dingen, over happy de peppie

Niemand kan zijn hele leven floreren, zoals ook niemand zijn hele leven gelukkig kan zijn

Therapeuten moeten nog aan deze benadering wennen, zij zijn gewend om iets te repareren in de mens

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.