Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

SOCIOCRATIE OP SCHOOL

Home

EDWIN KREULEN

Orde en tucht zijn niet de middelen om weerspannige kinderen op de basisschool weer op het goede pad te krijgen: ze meer verantwoordelijkheid geven wel.

Meer inspraak op de basisschool, maar niet op een democratische manier: dat is een idee waarop Henk van der Weijden vrijdag promoveert in Utrecht. Van der Weijden heeft het begrip 'sociocratie' van stal gehaald: niet beslissen door te stemmen, maar pas wanneer na lang argumenteren niemand meer zwaarwegende bezwaren heeft tegen de beslissing.

Sociocratie is een term gehanteerd door onderwijsvernieuwer Kees Boeke, maar niet uitsluitend gebruikt in het onderwijs: pleitbezorger Gerard Endenburg past het toe in zijn Rotterdamse bedrijf.

Van der Weijden (54) is pedagoog, was directeur van de Werkplaats - de school van Boeke - en is nu inspecteur basisonderwijs. Hij sprak voor zijn onderzoek onder meer met elf leraren en zestien leerlingen.

Die leerlingen waren het meest enthousiast. Logisch, want zij zouden de baas op school worden.

“Juist niet, want er wordt niet beslist met meerderheid van stemmen, zoals in een democratie. Een voorbeeld: je kunt regels opstellen zoals 'in de klas mag je niet snoepen'. In een democratie zouden de leerlingen zo'n regel waarschijnlijk verwerpen. Maar in een sociocratie kan een leraar aankomen met zwaarwegende argumenten tegen snoepen, zoals het gevaar voor de gezondheid of het lawaai in de klas. Zolang die bezwaren er zijn, kan de regel niet worden verworpen. En degene die de bezwaren heeft, bepaalt zelf of ze zwaarwegend zijn.”

Als ik leraar ben en Sjonnie zit achterin de klas te klieren, ga ik niet sociocratisch met 'm overleggen. Dan stuur ik 'm naar de directeur.

“Leraren met die aanpak houden het nog vol voor de klas. Maar die repressieve taak wordt steeds zwaarder. De sociocratische aanpak geeft een betere aanpak, maar het is wel een proces van jaren. Je kunt niet een-twee-drie alle ordeproblemen er mee oplossen. Je kunt wel kinderen leren argumenten te geven voor hun mening en de consequenties van een genomen beslissing te aanvaarden.”

Houden leraren niet al lang rekening met de wensen van de klas?

“Vaak wel, maar zonder te vragen of leerlingen tegen een bepaalde beslissing zwaarwegende bezwaren hebben. Als je dat niet doet, houd je geen rekening met het individu. Dan laat je het individu niet in z'n waarde.

Ik vind dat juist een taak voor school, misschien nog wel meer dan het aanleren van al die absurde spellingscodes.''

U houdt wel van een afwijkende mening. Zo zegt u in een stelling bij uw proefschrift dat leerlingen meer hebben aan gymles dan aan computers.

“Je zou eens moeten zien hoe vaak leraren absoluut geen idee hebben hoe ze met een computer moeten werken. Ik ben helemaal niet tegen computers, maar jonge kinderen zitten al zo vaak stil voor de televisie, van mij hoeven ze niet ook nog heel veel achter de computer.”

Van der Weijden heeft zijn proefschrift ook bewerkt tot een sociocratische handleiding voor scholen. Hij stelt voor om de medezeggenschapsraad af te schaffen en te vervangen door een 'schoolkring' met daarin naast de directie de groepsleerkrachten, een leerling-vertegenwoordiger uit iedere klas en ouders. Als de klas en de leraar ergens niet uitkomen, beslist deze schoolkring.

“De huidige medezeggenschap is gebaseerd op het principe 'wij-tegen-zij'. De schoolleiding beslist iets en de raad wil daarop invloed uitoefenen, die gaat allerlei tegenacties ondernemen. Net als bij de ondernemingsraden: de achterban is nihil. Dat werkt niet. Je streeft toch juist hetzelfde doel na, een goede school? Beslissingen over het schoolbeleid moeten door die schoolkring worden genomen, niet door de lerarenvergadering. Leerkrachten praten nog wel onderling, over bijvoorbeeld didactische zaken.”

En leerlingen gaan nieuwe leraren aannemen?

“Daarvoor maak je een aparte kring, met inderdaad leerlingen er in. Je zou het per school moeten bekijken, maar vanaf negen jaar zijn leerlingen in ieder geval geschikt. In de praktijk zullen de oudste kinderen toch snel het meest actief zijn op school.”

Veel mensen zeggen juist dat er meer tucht en orde op school moet komen. Niet al die tijd besteden aan praten.

“Ik kom als inspecteur uiteraard vaak op scholen en merk dan dat leraren het grootste deel van hun tijd bezig zijn met repressief werk: dingen afstraffen. Meestal gaat het dan ook nog om de kinderen met veel achterstand, die vaak thuis al uiterst autoritair worden opgevoed.”

“Sociocratie is een methode om de leerlingen zich verantwoordelijk te laten voelen voor de gang van zaken op scholen. Daarmee kun je veel ellende voorkomen, van vandalisme tot criminaliteit.”

Dat klinkt als geitenwollen-sokken-taal. Je kunt een vijfjarige toch niet laten beslissen over de lesstof?

“In mijn systeem blijft de hiërarchie op school gewoon bestaan. Leraren blijven leidinggeven. En als een regel eenmaal is vastgesteld, houdt de leraar orde: de leerlingen moeten er zich dan aan houden. Maar dat is niet langer leidinggeven op basis van overmacht, zo van 'je doet het omdat ik het zeg'. Op die manier leid je kinderen nooit op tot de kritische en goed-geïnformeerde burgers die we zo hard nodig hebben.



Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Deel dit artikel

Advertentie