Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sociaal vangnet vertoont steeds meer gaten

Home

Ingrid Weel

In Rotterdam rapen hogeropgeleiden vuil in ruil voor een uitkering. © anp

Werklozen die labbekakkerig op de bank hangend hun hand ophouden, bestaan niet meer. Integendeel: met de komst van de Participatiewet en de Wet werk en zekerheid zijn dit jaar de plichten voor bijstandsgerechtigden en WW'ers flink aangescherpt. Ze zijn zodanig aangescherpt, dat van een sociaal vangnet in sommige gevallen nauwelijks nog sprake is. De werkloze moet werken voor zijn of haar uitkering, die in veel gevallen veel lager is dan voorheen.

Gemeenten moeten sinds de Participatiewet van kracht is een tegenprestatie vragen aan mensen met een bijstandsuitkering. Deze tegenprestatie mag geen regulier werk betreffen, omdat er anders verdringing op de arbeidsmarkt optreedt. Het moet een maatschappelijk nuttige activiteit zijn. Ook moet een tegenprestatie tijdelijk zijn en niet fulltime. Een rechter heeft in een aantal zaken uitgesproken dat 20 uur per week een acceptabel maximum is.

Ondanks al deze voorwaarden zijn er gemeenten die zonder schroom bijstandsgerechtigden 32 uur per week enveloppen laten vouwen of papier laten prikken. "Participatie is voor veel bijstandsgerechtigden synoniem geworden voor dwang", meent Gijsbert Vonk, hoogleraar socialezekerheidsrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen.

Bewijsstukken
Verder geldt er een sollicitatieplicht. In veel gemeenten moeten bijstandsgerechtigden ten minste vier keer per maand solliciteren. Al het aangeboden werk moet worden geaccepteerd, ook als het van een veel lager niveau is of aan de andere kant van het land. Er moet ook gesolliciteerd worden naar tijdelijk werk of deeltijdwerk. De werklozen moeten zich inschrijven bij meerdere uitzendbureaus.

Bij getrouwde koppels moet de partner ook verplicht op zoek naar een baan. Van de sollicitaties moet een overzicht worden bijgehouden, inclusief bewijsstukken. De gemeente beoordeelt of de inzet voldoende is. Als de bijstandsgerechtigde niet voldoende meewerkt, dan leidt dit tot een verlaging van de uitkering.

Dit kan ook gebeuren als de gemeente vindt dat de werkzoekende er niet netjes genoeg uitziet of de Nederlandse taal onvoldoende beheerst. Hoogleraar Vonk: "Dit kabinet is telkens bezig om bijstandsgerechtigden in het gareel te dwingen. Ons in de Grondwet verankerde recht op een bestaansminimum dreigt te verworden tot een knoet om mensen mee te disciplineren."

Karig
Jongeren tot 27 jaar moeten sinds de Participatiewet een maand wachten voordat ze een bijstandsuitkering mogen aanvragen. Sommige gemeenten, zoals Enschede, hebben besloten om deze drempel voor iedereen op te werpen. Enschede vraagt ook bijstandsaanvragers ouder dan 27 jaar om eerst vier weken zelf naar werk of een opleiding te zoeken.

Lees verder na de advertentie
Ons in de Grondwet verankerde recht op een be­staans­mi­ni­mum dreigt te verworden tot een knoet om mensen mee te disciplineren

Gijsbert Vonk

© anp

Sommige gemeenten gaan ook nogal karig om met de langdurigheidstoeslag voor mensen die lang in de bijstand zitten. Immers: hoe langer in de bijstand, hoe groter het risico op armoede. De Participatiewet heeft van deze toeslag een individuele voorziening gemaakt die gemeenten zelf kunnen inperken. Of zelfs geheel afschaffen. Zo geeft Rotterdam de inkomenstoeslag alleen nog maar aan studerende jonge ouders.

Sinds dit jaar telt het aantal huisgenoten ook mee voor de hoogte van de bijstandsuitkering. Hoe meer mensen ouder dan 21 jaar in een woning wonen, hoe lager de uitkering wordt; de zogenoemde kostendelersnorm. "De bijstandsgerechtigde is de paljas van de sociale zekerheid", aldus professor Vonk.

Verkorting
Maar ook degenen die net zonder werk zitten en recht hebben op een WW-uitkering hebben het niet makkelijk meer. De regels voor de WW zijn veranderd door de komst van de Wet werk en zekerheid die sinds 1 juli actief is. Het opvallendst is de verkorting van de duur. De WW-uitkering duurde 38 maanden, maar nu nog 24 maanden. Er moet daarentegen langer gewerkt worden om die 24 maanden recht op WW op te bouwen.

En de uitkering is aanzienlijk lager als de werkloze niet het gehele jaar heeft gewerkt. Dat is zeer nadelig voor flexwerkers en mensen met tijdelijke contracten. Als iemand bijvoorbeeld in een jaar acht maanden voor de klas heeft gestaan, wordt in de berekening van de WW gedaan alsof het een jaarinkomen betreft en wordt het verdiende geld door twaalf gedeeld. Hierdoor kan een uitkering plots honderden euro's lager uitvallen per maand.

Na een half jaar wordt de werkloze verplicht al het werk te accepteren dat voorhanden is. Dus een ingenieur kan zomaar als schoonmaker aan de slag moeten, anders wordt zijn uitkering stopgezet. Volgens arbeidsmarktdeskundigen ontstaat er zo grote concurrentie tussen de werklozen en laagbetaalde werkenden.

Verdringing
Doordat bijstandsgerechtigden de arbeidsmarkt opgejaagd worden, al dan niet met loonkostensubsidie, wordt het voor laagopgeleiden steeds moeilijker een baan te vinden. Zeker nu ook de deuren van de sociale werkvoorziening dichtgaan en de overheid en het bedrijfsleven de opdracht hebben gekregen om mensen met een arbeidsbeperking een baan te geven. Verdringing en concurrentie tussen werknemers met weinig kansen is het gevolg.

Hoogleraar Vonk concludeert dat er een vorm van sociale zekerheid ontstaat waar mensen liever geen beroep op willen doen 'omdat het hen neerdrukt en geen perspectief biedt'. Vooral voor werklozen in de WW en in de bijstand. "Dat is een groep die niet onmiddellijk grote gevoelens van solidariteit oproept. Dit kabinet lijkt er alleen te zijn voor de hardwerkende Nederlander met zijn VOC-mentaliteit en zijn opgepoetste arbeidsethos."

Doordat bij­stands­ge­rech­tig­den de arbeidsmarkt opgejaagd worden, wordt het voor laagopgeleiden steeds moeilijker een baan te vinden

Deel dit artikel

Ons in de Grondwet verankerde recht op een be­staans­mi­ni­mum dreigt te verworden tot een knoet om mensen mee te disciplineren

Gijsbert Vonk

Doordat bij­stands­ge­rech­tig­den de arbeidsmarkt opgejaagd worden, wordt het voor laagopgeleiden steeds moeilijker een baan te vinden