Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Slak Krijn is gehecht aan de knotwilg van Frans

Home

JOOP BOUMA

Boekbesprekingen | De wijze waarop we naar dingen kijken, moet op de schop. Zo ook ons beeld van dieren.

Wat een prachtig vak moet dat toch zijn, gedragsbioloog. Het plezier druipt van de pagina's van 'Dieren met toekomstplannen' van etholoog Frans van der Helm. Hij beschrijft in dit boek beeldend hoe dieren omgaan met verleden, heden en toekomst. We denken altijd dat dieren dom zijn, maar ook zij maken plannen, kijken vooruit, zijn creatief in het bedenken van oplossingen. Dieren denken.

Het is een vrolijk en leerzaam boek, waarin Van der Helm kwistig strooit met persoonlijke waarnemingen. Als je goed oplet, kun je ook als leek zonder uitputtende studies gedragspatronen ontdekken bij dieren. Neem de landslak, niet echt een aaibaar dier, maar toch lang niet hersenloos. In de tuin van Van der Helm belandde een wijngaardslak. Hij noemde hem Krijn. Krijn zat overdag graag in een knoestige, holle en vochtige knotwilg. Lekker veilig. 's Nachts ging Krijn op pad.

Maar Van der Helm vond dat Krijn in een stukje tuin zat waar voor hem niet echt veel te halen was en dus zette hij de slak in een ander, kruidiger deel van de tuin. Krijn liet zich echter niet sturen, die zat binnen de kortste keren weer in zijn knotwilg. Van der Helm wilde weten of Krijn bewust telkens weer die ouwe boom opzocht en hij zette de slak met tussenpozen in alle windrichtingen uit, tot twaalf meter verwijderd van de wilg. Twaalf meter is voor een slak een hele afstand. Maar altijd weer glipperde Krijn terug naar zijn uitverkoren plek, de knotwilg, waar zijn natuurlijke vijand - de egel - hem niet kon bereiken.

Zo staat dit boek bol van mooie voorbeelden van dieren die plannen maken. Zoals de passage over het luipaard. Soms lees je wel eens alarmerende berichten in buitenlandse kranten: LUIPAARD in WOONWIJK! Maar inmiddels is bij onderzoek met zendertjes aangetoond dat luipaarden heel vaak in woonwijken zitten. Ze zorgen er alleen goed voor dat niemand ze ziet en ze hebben een goed ontwikkeld gevoel voor de momenten waarop mensen het meest actief zijn.

Als ze gesnapt dreigen te worden, verstoppen luipaarden zich en ze houden zich als het moet een dag lang schuil, als het moet op een zoldertje, pal boven mensen. Om dan in de avond weer op zoek naar prooi te gaan. Beesten zijn slim.

Frans van der Helm: 'Dieren met toekomstplannen', Uitg. Amsterdam University Press, 313 p., 19,95 euro

Lees verder na de advertentie

Van eigendom naar eigenslim

De laatste pagina van het nieuwe boek van Thomas Rau en partner Sabine Overhuber bevat een aardigheid. Een voorgedrukte lijst, met lege ruimte. In te vullen: naam en datum. Wie 'Material Matters' uit heeft, kan zichzelf hier memoreren als laatste lezer, om het boek vervolgens door te geven. "Van eigendom naar eigenslim" staat erbij. Geinig. Maar toch ook illustratief voor het serieuze, complexe thema.

De vernieuwende architect Thomas Rau (nummer 2 van de Trouw Duurzame 100) schreef het boek samen met collega Sabine Oberhuber. Het duo schetst een toekomst waarin mensen geen eigenaar meer zijn van spullen en materialen, maar gebruikers. Dat bekt altijd lekker en de auteurs zijn ervan overtuigd dat die radicale ommezwaai mogelijk is. Maar om dit doel te bereiken, moet álles veranderen. Het hele economische en maatschappelijke stelsel moet om te schop. Om te beginnen vooral hoe 'we' naar dingen kijken.

Rau en Oberhuber schuwen niet om te strooien met verwijzingen en voorbeelden. De lezer komt in de negen verschillende hoofdstukken een stortvloed aan kunstenaars en filosofen tegen. Dat is passend, want het is 'de ziel van de huidige economie' die moet veranderen, wat de auteurs betreft. Gebruiken en dumpen, noemen ze de 'roofbouwmaatschappij'.

Diepgaande culturele vingerwijzingen zorgen voor diepgang. Maar ze resulteren er ook in dat 'Material Matters' geen pageturner is. Soms ligt vaagheid op de loer, door de regen van aangehaalde theorieën. Toch blijft het boek toegankelijk. Het zet aan tot denken. Over (on)duurzaamheid van de maatschappij. Maar ook over eigen opvattingen over bezit en waarde. Wie door zijn boeken over de rage van het ontspullen heen is, kan de overstap naar Rau en Oberhuber proberen. Dat het boek uitkomt in deze tijd van jaarlijkse (zelf)reflectie komt mooi uit.

De bundel is fraai vormgegeven, met grote foto's. Die zijn al net zo eclectisch van samenstelling als de tekst. Het papier - gek als dat niet zo was - is gemaakt van hout uit verantwoord beheerde bossen. Elk uitgave heeft een uniek serienummer. "Net als alle materiaal op aarde is dit boek een limited edition", staat op de eerste pagina.

Dat sluit aan bij een het materialenpaspoort, waar de auteurs een lans voor breken. Zo'n paspoort, bij een gebouw of apparaat, maakt elk materiaal blijvend traceerbaar en bruikbaar. Prachtig leesvoer is de Universele verklaring voor de rechten van het materiaal. Die staat naast de oorspronkelijke verklaring voor de mens uit 1948, volledig afgedrukt. Leve het materiaal.

Thomas Rau & Sabine Oberhuber: 'Material Matters', Uitg. Bertram + de Leeuw, 224 p., 19,95 euro

Deel dit artikel