Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

x

Sjoemelende bedrijven ontlopen makkelijk de rechter

home

Koos Schwartz

Het hoofdkantoor van SBM Offshore © anp
Economie

Bedrijven die strafbare feiten hebben gepleegd, komen zelden voor de rechter. Hun zaken worden vaak afgehandeld door bijvoorbeeld een schikking met het OM.

Het waren geruchtmakende kwesties. De schikking van 192 miljoen euro die het Openbaar Ministerie met SBM Offshore trof wegens het betalen van smeergeld in Afrika en Brazilië. De 70 miljoen die Rabobank aftikte vanwege het manipuleren van de rente.

De 7 miljoen die KPMG in een schikking betaalde omdat het de boeken van de sjoemelende bouwer Ballast Nedam labbekakkerig had gecontroleerd. De boete van 3 miljoen voor opslagbedrijf Odfjell dat veiligheidsregels aan zijn laars lapte. En de celstraf van zeven jaar die Bouwfonds-directeur Jan van Vlijmen kreeg voor zijn aandeel in een omvangrijke vastgoedfraude.

Geruchtmakende kwesties. Niet alleen omdat het ogenschijnlijk om grote geldbedragen ging en in Van Vlijmens geval om een ogenschijnlijk lange gevangenisstraf. Maar ook omdat het uitzonderlijke gevallen waren. Als het gaat om criminaliteit van organisaties, zijn hoge schikkingsbedragen, hoge boetes en langdurige gevangenisstraffen zeldzaamheden.

Representatief zijn die geruchtmakende kwesties wel in een ander opzicht. Delicten van organisaties worden meestal buiten de rechter afgedaan. Er komt geen proces en de formele vaststelling 'schuldig' blijft dus uit. Zie de gevallen SBM Offshore, Rabobank en KPMG.Dat blijkt uit een proefschrift van de criminoloog Joep Beckers over de strafrechterlijke aanpak van wat hij 'organisatiecriminaliteit' noemt.

Lees verder na de advertentie

Zes jaar

Als het gaat om criminaliteit van organisaties, zijn hoge schik­kings­be­dra­gen, hoge boetes en langdurige ge­van­ge­nis­straf­fen zeldzaamheden.

Voor zijn lijvige studie deed Beckers literatuuronderzoek, onderzocht hij 2500 strafbladen en interviewde hij 51 betrokkenen: officieren van justitie, parketsecretarissen, advocaten en wetenschappers. Het is de eerste keer dat er op dit terrein zo'n onderzoek in Nederland is gedaan. Beckers werkte er zes jaar aan, deels voltijds.

Hoewel het OM het strafrecht vooral wil gebruiken voor 'betekenisvolle zaken', gaat het bij 'organisatiecriminaliteit' vaak om eenvoudige kwesties, zoals forse snelheidsovertredingen van chauffeurs, overbeladen vrachtwagens en overtreding van rusttijden.

Ook milieudelicten komen relatief vaak voor. Het gaat vaak om kleine bedrijfjes, de boetes zijn meestal niet hoog. De zaken worden 'routineus' afgehandeld, schrijft Beckers.Dat geldt ook voor de aanpak van fraude: witwassen, fiscale fraude, handelen met voorkennis en valsheid in geschrifte. Daarbij vindt het OM het lastig om rechtspersonen (zoals bedrijven) te dagvaarden. Bedrijven kunnen niet gevangen genomen worden.

Dergelijke zaken worden relatief vaak geseponeerd. In plaats van bedrijven probeert het OM dan om personen - de opdrachtgever of bestuurders van een frauderend bedrijf - te vervolgen. Ook fraudekwesties worden relatief vaak buiten de rechter om afgehandeld.

Dat geldt ook voor organisatiecriminaliteit van grote bedrijven en Beckers betwijfelt of dat zo goed is. Het voordeel is dat het OM een zaak relatief snel en goedkoop kan afhandelen en dat ingrijpende, tijdrovende kostbare rechtszaken uitblijven. Bovendien kan die dader 'geplukt' worden. Al vallen de boetes, afgezet tegen de winst van de ondernemingen, volgens Beckers wel mee. Hij typeert de aanpak van het OM als 'functioneel pragmatisch.'

Kassejustitie

Tankopslagbedrijf Odfjell in Rotterdam lapte veiligheidsregels aan zijn laars en schikte voor 3 miljoen euro met justitie © anp

"Maar het riekt ook een beetje naar klassejustitie. Gewone personen hebben die mogelijkheid om buiten de rechter tot een schikking te komen meestal niet. Zij moeten wel een hele procesgang doorlopen."

Bedrijven plegen schikkingsvoorstellen van het OM niet te weigeren. Dat wijst er volgens Beckers op dat ze gebaat zijn bij een schikking. Liever een (forse) boete dan een langdurig proces dat het imago van een bedrijf kan beschadigen én kan leiden tot een schuldigverklaring. Een schikking heeft meer voordelen. "Ze hoeft niet openbaar gemaakt worden. Wat een bedrijf precies heeft uitgespookt, kan buiten de publiciteit blijven.

Vaak stelt het OM bij een schikking de eis dat het betrokken bedrijf maatregelen neemt om herhaling te voorkomen. "Die maatregelen zet een bedrijf dan uitgebreid in het persbericht, waardoor zo'n bericht over een schikking op reclame gaat lijken.

"Opvallend is ook, zegt Beckers, dat de rechter in Nederland zo'n schikking niet hoeft te toetsen. In Duitsland en de VS is dat wel zo. En tenslotte ontloopt een bedrijf met een schikking een schuldigverklaring. Fijn voor het bedrijf, maar of dat altijd even rechtvaardig is? Volgens Beckers is er wat te zeggen voor de aanpak die de VS soms kiest. Dat een bedrijf een schikking krijgt aangeboden op voorwaarde dat het schuld bekent.

In de VS krijgt een bedrijf een schikking op voorwaarde dat het schuld bekent

Dan speelt er bij de betrokkenen nog een aspect een rol. Er wordt rekening gehouden met de omgeving van het bedrijf. Grote bedrijven hebben veel werknemers, betalen dividend en belasting. Zware straffen kunnen werknemers en belanghebbenden benadelen die part nog deel hadden aan het gejoemel.

Afschrikwekkend voorbeeld: de Amerikaanse accountant Arthur Andersen die werd vervolgd en failliet ging waardoor 28.000 mensene hun baan verloren.Overigens ontdekte Beckers nog iets pikants: van de 237 grootste ondernemingen in Nederland hebben er vijftig een strafblad. Belangrijkste vergrijpen? Overtedingen van de milieuwetgeving.

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Als het gaat om criminaliteit van organisaties, zijn hoge schik­kings­be­dra­gen, hoge boetes en langdurige ge­van­ge­nis­straf­fen zeldzaamheden.

In de VS krijgt een bedrijf een schikking op voorwaarde dat het schuld bekent

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.