Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sinterklaas blijft een lastige leugen

Home

Marc van Dijk

Sinterklaas bij zijn aankomst in Dordrecht op 12 november. "De vraag blijft: hoe ervaren donkere mensen dit feest?" ©ANP

In het Filosofisch Elftal geven om de week twee denkers hun visie op de actualiteit. Vandaag Sabine Roeser en René Gude over de arrestatie van tien demonstranten bij de intocht van Sinterklaas. Is die kwestie te obscuur om aandacht aan te besteden, of maakt het duidelijk dat de sinterklaastraditie toe is aan vernieuwing?

De discussie over het racistische gehalte van Sint en Piet is al bijna even folkloristisch als het sinterklaasfeest zelf. En toch is er dit jaar iets anders dan anders: bij de intocht van de Sint in Dordrecht en in Amsterdam werden in totaal tien mensen gearresteerd, omdat ze teksten toonden als 'Zwarte Piet is racisme'. In het jaar van revoluties en pleinbezettingen wordt Sinterklaas een figuur die bij zijn intocht activisten laat verwijderen door de politie. Een zorgelijke ontwikkeling?

Sabine Roeser, bijzonder hoogleraar politieke filosofie en ethiek van technologie aan de Universiteit Twente, moeder van twee in Sint gelovende kinderen: "Het verbaast mij niet dat mensen aanstoot nemen aan de Sint en zijn ambiance. Ik werk in een internationale omgeving. Elk jaar rond deze tijd vragen buitenlandse collega's die het sinterklaasfeest voor het eerst meemaken mij of we totaal krankzinnig geworden zijn. Ze vinden het een choquerende openlijke uiting van racisme en kolonialisme."

René Gude, filosoof en directeur van de Internationale School voor Wijsbegeerte (ISVW) te Leusden, vader van twee volwassen zoons: "Ik heb dezelfde ervaring. En ik ben zelf al nooit een sinterklaas-adept geweest. Dat komt door een ander lastig element van dit feest: het feit dat het allemaal om een grote leugen draait. Kijk, liegen doen we allemaal. Maar over het algemeen is het toch niet prettig als je iemand er enkele jaren lang diep van overtuigt dat er iemand is waar iets van te vrezen of te verwachten valt, om dan vervolgens te zeggen: sorry, hij bestaat niet.

"Ik ben als kind ook enorm 'gesinterklaast' en ik vond het prachtig. Maar op het moment dat de goedheiligman niet bleek te bestaan, voelde ik me wel gepakt. Ik ben daardoor echt anders tegen mijn ouders gaan aankijken, dat weet ik nog. Toen ik zelf vader werd, dacht ik om die reden: ik ga er niet op tamboereren, op die sinterklaas. Van mij zullen ze er geen wonderverhalen over horen."

Roeser: "Een collega vertelde me dat de ontmaskering van Sinterklaas zijn eerste existentiële ervaring was. De eerste keer dat hij zich ging afvragen wat 'echte' kennis was. Toch zou het jammer zijn als we dit feest om die reden zouden afzweren. Het hoort bij de vroege kindertijd dat je in een fantasiewereld kan leven. Als ik met een kind door een bos loop, zeg ik ook: zie je de kabouters? En niet: hier zitten geen kabouters, want die bestaan niet. Ik vind het heel belangrijk dat kinderen geleidelijk aan een wetenschappelijke, kritische houding leren aannemen. Maar wek ze niet te vroeg en te ruw uit de droom - nuchterheid zal er nog hun hele leven zijn, terwijl de fantasie zoals zij die beleven, nooit meer terug komt. Dat is ook wat ik mijn zoon ga zeggen als hij straks wellicht vol woede van zijn geloof valt. Daarbij: ik zou niet willen dat hij eenzaam had moeten toezien hoe de andere kinderen lol hadden om iets wat alleen hij al als bedrog zou hebben doorzien."

Gude: "Dan wordt zo'n kind een filosoof van het type lone ranger, die de waarheid verkondigt in een omgeving die daar niet de minste interesse in heeft. Daarom heb ik het sinterklaasgeloof van mijn zoons, waar ze op een dag mee thuis kwamen, ook nooit keihard afgewezen. Wel heb ik me altijd een beetje mokkend, sceptisch opgesteld. En zodra ze begonnen te twijfelen, heb ik dat eerder gestimuleerd dan afgeremd. Daar is dus wel een vorm voor te vinden. Maar dat racistische element blijft problematisch."

Roeser: "Als Duitse die opgroeide in een streek waar Sint één witte piet heeft, heb ik me de Nederlandse variant wel helemaal eigen gemaakt. Ik heb het uiterst creatieve en soms briljant vormgegeven feest vaak verdedigd tegenover verontwaardigde internationale collega's. Dan zei ik: natuurlijk, de sporen van racisme en kolonialisme zijn evident. Maar net als bij andere rudimenten van achterhaalde visies, zoals de roe, is die lading er wel van af. Zwarte Piet is getransformeerd van een slaafje naar een slimme, snelle kinderheld. Zo zien de meeste kinderen hem, ze vereenzelvigen zich met Zwarte Piet.

"Maar dit jaar ben ik zelf gechoqueerd. Want als blanke kan ik zo'n redenering wel houden, maar de vraag blijft: hoe ervaren donkere mensen dit feest? Als zij zich gekwetst voelen, is het minste wat wij kunnen doen: die gevoelens serieus nemen. Maar wat doen we? Precies het tegenovergestelde. We pakken die mensen hardhandig op, omdat ze het kinderfeest zouden bederven. Terwijl ze daar in stilte stonden en geen kind daar aanstoot aan neemt - anders dan aan zo'n arrestatie.

"Het feit dat er mensen worden opgepakt omdat ze een onwenselijke boodschap verkondigen, is een gotspe. In alle andere gevallen zou hier grote commotie over zijn ontstaan. Maar kennelijk is Sinterklaas ons te heilig om het politieoptreden bij zijn intocht te bekritiseren. Helaas bewijst het optreden het gelijk van de demonstranten: Sinterklaas wordt in het populistisch-nationalistische kamp getrokken. Niet de demonstranten politiseren de Sint, maar de agenten en mensen die geen aanstoot nemen aan hun optreden. Schrijnend dat dit gebeurt, en schrijnend dat er nauwelijks discussie over is. Ik denk dat het komt doordat we niet meer politiek correct mogen zijn. In de jaren negentig moest je het zijn, nu mag het niet meer."

Gude: "Ik zou er persoonlijk niet rouwig om zijn als we Sinterklaas zouden afschaffen, maar ik begrijp best dat dit voor velen een te groot offer zou zijn. Bovendien ben ik zeer voor volksfeesten. Eén van de grote problemen van de wereldbevolking, maar ook van de 17 miljoen Nederlanders, is dat we een soort band moeten zien te creëren, een band die er zonder inspanning niet is. Een nationale identiteit is net zo'n grote leugen als Sinterklaas zelf.

"Ik ben er dus voor om bepaalde waardevolle ficties collectief in leven te houden. Dat is zelfs hard nodig om te kunnen samenleven. Maar uit dit kwalijke incident blijkt wel eens te meer dat we ons er altijd van bewust moeten blijven dat wij het zelf zijn die de traditie vormen. Sinterklaas is als was in onze handen, dus hebben we de plicht om hem zo te modelleren dat hij past bij onze manier van leven. Er is niets aan de Sint dat niet ter discussie gesteld mag worden. Er is geen onaantastbare, 'echte' kern van de traditie. Ik stel voor: Sint in de komende jaren geleidelijk aan bruin laten worden, en de pieten wit. Volgend jaar beginnen."

Deel dit artikel