Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sint: te bijzonder om af te schaffen

home

Marc van Dijk

In de Groningse wijk Beijum kreeg de Sint politiebegeleiding, vanwege de vrees voor ongeregeldheden. © anp

In het Filosofisch Elftal analyseren twee denkers een actuele kwestie. Vandaag: Kunnen we nog van Sinterklaas genieten? Een evaluatie van het pietendebat en enkele optimistische wenken voor pakjesavond.

Als een groot deel van de Nederlanders zegt dat het een volksfeest is dat mensen uitsluit en kwetst, dan wordt het ongemakkelijk

Het zou 'ouderwets gezellig worden', beloofden politici, maar het wordt steeds moeilijker om van Sinterklaas te houden. Hulpsinten en -pieten krijgen van de sinterklaascentrale veiligheidsinstructies mee als ze de straat op gaan. En simpelweg een sinterklaasliedje zingen lijkt inmiddels bijna onmogelijk zonder gemengde gevoelens en de afweging of het een al dan niet gekuiste versie moet zijn. En daarna de onvermijdelijke discussie over de vraag of dat terecht is.

Is het sinterklaasfeest al te zeer besmet geraakt door de discussies over het racistische gehalte ervan? Mag je nog van Sint houden?

Marli Huijer, bijzonder hoogleraar filosofie aan de Erasmus Universiteit Rotterdam: "Natuurlijk mag dat. Ik ben nog steeds dol op Sinterklaas, ik word al vrolijk als ik een mailtje krijg over lootjes trekken. Dan verheug ik me al op de vreemde spanning die vlak voor het heerlijk avondje in huis hangt - niemand wil dat de anderen zien wat voor surprise of gedicht hij gemaakt heeft. Het mooiste is als dat ook tijdens en na pakjesavond niet geraden wordt. Het kind beleeft het raadsel van het bestaan van Sinterklaas, volwassenen kunnen die geheimzinnigheid voortzetten in hun werkstukken en gedichten voor elkaar.

'Onveranderlijke iconen'
Huijer:"Maar natuurlijk zie ik ook dat het feest meer en meer beladen is geworden. Als een groot deel van de Nederlanders zegt dat het een volksfeest is dat mensen uitsluit en kwetst, dan wordt het ongemakkelijk. En als mensen in reactie daarop Sint en Piet tot onveranderlijke iconen verklaren, straalt dat voor mij een vorm van etnische en culturele zuiverheid uit waar ik me verre van wil houden. Het zou een feest moeten zijn waar iedereen die in Nederland woont plezier aan kan beleven."

Alicja Gescinska, filosoof, verbonden aan het Political Science Department van Amherst College, Massachusetts (VS): "Er kleeft nu een smet aan het feest. Als je ziet welke hevige en zelfs gewelddadige reacties de pietendiscussie heeft opgeroepen, kan je vandaag moeilijk doen alsof er niets aan de hand is.

"Het probleem is dat het vooral een symboolkwestie is geworden. Mensen reageren altijd intenser op symbooldossiers dan op concrete problemen. Hoe dan ook denk ik dat het binnen enkele jaren standaard zal zijn dat pieten alle kleuren van de regenboog hebben, dus de tijd zal het oplossen. Het woord 'traditie' betekent niet dat iets moet blijven zoals het is, maar dat je iets doorgeeft aan een volgende generatie. Daarbij hoort ook dat je het aanpast aan de omstandigheden, als dat nodig is om de gewoonte veilig te stellen."

Lees verder na de advertentie
© anp
Ik zou Europa aanraden om nóg een Amerikaans feest over te nemen: Thanksgiving

Huijer: "Elke levende traditie verandert continu, en stijgt en daalt in populariteit. Sint Maarten wordt nu op veel meer plaatsen gevierd dan in mijn jeugd. Om maar te zwijgen van Valentijnsdag en Halloween, dat hier geheel nog niet bestond."

Tegen verzuring
Gescinska: "Ik zou Europa aanraden om nóg een Amerikaans feest over te nemen: Thanksgiving. Daar zouden we een Europese variant voor moeten bedenken. Een dag om dankbaar te zijn, dat kan iedereen gebruiken. Dankbaar zijn voor het goede wapent je tegen wat slecht is in het leven.

"Dankbaarheid is een antidotum tegen cynisme en verzuring. En de heisa rond de Sint heeft toch heel wat verzuring en verharding blootgelegd. Zelfs in België, waar de discussie veel minder intens is, zijn doodsbedreigingen geuit tegen mensen die zwarte piet een racistische traditie vinden. Een doodsbedreiging is het argument van een mens zonder argumenten."

Huijer: "Natuurlijk moet de sinterklaastraditie aangepast worden, en dat moeten wij zelf doen. Er is nu een kritische massa bereikt, waardoor de stem van mensen die zich gekwetst voelen eindelijk gehoord wordt. Dat heeft erg lang geduurd - ik herinner me dat de discussie al leefde in de jaren tachtig.

"Sommige blanken zeggen, zoals ook in de interessante documentaire over zwarte piet van Sunny Bergman deze week: 'Ik zie niet eens verschil tussen zwart of wit. Ik merk iemands huidskleur vaak niet eens op.'

"Dat is nou precies het privilege van degene die wit is. Die kan het zich permitteren om het verschil niet te zien. Als er een lezingencyclus wordt gegeven door enkel mannelijke filosofen, merken die mannen dat niet op. Ik zie dat zelf vooral als ik de enige vrouw ben. Het ongemak zit altijd bij de minderheid. En de meerderheid kan het zich permitteren om het ofwel niet te zien, ofwel te ontkennen en af te doen als 'gezeur'."

Doodsbang
Gescinska: "Denk ook aan de recente gebeurtenissen in Ferguson. In de hele Verenigde Staten werd het feit dat de politieagent die een zwarte, ongewapende jongen had doodgeschoten niet vervolgd zou worden, op fel protest onthaald. Een protest dat voorbij verschillen in huidskleur ging; zwarten, blanken, latino's, iedereen demonstreerde. Maar een commentator wees toch op een scherp onderscheid: Ferguson is voor blanken een aanleiding om ontzet te zijn over het gebrek aan gerechtigheid. Voor zwarten is het een aanleiding om daarover doodsbang te zijn. Vanuit een geprivilegieerde positie problemen erkennen is lang niet hetzelfde als die problemen zelf moeten doorstaan."

Sinterklaas is een feest waarbij je wederzijds geeft. Die vorm van geven is bijna helemaal verdwenen uit ons dagelijks leven

Huijer: "En toch hoeven we het kind niet met het badwater weg te gooien. Een traditie aanpassen zodat ze ook voor Nederlanders met minder lange Hollandse stambomen genietbaar blijft of wordt, betekent niet dat je de mooie kanten van die traditie niet mag koesteren.

"Sinterklaas heeft veel kostbare elementen. Het kinderfeest is rijk aan muzikale en narratieve lagen, heeft een mooie aanlooptijd waarin je kinderen kunt meenemen in rituelen als schoen zetten en verlanglijstjes maken. Voor volwassenen is het een feest dat in de drukte van het bestaan een bijzondere gelegenheid biedt om even samen te zijn op een speelse, creatieve manier. Je hoeft geen moeilijke gesprekken met elkaar te voeren, maar kan elkaar wel de waarheid vertellen, in een gesublimeerde vorm - een surprise of een gedicht, ondertekend door een alwetende, half-goddelijke en evengoed humoristische figuur.

Geven en krijgen
Huijer: "Er zijn veel films over familiedrama's die zich afspelen tijdens de kerstdagen. Omdat mensen met Kerst verplicht zijn om bij elkaar te komen en heel veel te eten en lang aan tafel te zitten. Dat soort drama's heb je niet rond sinterklaas. Sinterklaas biedt ruimte voor ritueel en spel.

"Het is een feest waarbij je wederzijds geeft. Die vorm van geven is bijna helemaal verdwenen uit ons dagelijks leven. Vrijwel alle transacties waarbij we iets geven en krijgen, handelen we af met geld en zijn daarmee onpersoonlijk. Dat is wel zo handig. Maar sinterklaas is juist zo bijzonder omdat het geven en krijgen hand in hand gaan. Bovendien gaat het hierbij eerder om een tijdsinvestering (nadenken, knutselen, dichten) dan om een grote uitgave. Dit soort aandacht voor elkaar stimuleert de onderlinge verbondenheid."

Gescinska: "Inderdaad, de betekenis van het feest overstijgt de gebruiken. En als het stof rond Sint en Piet gaat liggen, zou het goed zijn om daar weer op te kunnen focussen. Hoewel er misschien weer nieuw stof gaat opwaaien. Het is niet ondenkbaar dat andere aspecten van het sinterklaasfeest ook ter discussie komen te staan. Dat dit volksfeest wordt opgehangen aan een rooms-katholieke heilige is in het verleden al voer voor discussie gebleken en dat kan zich herhalen. Net zoals de christelijke aspecten van Kerstmis ter discussie staan. In New York zongen ze vorig jaar in een schooltje gecensureerde kerstliederen waarin religieuze verwijzingen geschrapt waren om geen aanstoot te geven aan andersgelovigen of ongelovigen.

"Dus wie weet gaan er binnen enkele jaren stemmen op om van het sinterklaasfeest gewoon een klaasfeest te maken."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Als een groot deel van de Nederlanders zegt dat het een volksfeest is dat mensen uitsluit en kwetst, dan wordt het ongemakkelijk

Ik zou Europa aanraden om nóg een Amerikaans feest over te nemen: Thanksgiving

Sinterklaas is een feest waarbij je wederzijds geeft. Die vorm van geven is bijna helemaal verdwenen uit ons dagelijks leven

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.