Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Shimon Peres, de havik die zich ontpopte als vredesduif

Home

Inez Polak

Shimon Peres. © REUTERS
Necrologie

Shimon Peres heeft er nooit genoeg van kunnen krijgen, van 'geschiedenis' schrijven. Hij slikte er vernederende verkiezingsnederlagen voor, wisselde meerdere malen van partij, had er bittere jaren van strijd voor over met Jitschak Rabin en leefde als president eenzaam, gescheiden van zijn vrouw, die nooit 'vrouw van' had willen spelen en meer dan genoeg had van de eeuwigdurende politieke carrière van de man die ze als schapenhoeder had leren kennen.

Toch moeten die laatste jaren in het presidentieel verblijf in Jeruzalem de gelukkiger jaren van zijn leven zijn geweest. Voor het eerst kreeg Peres de erkenning waar hij decennialang naar had verlangd.

Voor zijn laatste rol van grand old man van de Israëlische politiek had hij tientallen jaren van verguizing moeten verduren. De buitenwereld zag hem - al dan niet terecht - als een soort lichtpuntje, de stem van de rede in een Israël dat steeds meer tot paria was verworden.

Shimon Peres was een man van tegenstellingen, in een goede bui charmant, innemend, zelfs euforisch, in slechtere tijden ongenaakbaar, bot, onuitstaanbaar. Politiek was hij havik, tot hij zich ontpopte als 'herboren' vredesduif. "Ik neig te denken dat het beeld van een mens niet vaststaat, wellicht heeft hij vaste eigenschappen", schreef hij zelf.

Lees verder na de advertentie

Klusjesman
In zekere zin was hij de antithese van de Israëlische held, een 'buitenstaander' geboren in Polen, die als twaalfjarig jongetje met zijn moeder en jongere broertje zijn vader achterna reisde naar het toenmalige Palestina. Terwijl zijn politieke vrienden en vijanden carrière in het leger maakten (Dajan, Weizman, Rabin, Sharon) en daar jaren op teerden, heeft Peres nooit aan dat front gediend. Hij was de klusjesman van 'de ouwe', Israëls nationale leider David Ben Goerion, hij ging op geheime missies, opereerde achter de schermen, zorgde - op cruciale momenten - voor de aanvoer van wapens uit het buitenland, vervalste zonodig documenten om embargo's te ontlopen en douanes te ontwijken.

Misschien dateert Peres' grootste misser uit die begintijd: Ben Goerion nodigde een aantal van zijn adjudanten uit om hun een hoge militaire rang toe te bedelen. Peres bromde dat hij dat niet nodig had. Hoe anders zou zijn loopbaan er hebben uitgezien als generaal Peres?
 
Maar Peres bleef een jobnik, zoals in Israël minachtend degenen worden aangeduid die hun diensttijd op een stoel achter het bureau doorbrengen. De 'jobnik' legde intussen wel de grondslag voor Israëls luchtmachtindustrie. En het jonge broekje werd voor geschift uitgemaakt toen hij op de bouw van een atoombom aandrong.

Later ging Peres er - niet helemaal terecht - prat op dat hij de motor was geweest achter de bouw van Israëls nucleaire arsenaal. In zijn visie waren 'die bommen' de voornaamste aanzet geweest voor de Arabische landen om Israël in de regio te aanvaarden. Volgens een andere visie hebben ze misschien juist de strijd aangewakkerd.

Lees verder onder de foto.

Peres ging er - niet helemaal terecht - prat op dat hij de motor was geweest achter de bouw van Israëls nucleaire arsenaal.

2009: Peres overhandigt een bos bloemen aan Hillary Clinton, toen minister van buitenlandse zaken. © afp

Liefde voor poëzie
Hij werd geboren in 1923 als Shimon Persky in Visjniva, in Polen, een plaatsje dat 170 Joodse gezinnen herbergde. Vader Persky was houthandelaar, veel op reis, weinig thuis. Opa Persky onderrichtte de jonge Shimon in het Jodendom en wakkerde zijn liefde voor de poëzie aan. Peres koketteerde later altijd met de boeken op zijn nachtkastje, liet zich graag zien in gezelschap van schrijvers en intellectuelen. Bij zijn bezoeken aan Parijs bleven zijn uitstapjes naar 'zijn vrienden' Yves Montand en Simone Signoret nooit onopgemerkt.

Zijn biografie - gedicteerd door Peres - schetst een beeld van een einzelgänger: '...terwijl de andere jongens buiten op avontuur uitgingen, was Shimon op avontuur met zijn eigen helden in die verre en wonderbaarlijke wereld van de boeken'. Shimon sloeg nooit terug als hij gepest werd, en als zijn moeder hem vroeg waarom hij zich niet verdedigde, antwoordde hij gekwetst: "Waarom slaan ze mij, ik heb toch niets gedaan?" In zijn politieke carrière zal hij later, als zijn rivalen hem door het slijk halen, hetzelfde antwoorden, verongelijkt, miskend: "Ik heb dit toch niet verdiend".

Het zat hem niet mee. Peres miste niet alleen een roemrijk militair verleden, hij kwam ook slecht over, met zijn rauwe stem, de Israëlische Nixon die het begin jaren zeventig in de strijd om de leiding van de Arbeiderspartij - en dus het premierschap - opnam tegen de Israëlische Kennedy: Jitschak Rabin, de held van de Zesdaagse Oorlog. En verloor.

'Onvermoeibare intrigant'
De strijd tussen die twee bereikte een hoogtepunt (of dieptepunt) toen in 1977 bleek dat de vrouw van Rabin een verboden bankrekening had in de VS. Rabin trok zich terug, Peres nam het over (en de aanhangers van Rabin wezen nog lang beschuldigend naar Peres: hij had het bankrekeningverhaal naar de pers gelekt).

Rabin zou hem in zijn biografie uitmaken voor een 'onvermoeibare intrigant', een betiteling die Peres bleef achtervolgen. Het was tekenend dat de Arbeiderspartij, de grondlegger van Israël, na vier decennia in 1977 onder Peres' leiding  de macht verloor. Het was aartsrivaal Menachem Begin van de rechtse Likud die de vrede met Egypte tekende. Het was al even kenmerkend dat toen Peres in 1995 - opnieuw - het stokje overnam na de moord op Rabin, hij prompt de verkiezingen verloor.

Vijf keer dong hij mee als partijleider van de Arbeiderspartij voor de post van premier. Vijf keer verloor hij. Toch werd hij meerdere malen minister president dankzij de in de Israëlische politiek zo vertrouwde patstellingen.

Naar eigen zeggen was Peres tot 1977 ervan overtuigd dat de Arabische landen geen vrede wilden. De komst van de Egyptische president Sadat naar Jeruzalem en het verblijf in de oppositiebanken deden hem van inzicht veranderen. Behoorde hij ooit tot de pleitbezorgers van de nederzettingen, het was onder zijn leiding dat Israël uiteindelijk in Oslo geheime besprekingen met de Palestijnen voerde die tot een akkoord leidden, maar ook tot de moord op premier Rabin. De moordenaar had even geaarzeld of hij Peres, die net eerder de trap was afgedaald na de grote vredesdemonstratie, zou treffen. Hij besloot zijn kogels voor Rabin te bewaren.

Lees verder onder de foto.

Vijf keer dong hij mee als partijleider van de Ar­bei­ders­par­tij voor de post van premier. Vijf keer verloor hij.

2001: Peres tijdens een ontmoeting met de Palestijnse leider Yasser Arafat. © afp

Nobelprijs
Opnieuw nam Peres het stokje over, opnieuw verloor hij de verkiezingen. Zijn 'Oslo' - waarvoor hij samen met Rabin en Jasser Arafat was bekroond met de Nobelprijs -,  zijn droom over de vrede, zijn 'Nieuwe Midden-Oosten' maakten plaats voor een nieuwe intifada en de zoveelste oorlogsrondes in Libanon en Gaza.

Hij verliet in 1965 al eens tijdelijk de Arbeiderspartij - naar eigen zeggen uit loyaliteit jegens de stichter van de staat David Ben Goerion  die in onmin met zijn opvolgers leefde. Veertig jaar later, in 2005, keerde hij zijn partij opnieuw de rug toe na weer eens een smadelijk verlies, dit keer in de strijd om het partijleiderschap. Peres ging in zee met Ariël Sharon - voorheen een havik van de Likud - en diens nieuwe Kadimapartij. Wat Sharon hem ook mocht hebben beloofd, een glansrol was niet weggelegd voor een steeds gedesillusioneerder Peres.

In 2007 deed hij - na een mislukte eerste poging - opnieuw een gooi naar het presidentschap. "Dit kan weleens mijn laatste kans zijn het land te dienen", zei de toen reeds 83-jarige Peres. Albert Einstein sloeg die baan ooit af. En toen Israëls eerste president Chaim Weizmann eens een zakdoek kreeg aangereikt, merkte hij kribbig op dat dit het enige was waar hij zijn neus in mocht steken.

Peres hield zich als president - tot in 2014 zijn termijn er op zat -  haast openlijk met de politiek bezig, genoot van zijn onderonsjes met de wereldleiders en lanceerde zijn vredesplannen. Er zijn er ook die menen dat hij eigenlijk slechts diende als vijgeblad voor het rechtse beleid van  premier Netanyahu: een president die naar buiten toe de verdwenen stem van de ratio vertegenwoordigde, machteloos in het steeds nationalistischer Israël .

Deel dit artikel

Peres ging er - niet helemaal terecht - prat op dat hij de motor was geweest achter de bouw van Israëls nucleaire arsenaal.

Vijf keer dong hij mee als partijleider van de Ar­bei­ders­par­tij voor de post van premier. Vijf keer verloor hij.