Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Serviceflat is toe aan een flinke facelift

Home

Quirijn Visscher

Een echtpaar in een serviceflat in Haren. © Reyer Boxem

Serviceflats waren een uitkomst voor senioren in de jaren zestig. Je kocht zelfstandigheid en gebruikte toch collectieve zorgvoorzieningen. Juist die opzet vormt nu een probleem.

Een serviceflat met eigen personeel. Veel bemiddelde ouderen droomden van die luxe in de jaren zestig en zeventig. Rijkere senioren lieten zich niet wegstoppen in de massale, nieuwe bejaardenoorden om daar te worden betutteld. Liever bouwden ze met gelijkgestemden een appartementencomplex dat ze samen runden via een vereniging van eigenaren of coöperatiebestuur. Huizen met eigen koks, tuinlieden en verpleegkundigen.

Maar veel serviceflats, zeker met koopappartementen, hebben anno 2012 hun glans verloren. Bouwkundig zijn ze verouderd en het particuliere zelfbestuur door hoogbejaarden stimuleert snelle veranderingen niet. De vooroordelen over serviceflats - torenhoge servicekosten, vaak verouderd en de schrik van elke erfgenaam - geven die een chronisch slechte reputatie. Juist het particuliere eigendom maakt overheidsinmenging praktisch onmogelijk.

Maar de onafhankelijke Stuurgroep Experimenten Volkshuisvestiging (SEV) wil het thema niet laten liggen. Nu de enorme groep babyboomers binnenkort met pensioen gaat, moeten Nederlandse huizen massaal seniorbestendig worden gemaakt. Serviceflats, circa 450 koop- en huurcomplexen, zouden de aanzwellende vraag naar zorgwoningen kunnen helpen opvangen. De SEV broedt op moderniseringsprojecten.

Al eerder stelde de SEV de serviceflatproblematiek aan de kaak, eind jaren negentig. Maar de problemen zijn nog lang niet opgelost, ziet programmabegeleider Netty van Triest van de SEV. "Wil je de bouwkundige structuur wijzigen, dan kom je aan de juridische structuur", zegt ze. Een serviceflat kent, zoals alle koopappartementen, een vereniging van eigenaren die servicekosten int en besluiten neemt over gezamenlijke voorzieningen, zoals dak en entreehal. Bij serviceflats komt er een fors dienstenpakket bij met personeel.

Een Groningse advertentie voor serviceflat Groenestein stelde in 1979: 'Na je pensioen ruil je zo'n groot stil huis maar wat gemakkelijk in voor zo'n serviceappartement'. De reclame ronkte verder: 'Nooit meer koken. Dagelijks keuze uit twee warme maaltijden'. Collectieve gezelligheid werd niet afgedwongen: 'een praatje maken bij een kopje koffie in de zaal hoeft ook niet'. Er was altijd een alarmknop in de buurt, net als een ziekenverzorgster.

Zelfbestuur, in de jaren zestig en zeventig modieus, blijkt de zwakke schakel in het concept van servicekoopflats. De eerste generatie ouderen was nog vrolijk en vitaal bij hun entree in de eerste appartementen. Ze leken niet te overzien dat ze, eenmaal stokoud, moeite zouden krijgen met personeelsbeleid, strategische exploitatiekwesties en moderne zorgopvattingen. Dure verbouwingen van eigen centen? Mooi niet.

De Vereniging Eigen Huis krijgt vooral met serviceflats te maken als leden zo'n flatje erven. Verder krijgen ze weinig aandacht, zegt woordvoerder Hans André de la Porte. "Het is geen dossier voor ons. Als er financiële problemen ontstaan bij een erfenis, kunnen wij onze leden juridisch adviseren. Servicekosten lopen door." Een kleine rondgang langs serviceflats leert dat vaste maandelijkse servicekosten tussen de 250 en 500 euro (exclusief de vaak optionele maaltijden) normaal zijn. Diensten en prijzen verschillen sterk per flat.

Studies na eerdere SEV-projecten wijzen op de botsende wensen van conservatieve, zittende bewoners - vooral 80-plussers - en potentiële nieuwkomers. Die brengen serviceflats in een neerwaartse spiraal. Hoge servicekosten voor verouderde wooncomplexen en diensten zijn echte afknappers voor 75-minners. Maar als het aantal meebetalende nieuwkomers daardoor daalt, betalen zittende bewoners steeds meer. De verleiding ontstaat diensten te schrappen en minder te reserveren.

"Bouwkundige vernieuwingen kunnen alleen doorgaan met instemming van een vve", schetst Van Triest de impasse. Moderne 65-plussers wensen geen hokkerig tweekamerappartement, iets wat hun grootouders een halve eeuw geleden pure luxe vonden. Drie, vier kamers graag en een ook eigen keuken. Muren uitbreken om koopappartementen te vergroten, is juridisch lastig vanwege de eigendomsstructuur. "Huurflats zijn veel gewenster", stelt Van Triest.

Ook de 'service' verdient aandacht. Personeel aansturen is een professie. Alle serviceflats zijn samen goed voor 50.000 tot 60.000 serviceappartementen (koop en huur). Van Triest hoorde laatst over een serviceflat waar ze de werkelijke maaltijdkosten hadden berekend: dagelijks 35 euro per persoon. "Het eten zelf kost natuurlijk minder", vertelt ze. "Maar veel kosten blijven versluierd." Kosten als bijvoorbeeld het kokssalaris.

Van Triest ziet de toekomst van serviceflats vooral in de vorm van huurhuizen. Die kun je sneller aan nieuwe ontwikkelingen aanpassen, zoals thuistechnologie, domotica, waardoor ouderen veel langer zelfstandig kunnen blijven. "Misschien dat particuliere fondsen het interessant vinden serviceappartementen te kopen. Het is een stabiele groeimarkt met vaste rendementen. In Rotterdam kocht een corporatie serviceflats. Die zijn gerenoveerd."

Deel dit artikel