Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Selfies: spelen met je identiteit

Home

Kristel van Teeffelen

Tv-ster Kim Kardashian, omringd door fans die selfies maken. © ap

Hordes toeristen staan driftig foto's te maken van de beroemde koranschool Ben Youssef in Marrakech. Een jonge vrouw heeft andere plannen. Ze drukt de knop op haar smartphone in zodat de camera op de voorkant wordt ingeschakeld. Een grimas op het gezicht en klik - het zelfportret is gemaakt.

Zelfportretten, oftewel 'selfies', zijn het internetfenomeen van dit moment. Volgens het gerenommeerde Britse Oxford-woordenboek is in een jaar tijd het gebruik van het woord met 17.000 procent toegenomen. Reden genoeg om 'selfie' eerder deze week uit te roepen tot woord van 2013. Ook de Nederlandse Van Dale blijft overigens niet achter: selfie werd vorige maand opgenomen in de lijst met nieuwe woorden.

De populariteit van zelfportretten hangt ongetwijfeld samen met de komst van de smartphone - waarom zit er anders een camera op de voorkant? Makers lijken er een sport van te maken zichzelf op de meest rare plekken vast te leggen. Zo gaat er op internet een foto rond van een vrouw die net gebeten wordt door een kameel. Maar ook zelfportretten met beroemdheden, op een begrafenis of in een rijdende auto zijn op sociale media momenteel populair.

Hoewel de selfie vooral dit jaar aan populariteit won, is het fenomeen niet nieuw. Frits Gierstberg, hoofd tentoonstellingen bij het Nederlandse Fotomuseum, schat dat het eerste zelfportret aan het einde van de negentiende eeuw werd gemaakt. "Eigenlijk past het in de traditie van de zelfportretten in schilderkunst. De fotografen, die in die tijd vaak een spiegel gebruikten, wilden er hun eigen identiteit mee vastleggen. Omdat ze dat met hun eigen medium - de fotografie - deden, ontstond er een soort tweede laag in het werk."

Vele kunstfotografen die zichzelf portretteerden volgden daarna. Zoals de Française Claude Cahun (1894-1954), die zichzelf met allerlei verschillende maskers vastlegde, en de Amerikaanse Cindy Sherman (1954), die in haar werk ook telkens een andere gedaante aanneemt. Het zijn zelfportretten met een boodschap over identiteit: wat is dat eigenlijk? En hoe vloeibaar is je imago?

Lees verder na de advertentie

 
Eigenlijk past een selfie in de traditie van de zelfportretten in schilderkunst. De fotografen, die in die tijd vaak een spiegel gebruikten, wilden er hun eigen identiteit mee vastleggen.
Frits Gierstberg, Nederlandse Fotomuseum

Italiaanse jongeren maken selfies met paus Franciscus. © ap

Experimenteren
Volgens Gierstberg zijn de selfies van tegenwoordig eigenlijk niet anders. "Door het maken van selfies kijken mensen hoe ze eruit zien en spelen ze met hun eigen beeld. Je kunt eindeloos experimenteren. Dat is door de smartphone en tablet met camera's aan de voorkant, alleen maar makkelijker geworden. Zeker nu je er met apps allerlei speciale effecten en vervormingen aan kunt toevoegen."

Er zijn mensen die selfies afdoen als internetnarcisme. Neem de toeriste in Marrakech die niet in haar omgeving geïnteresseerd lijkt, maar alleen in het beeld van zichzelf. Maar volgens Sander Duivestein, werkzaam bij IT-dienstverlener Sogeti en co-auteur van het boek 'Me the Media', weerspiegelen de selfies de overgang van een schrift- naar een beeldcultuur. Niet voor niets is het sociale medium Instagram, het broertje van Facebook dat zich enkel richt op foto's, erg populair. Bovendien verschijnen er apps die zich speciaal op zelfportretten richten. Zo kun je op de app 'Selfie' alleen foto's plaatsen die met de camera aan de voorkant van je smartphone zijn gemaakt.

Duivestein: "Door zelfportretten op internet te delen, maak je een soort visueel dagboek. Zo krijgen anderen een beter beeld van hoe het met je gaat. Het idee is dat een beeld meer zegt dan duizend woorden."

Maar is het kenmerk van selfies niet juist dat ze geposeerd zijn en dus niet altijd een beeld tonen dat overeenkomt met de werkelijkheid? Dat maakt geen verschil, vindt Duivestein. "Al is het geposeerd, de foto laat toch nog zien hoe het met je gaat. Bovendien hebben selfies vaak ook veel humor en zelfspot."

Regels waaraan een selfie moet voldoen, zijn er volgens Gierstberg dan ook niet. "Volgens mij mag alles. Het draait op internet vaak juist om originaliteit en creativiteit. Veel selfies worden dan ook puur voor de lol gemaakt. Al zit er ook best een serieus element aan: je experimenteert met je zelfbeeld en met fotografie."

Deel dit artikel