Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Seksisme, daar doen we allemaal aan mee

Home

Lianne Tijhaar

Lianne Tijhaar:"Ons manifest is geen aanklacht, maar een oproep tot debat en bewustwording. Want het feit dat er zo weinig vrouwen schrijven, los je niet op door zelf een boek te schrijven, zoals Ger Groot suggereert." © Colourbox

Als vrouwen vinden dat er te weinig vrouwelijke stemmen in het publieke debat zijn, dan moeten ze daar zelf iets aan doen, betoogde Ger Groot onlangs. Dat is een beetje te simpel gedacht, reageert Lianne Tijhaar.

Neemt u eens een filosoof in gedachten. Waarschijnlijk duiken er direct een aantal stereotype beelden op: stoffige kleding, intellectueel brilletje, einzelgänger. Dat soort vooroordelen hebben we allemaal. We kunnen erom lachen: stereotyperingen liggen vaak aan de basis van een goede mop. Maar ze zijn niet altijd onschuldig. Stereotypes kunnen ook structurele uitsluiting in de hand werken. Want zeg eens eerlijk: uw filosoof was vast geen vrouw of iemand met een donkere huidskleur, wel?  

Vanavond wordt de Socratesbeker uitgereikt aan de auteur van het beste filosofieboek van het afgelopen jaar. Onder alle 64 kanshebbers waren slechts zes vrouwelijke auteurs. Deze ondervertegenwoordiging van vrouwen is tekenend voor het hele publieke debat. Daarom stelden wij - de vrouwelijke redacteuren van Filosofie Magazine - een manifest op. Doel: schrijvende vrouwen oproepen van zich te laten horen én de discussie over diversiteit in het publieke debat aanzwengelen.

Constructieve reacties
Het leidde tot een hoop constructieve reacties, onder meer van uitgeverijen en bloggers van Bij Nader Inzien. Maar in Trouw domineerde de stem van reaguurders die niet verder hadden gelezen dan de (misleidende) kop "Waarom filosoferen er zo weinig vrouwen?" ('vrouwen hebben het te druk met hun uiterlijk', 'vrouwen denken met hun buik') en Ger Groot, die vindt dat wij zelf maar een boek moeten schrijven in plaats van klagen.

Lees verder na de advertentie
We kunnen erom lachen: ste­reo­ty­pe­rin­gen liggen vaak aan de basis van een goede mop

Misschien wekt het manifest de indruk dat 'wij vrouwen' ons slachtoffer voelen van een probleem dat we buiten onszelf leggen. Maar zo simpel ligt het natuurlijk niet. Psychologisch onderzoek wijst uit dat seksisme, net als racisme, grotendeels onbewust plaatsvindt. Niemand zal vandaag de dag nog roepen dat vrouwen of allochtonen minder moeten publiceren of verdienen. Toch gebeurt het.

Hoe kan dat? Die vraag is niet zo gemakkelijk te beantwoorden, maar het is zéker te gemakkelijk om te roepen dat ze maar gewoon wat harder moeten werken. Het is al zo vaak aangetoond dat een Mohammed met dezelfde kwaliteiten als een Kees minder snel aan de bak komt, en dat vrouwen gemiddeld minder verdienen dan mannen voor hetzelfde werk.

Dat betekent niet dat we werkgevers racisten of seksisten moeten noemen. Uitsluiting gebeurt vaak onbewust. Historicus Zihni Özdil verwees in zijn boek Nederland mijn vaderland naar onderzoek van Jacco van Sterkenburg. Daaruit blijkt dat voetbalcommentatoren succesvolle zwarte atleten significant vaker beschrijven met lichamelijke termen zoals 'spierkracht' en 'genen', terwijl succesvolle witte atleten meestal worden geduid met 'goede training' en 'strategisch inzicht'. Dat maakt van sportverslaggevers nog geen racisten - het toont juist aan hoe complex en diepgeworteld impliciete vooroordelen zijn. We lopen er allemaal mee rond.

Niemand zal vandaag de dag nog roepen dat vrouwen of allochtonen minder moeten publiceren of verdienen. Toch gebeurt het.

Ger Groot © Jorgen Caris

Bewustwording
Ik pleit mijzelf dan ook niet vrij van onbewuste vooroordelen. Ook ik heb direct een rijtje mannen in mijn hoofd als ik sprekers zoek voor een discussieavond. Daarom is ons manifest geen aanklacht, maar een oproep tot debat en bewustwording. Want het feit dat er zo weinig vrouwen schrijven, los je niet op door zelf een boek te schrijven, zoals Ger Groot suggereert. Het doet een beetje denken aan de goed bedoelde dooddoener 'verbeter de wereld, begin bij jezelf'.

Maar de wereld veranderen begint niet bij jezelf, zoals Thijs Lijster betoogt in zijn onlangs verschenen boek De grote vlucht inwaarts. Je kunt een deken geven aan een asielzoeker in het opvangcentrum om de hoek, maar daarmee los je het vluchtelingenprobleem niet op. Natuurlijk roepen wij vrouwen op om te gaan schrijven, maar tegelijkertijd is er sprake van een onderliggend probleem dat ervoor zorgt dat vrouwen minder snel in de pen klimmen.

Ger Groot vecht een oorlog uit tegen een zelfverzonnen tegenstander door de indruk te wekken dat ons manifest een kritiek is op de jury van de Socratesbeker. Dat is verbazingwekkend, omdat we in de tweede regel van het manifest melden dat daar het probleem niet ligt. Dat er maar één vrouw op de shortlist staat, is namelijk méér dan je op basis van toeval zou mogen verwachten. Dus wij moeten 'niet zo zeuren'? Nee. Dús er is echt iets aan de hand. Wat ons verbaast, is immers niet dat de jury zo weinig vrouwen nomineerde, maar dat zo weinig filosofieboeken door een vrouw geschreven zijn dat één vrouw op de shortlist al als veel moet worden gezien.

Je kunt een deken geven aan een asielzoeker in het opvangcentrum om de hoek, maar daarmee los je het vluch­te­lin­gen­pro­bleem niet op

Maar wat is er dan precies aan de hand? Daar heb ik niet direct een antwoord op. Ger Groot noemt dat een uitwijkmanoeuvre, zeggen dat iets moeilijk is en dat je geen eenduidige oorzaak kunt aanwijzen. Maar laat zijn pleidooi nou de werkelijke uitwijkmanoeuvre zijn: 'niet klagen, maar werken.' Het is jammer dat ons manifest als aanklacht wordt gezien. Dat veronderstelt dat er een schuldige aan te wijzen valt. Dat is nu juist het probleem: die is er niet. 

Lianne Tijhaar is redacteur van Filosofie Magazine. Vanavond leidt ze het debat 'Diversiteit: wie is de expert?' met Fleur Jongepier en Zihni Özdil tijdens de Filosofie Nacht in Pakhuis de Zwijger.

Deel dit artikel

We kunnen erom lachen: ste­reo­ty­pe­rin­gen liggen vaak aan de basis van een goede mop

Niemand zal vandaag de dag nog roepen dat vrouwen of allochtonen minder moeten publiceren of verdienen. Toch gebeurt het.

Je kunt een deken geven aan een asielzoeker in het opvangcentrum om de hoek, maar daarmee los je het vluch­te­lin­gen­pro­bleem niet op