Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

SCP: Nederlandse bevolking lijkt op een clubsandwich

Home

Maaike van Houten

© Nanne Meulendijks

Het Sociaal en Cultureel Planbureau publiceerde deze week in afleveringen het rapport 'Verschil in Nederland'. Tot verrassing van het SCP zelf is Nederland in te delen in zes groepen, met een duidelijke sociale klasse aan de top én eenzelfde soort afgezonderde groep op de onderste sport van de maatschappelijke ladder. En daar tussen vier wat gevarieerdere groepen naar geld, opleiding, levensstijl. Tegenstellingen zijn er, zorgen ook.

Een klassenmaatschappij is Nederland niet, maar Nederland is ook geen klassenloze samenleving. Wat Nederland dan wel is, vat het SCP samen in het beeld van de clubsandwich, een dubbele boterham met vier soorten beleg er tussen.

De maatschappelijke bovenlaag en de onderkant zijn de boven- en de onderkant van het broodje, dat zijn duidelijk sociale klassen. Tussen het brood zitten vier groepen die wel herkenbaar zijn, maar te gevarieerd om van een echte klasse te spreken, waaronder het SCP verstaat mensen die zich als groep organiseren, die zich met de eigen groep identificeren en die sociaal en ruimtelijk gescheiden van andere groepen leven.

Vandaag verschijnen de slothoofdstukken van 'Verschil in Nederland', een lijvige studie van planbureau. Onderdelen bracht het SCP deze week al naar buiten. De studie is alleen al relevant vanwege de titel van het regeerakkoord van het kabinet van VVD en PvdA. De partijen werken hun voornemens uit onder het motto 'Bruggen slaan'. Tussen Den Haag en de samenleving, tussen stad en land, tussen rijk en arm, tussen jong en oud, tussen mensen met een hoge en een lage opleiding, tussen mensen die van verandering houden en mensen die verandering als bedreiging ervaren.

In dat regeerakkkoord schrijven Mark Rutte (VVD) en Diederik Samsom (PvdA) dat ze de onderlinge verbondenheid, de kracht en het optimisme willen versterken. Grote tegenstellingen werken dat streven tegen van sociale samenhang, van mensen die betrokken zijn bij elkaar -- vandaar de brug.

'Precariaat'
Aan beide zijden van de indeling van het SCP zit een probleem, daar zitten de groepen die redelijk geïsoleerd van elkaar leven. Maar aan de bovenstaande indeling in zes groepen is nóg een scheidslijn te zien, af te lezen aan de gelukscijfers.

De twee groepen aan de onderkant van de maatschappelijke ladder geven hun eigen leven een ruime of nog iets ruimere zes. De andere vier zitten allemaal boven de 7,5. Het SCP noemt dit een zachte tweedeling. Zacht, omdat er niet twee maar zes groepen zijn.

Maar wel een tweedeling, tussen, opgeteld, 70 procent van de bevolking die goed af is, en 30 procent die minder geld en opleiding heeft, die minder mensen kent om hen vooruit te helpen, die een eenvoudige levensstijl heeft en die veel minder gezond is - het SCP noemt ze 'precariaat'. Ze verschillen ook naar politieke voorkeur, naar leeftijd, geslacht en etnische herkomst.

Het milieu waarin iemand is geboren speelt minder een rol dan vroeger bij het bereiken van een positie. Maar helemaal een eigen verdienste, op basis van eigen talent en inzet, is de maatschappelijke positie ook weer niet. Met name in het onderwijs hebben kinderen uit hogere milieu's nog steeds meer kansen om hogerop te komen, een verschil dat zich vervolgens ook weer bij het krijgen van een baan manifesteert.

Lees verder na de advertentie
Het milieu waarin iemand is geboren speelt minder een rol dan vroeger bij het bereiken van een positie

© Nanne Meulendijks
© Nanne Meulendijks

Daar voegt het SCP trouwens nog een opmerkelijk element aan toe. Knappe, fitte mensen met veel zelfvertrouwen doen het op de arbeidsmarkt veel beter dan minder knappe en minder zelfverzekerde mensen.

Het SCP-onderzoek onder 3000 mensen, aangevuld met interviews, laat zien dat er verschillen zijn tussen groepen, en dat die ook problematisch kunnen worden. Opmerkelijk genoeg is de spanning het grootst op een gebied dat juist ontbreekt in de opsomming in het regeerakkoord: de tegenstelling tussen allochtonen en autochtonen.

Discriminatie
Er komt een etnische middenklasse, maar er is nog taalachterstand bij allochtonen, ze hebben vaker een uitkering of een onzekere baan, ze kennen minder mensen die hen vooruit kunnen helpen. Maar ze ervaren ook discriminatie door werkgevers en maatschappelijke uitsluiting, redenen waardoor ze zich erg richten op de eigen groep. Botsende waarden, ook religieus gevoed, werken de beeldvorming tegen, en Wilders' negatieve uitlatingen over de islam en Marokkanen doen aan de andere kant ook hun werk.

Ook zien mensen een grote afstand tussen volk en elite. Over de elite wordt in negatieve termen gedacht, graaiers en grachtengordel zijn misschien nog de vriendelijkste benamingen voor de mensen aan de politiek-bestuurlijke en economische top van het land.

De SCP-onderzoekers weten niet precies hoe dat komt, evenmin zijn ze er zeker van of men vroeger aardiger was voor de elite. De woede zit met name bij autochtonen die het zelf niet zo getroffen hebben in het leven. En ook al stemmen zij vaak PVV, de onderzoekers waarschuwen wel dat er in elk geval niet alleen met een beschuldigende vinger moet worden gewezen naar populisme in de politiek en de media -'er is vermoedelijk toch meer aan de hand'.

Structurele ongelijkheid
Groepen sluiten zich voor elkaar af, constateert het SCP. In het politieke debat gaat veel aandacht naar verschillen in inkomen en vermogen, maar deze studie ziet ze vooral in het onderwijs en op de arbeidsmarkt en in de sociale, culturele en persoonlijke sfeer.

Die combinatie van 'structurele ongelijkheid en een opkomend cohesieprobleem' moet de politiek volgens het SCP als de wiedeweerga op de agenda zetten. Van het lijstje tegenstellingen kan het kabinet die tussen oud en jong schrappen, maar er in elk geval ook weer één aan toevoegen.

Ook zien mensen een grote afstand tussen volk en elite

Deel dit artikel

Het milieu waarin iemand is geboren speelt minder een rol dan vroeger bij het bereiken van een positie

Ook zien mensen een grote afstand tussen volk en elite