Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Schrijver Nina Polak: Ja, ik zou best een non willen zijn

Home

Arjan Visser

Nina Polak: 'Inmiddels geloof ik dat juist een zekere gebondenheid me veel vrijheid geeft.' © Mark Kohn
tien geboden

In de serie 'tien geboden' interviewt Arjan Visser bekende en minder bekende Nederlanders aan de hand van de Bijbelse tien geboden over hun leven, wereldbeeld en religie. Deze week: schrijver Nina Polak.

Nina Polak (Haarlem, 1986) is schrijver en redacteur bij De Correspondent. Ze debuteerde in 2014 met de roman 'Wij zullen niet te pletter slaan'. Onlangs verscheen bij Prometheus haar tweede boek 'Gebrek is een groot woord'.

Lees verder na de advertentie

I Gij zult geen andere goden voor mijn aangezicht hebben

"Als ik A kies, vallen B, C en de rest af, terwijl God... God is het hele alfabet - al is dat wel meteen een heel joodse opmerking. Ik kan me moeilijk een voorstelling van Hem of Haar maken, maar ik ben in ieder geval geen atheïst, of iemand die alleen in wetenschap gelooft. Het idee dat alles meetbaar is, vind ik trouwens ook behoorlijk religieus. Als het over religie gaat, merk ik dat mijn interesse vooral uitgaat naar de mystieke tradities. Ik zou aan contemplatie willen doen, me willen verdiepen in de schrift. Naar een jesjieve (Talmoedschool) voor meisjes gaan, of in het klooster treden... Ja, ik zou best een non willen zijn."

Er was een grote Houdini-act voor nodig om aan het snobisme van mijn ouders te ontsnappen

II Gij zult u geen gesneden beeld maken noch enige gestalte van wat boven in de hemel, noch van wat beneden op de aarde, noch van wat in de wateren onder de aarde is

"Mijn moeder maakte etsen die we samen verkochten op de kerstmarkt in Keulen. Later ging ze behang en stoffen ontwerpen. Ze is erg esthetisch ingesteld, altijd bezig met wat mooi is. Mijn vader ook. Eigenlijk zijn mijn ouders behoorlijke snobs. Er was een grote Houdini-act voor nodig om aan hun snobisme te ontsnappen... afijn, ik kan hier nu wel heel verlicht gaan doen, maar ik zit zelf ook vol oordelen. Ik vind van alles te min. Inclusief mezelf. Tegelijkertijd heeft de kunst, het schrijven, me juist geholpen om minder oordelend te zijn. Het is een manier om beter om te kunnen gaan met alle tegenstrijdigheden van het leven. Om het niet allemaal te willen controleren, of er niet waanzinnig van te worden. Op de beste momenten is scheppen iets wat je nederig maakt ten aanzien van dit krankzinnige, fantastische bestaan."

III Gij zult de naam van de Here, uw God, niet ijdel gebruiken

"Ik begrijp niet waarom vrijheid van meningsuiting moet leiden tot het compulsief beledigen van mensen. Iemand een kankerlijer noemen is toch niet 'zeggen waar het op staat'? Ik ben een vrouw, een homo en een jood. Ik zou me op social media in menige discussie kunnen mengen, maar ik heb er gewoon geen zin in. Ik schort mijn oordeel liever op. Ik snap heus wel waarom iemand als Annabel Nanninga (opiniemaker, raadslid Forum voor Democratie in Amsterdam, AV) de linkse, politiek correct elite - de Gutmensch - op haar hypocrisie wil wijzen, maar waarom die haat? Waarom zou je haat voeden? Wat is daar het nut van? Weet jij het?"

IV Gedenk de sabbatdag, dat gij die heiligt, zes dagen zult gij arbeiden en al uw werk doen; maar de zevende dag is de sabbat van de Here uw God, dan zult gij geen werk doen

"Wat het gebruik van sociale media betreft, zou je jezelf een beetje in acht moeten nemen. Ik denk dat die sabbatdag daar heel geschikt voor is. Zo'n smartphone is een asociaal kloteding, een entiteit, iemands hoogstpersoonlijke venster op de wereld, iets waar een ander niets mee te maken mag hebben. Ik haat hem. Als ik hem kwijt ben, voel ik me een soort amoebe. Ik haat ook de zuigende werking ervan. Het kost me 's avonds in bed de grootste moeite om hem weg te leggen. Ik, met mijn lichte superioriteitsgevoel ten aanzien van verslaafde mensen... ik ben gewoon zelf een junk. Misschien ga ik er een essay over schrijven: hoe we omgaan met onze telefoon, hoe het gebruik ervan ons beïnvloedt en, uiteindelijk, misvormt."

Iemand een kankerlijer noemen is toch niet 'zeggen waar het op staat'?

V Eer uw vader en uw moeder

"Mijn moeder is katholiek, mijn vader joods. Zij komt uit een groot, blij gezin, zijn familie is klein en heeft flink geleden. Mijn moeder heeft vertrouwen in het leven, terwijl mijn vader in de basis een stuk wantrouwiger is. Zij was voor ons, haar kinderen, heel opofferingsgezind. Bijzonder, wijs en lief. Hij is extreem intelligent, maar egocentrisch.

"Ik heb bewondering voor de manier waarop mijn vader het leven naar zijn hand kan zetten. Daar past ook bij dat hij vreemdging en uiteindelijk voor die andere vrouw heeft gekozen. Dat is afkeurenswaardig én respectabel. Hij grijpt in, hij buigt alles zo dat het hem wél gaat bevallen. Wat dat betreft lijk ik op mijn vader... alhoewel, ik geloof dat ik er ook steeds beter in word om de dingen te nemen voor wat ze waard zijn. Ik ben minder krampachtig, voel me niet meer zo gevangen als toen, in mijn jeugd. Ik was een heel zorgelijk kind. Wat nou als straks dit gebeurt, wat nou als - en toen was er ineens die aankondiging, min of meer uit het niks, dat mijn ouders uit elkaar zouden gaan. Ik was veertien. Ik reageerde hysterisch, mijn wereld stortte in. Overigens heeft mijn moeder na de scheiding een prachtig leven opgebouwd, iets wat nooit zou zijn gebeurd als ze bij mijn vader was gebleven. Er is nooit één waarheid, alles loopt altijd door elkaar.

"Ik vind het moeilijk om aan te geven welk effect de scheiding op mijn leven heeft gehad. Het is een enorm complex van oorzaken en gevolgen. Ik ging me anders gedragen, zeker, maar je kunt niet eenvoudig zeggen dat ik bepaalde dingen deed omdat ik mijn vader miste of zo. Bovendien blowde ik me in die tijd helemaal suf, alles ging langs me heen. Dat was, denk ik, een manier om mezelf te verdoven. Misschien ging ik het loyaliteitsconflict uit de weg... Misschien heb ik dat toch aan die scheiding overgehouden: dat ik altijd de kool en de geit wil sparen.

"De relatie met mijn vader is door dat hele gedoe lange tijd belemmerd geweest, maar het is wel goed nu. Dat is het standpunt dat ik heb ingenomen: zo is het goed. Het kan best zijn dat ik mezelf voor de gek houd. Ik heb al eerder gedacht dat ik er klaar mee was, tot die scheiding me jaren later ineens weer heel verdrietig maakte. En de zorgen blijven ook, ooit waren die een reden om me af te sluiten voor de familie. Niet uit weerzin, maar uit liefde. Ik wil geen kant kiezen, ik houd van iedereen.

Zo'n smartphone is een asociaal kloteding. Ik haat hem

"Plat gezegd: ik ben geen familiemens. Bizar genoeg is familie wel het thema in de twee boeken die ik heb geschreven. Het eerste droeg ik op aan mijn zusjes. Het tweede is voor mijn moeder en mijn vader. Om iets goed te maken? Zou best kunnen... Onnodig trouwens. Ze doorzien me heus wel."

VI Gij zult niet doodslaan

"Ik was een driftig kind, maar het meeste is in de loop der jaren wel weg-beschaafd. Soms heb ik nog de neiging om iemand, nee, om iederéén iets aan te doen. Ik kan slecht functioneren in een ruimte waar veel mensen bij elkaar zijn, maar er zit een woestijn tussen iets bedenken en echt tot actie overgaan. In 'Gebrek is een groot woord' staat een scène waarin Skip, de hoofdpersoon, bedenkt hoe ze een baby uit elkaar zal trekken. Het is geen fantasie, maar een primitieve neiging - waar ze nooit aan toe zal geven. Ik geloof niet, zoals sommige, hedendaagse, nihilistische schrijvers, dat er maar een dun laagje beschaving over onze ellendige wereld ligt. Of dat je door de diepste drek moet gaan om bij het wezen van de mens uit te komen. Het is, denk ik, veel banaler: we zijn opgebouwd uit conflicterende neigingen. We zijn niet slecht. En ook niet helemaal goed."

VII Gij zult niet echtbreken

"Als we het hebben over de ruimte die ze in mijn bewustzijn inneemt, staat mijn vriendin bovenaan, maar officieel bestaat er voor mij geen hiërarchie en zijn alle vriendschappen even belangrijk. Ik vind dat er in onze samenleving nog steeds te veel nadruk ligt op huiselijkheid en gezin. Het probleem van één relatie is dat je daardoor niet meer de mogelijkheid hebt om intiem te zijn met de wereld, om het maar even esoterisch uit te drukken. Een relatie heeft fases, natuurlijk, en verliefdheid, die monomanie, is heel erg fijn, maar op den duur zou seks met meerdere mensen toch mogelijk moeten zijn? Mensen zijn nu eenmaal niet monogaam, ze blijven altijd overspel plegen. Waarom houden we dan zo krampachtig vast aan dat ideaal? Als mijn vriendin een keer vreemdgaat, zal dat pijn doen, maar ik hoop dat ik mezelf er overheen kan zetten. Ik heb het niet over affaires hè? Er is een groot verschil tussen een keer op een feestje met iemand de wc induiken of er als je een vrouw en kinderen hebt, drie jaar lang een minnares op na houden. Ik ben zelf behoorlijk trouw, maar dat komt ook doordat ik maar op één persoon verliefd kan zijn. Er is op zo'n moment geen ruimte voor nóg zoiets groots.

"Hoe heeft het mislukken van het huwelijk van mijn ouders mijn kijk op relaties beïnvloed? Hmm... interessante vraag, dokter Freud. Wat zal ik daar eens op zeggen? Ik merk dat vrienden met gelukkig getrouwde ouders iets meer vertrouwen hebben in de monogamie als zodanig. Ik denk - ik weet: alles kan kapot. Iedereen kan te allen tijden verliefd worden op een ander.

Natuurlijk, verliefdheid, die monomanie, is heel erg fijn, maar op den duur zou seks met meerdere mensen toch mogelijk moeten zijn?

"Ik was al anderhalf jaar bezig met 'Gebrek is een groot woord' en wéér ging het over de vraag hoe verbondenheid zich tot vrijheid verhoudt. Ik heb me altijd, overal, een buitenstaander gevoeld en tegelijkertijd het verlangen gehad om ergens bij te horen. Wat is een familie? Wat is een groep? Wat is een samenleving? Zal ik ooit, ergens, op mijn plek zijn?

"Ik begon tamelijk bozig aan het boek. Tot ik mijn vriendin tegenkwam en langzaamaan steeds milder werd. Ik dacht er zelfs over om te stoppen met het boek omdat ik helemaal out of touch raakte met de thematiek. Het is gelukt, ik bleek me nog altijd in mijn romanpersonage te kunnen verplaatsen, maar ik ben zelf niet langer degene voor wie het onmogelijk is om zich ergens, bij iemand, thuis te voelen.

"Eerst dacht ik dat vrijheid zoiets was als: zoveel mogelijk wortels uit de grond trekken, maar inmiddels geloof ik dat juist een zekere gebondenheid me veel vrijheid geeft."

VIII Gij zult niet stelen

"Rijkdom is niet alleen diefstal van de armen, het is ook diefstal van de aarde. De manier waarop wij leven... alles waar we recht op menen te hebben. We weten wat er gebeurt in en met de wereld, maar we lopen - of zeilen, zoals Skip in 'Gebrek is een groot woord' - weg voor onze verantwoordelijkheden. Wat ik heb willen aantonen, is dat het steeds moeilijker wordt om het níet te zien, om je er zogenaamd niet van bewust te zijn. Ik eet vlees. Ik stap in de auto. Ik neem het vliegtuig. De persoonlijke verantwoordelijkheid houdt ergens op, da's waar. Een mens alleen kan niks, het systeem moet worden aangepakt. Er is namelijk wel een spirituele uitholling gaande. Er zijn mensen die hun woede op een constructieve manier gebruiken. Ze bedrijven politiek, zetten dingen in gang. Ik heb dat niet in me. Ik doe kleine dingen en probeer over de grote tegenstrijdigheden af en toe iets zinvols te zeggen. Veel meer is het niet. Helaas."

IX Gij zult geen valse getuigenissen spreken tegen uw naaste

"Toen ik jong was, heb ik langdurig een onschuldige leugen volgehouden. Ik beweerde dat ik trainde voor de schaatskampioenschappen, nam medailles van mijn vader mee en liet die tijdens het kringgesprek op maandagochtend zien. 'Kijk', zei ik dan, 'wéér een wedstrijd gewonnen.' Het was erg spannend om te ervaren dat zoiets mogelijk was: iets vertellen waarmee je de waarheid een beetje kon opkalefateren. Tot op een dag onze leraar, Hans Blank, met de heuglijke mededeling kwam dat we met de hele klas zouden gaan schaatsen. Ik raakte in paniek, kwam huilend thuis en vertelde mijn moeder wat ik had gedaan. 'Dan moet je dat maar eerlijk tegen de meester zeggen', zei ze. Meneer Blank reageerde buitengewoon goed. Hij zei dat ik niet mee hoefde te gaan. Hij vond waarschijnlijk dat die leugen me al genoeg ellende had bezorgd. Een toonbeeld van rechtschapenheid, meneer Blank. Ik heb sindsdien nooit meer zo gelogen en nee, niet omdat ik mijn verzinsels nu in mijn boeken kwijt kan. Ik zou eerder zeggen dat literatuur zich juist bezighoudt met wat waarachtig is. Tegelijkertijd is het onmogelijk om met fictie de realiteit, in al zijn complexheid, te benaderen. Met andere woorden: fictie is een incomplete weergave van de werkelijkheid. En daardoor juist zo aantrekkelijk."

Schrijven is een elitaire, narcistische bezigheid, zeker, maar het is ook een manier om mijn geest te ontsluiten voor anderen

X Gij zult niet begeren uws naasten huis; gij zult niet begeren uws naasten vrouw, noch zijn dienstknecht, noch zijn dienstmaagd, noch zijn rund, noch zijn ezel, noch iets dat van uw naaste is

"Ik kan de doeners over wie we net spraken, de mensen die het in zich vinden om de straat op te gaan en echt iets voor een ander willen betekenen, enorm bewonderen. Ik sta daar maar, aan de zijlijn, worstelend met een enorme weerstand tegen alles wat gedaan moet worden. Het is niet per se luiheid, eerder een soort verlamming. Ik ben niet jaloers op die mensen zelf, maar op hun wil om zoiets te willen. Ik wil het niet. Ik voel me wel betrokken, maar ik kom gewoon niet in beweging. En je weet wat de boeddhisten zeggen: compassie is geen compassie zolang er niets gebeurt.

"Goed, ik schrijf. Dat is een elitaire, narcistische bezigheid, zeker, maar het is tegelijkertijd ook een manier om mijn geest te ontsluiten voor anderen. Ik kan tegenover de woede en de onvrede van mensen - die lelijk, plat en onbeholpen is - iets moois, doordachts en zinvols zetten... Dat was wel erg snobistisch, zeker? Zullen we nu dan nu maar een biertje gaan drinken?"

Arjan Visser interviewt iedere twee weken iemand aan de hand van de Tien Geboden. Alle afleveringen vindt u op Trouw.nl/TienGeboden


Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kunt u vinden in uw inbox.
Bent u de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Deel dit artikel

Er was een grote Houdini-act voor nodig om aan het snobisme van mijn ouders te ontsnappen

Iemand een kankerlijer noemen is toch niet 'zeggen waar het op staat'?

Zo'n smartphone is een asociaal kloteding. Ik haat hem

Natuurlijk, verliefdheid, die monomanie, is heel erg fijn, maar op den duur zou seks met meerdere mensen toch mogelijk moeten zijn?

Schrijven is een elitaire, narcistische bezigheid, zeker, maar het is ook een manier om mijn geest te ontsluiten voor anderen