Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Sancties dwongen Iran naar onderhandelingstafel

Home

Stevo Akkerman

De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, John Kerry maakt een ommetje in de binnentuin van het Beau-Rivage Palace hotel in Lausanne. © afp

Internationale sancties tegen landen die niet willen deugen, kunnen weleens een machteloze indruk wekken. Alsof de verzuchting 'Wij weten ook wel dat ze niet werken, maar we moeten toch íets' automatisch wordt bijgeleverd. Maar dat Iran überhaupt bereid is te onderhandelen over zijn nucleaire programma, toont aan dat sancties wel degelijk effect kunnen hebben, zegt Peter van Bergeijk, hoogleraar internationale economie aan het Institute of Social Studies in Den Haag.

Van Bergeijk, die promoveerde op een onderzoek naar 172 gevallen van economische sancties sinds de Tweede Wereldoorlog, ziet bij Iran een indirect, maar cruciaal verband tussen sancties en politiek. "Als gevolg van de economische strafmaatregelen is een verandering in het regime opgetreden, waardoor er meer ruimte kwam voor onderhandelingen."

Iraanse studenten vertelden Van Bergeijk hoe verrassend het was dat de zege van de gematigde presidentskandidaat Rouhani in 2013 niet werd 'weggefraudeerd'. Blijkbaar hechtten de theocratische machthebbers toch aan draagvlak onder het volk, en namen ze Rouhani's streven naar een vergelijk over het Iraanse atoomprogramma voor lief. "Ons beeld van een stelletje autocratische ayatollahs was te simpel. In Iran is politiek meer mogelijk dan bijvoorbeeld in Rusland."

Economische malaise
Dat het Iraanse regime, aangevoerd door geestelijk leider Khamenei, de adem van het volk in de nek voelde, is ongetwijfeld grotendeels terug te voeren op de economische malaise door de sancties. De handel met het buitenland werd zwaar getroffen (volgens het IMF daalde de import met 30 en de export met 25 procent), waardoor de bevolking de tegenwind aan den lijve ondervond. Dat is niet altijd doorslaggevend; de Iraakse bevolking werd ten tijde van Saddam Hoessein nog harder getroffen door ellende die voortvloeide uit internationale sancties, "maar dat interesseerde Hoessein geen ene bal", zoals Van Bergeijk zegt. Met andere woorden: sancties moeten niet alleen pijn doen, de pijn moet ook door de juiste personen gevoeld worden.

Daarbij geldt, stelt Van Bergeijk vast, dat sancties direct na inwerkingtreding de meeste kans op succes hebben. "Hoe langer ze duren, hoe minder effect ze sorteren. Landen passen zich aan, vinden nieuwe markten, verleggen hun koers, en de posities verharden."

Internationale betalingsverkeer
Weliswaar was Iran al heel lang doelwit van Amerikaanse strafmaatregelen, maar 'pas' in 2010 volgden vanwege het kernprogramma sancties onder het vaandel van de VN, waarna het voor Teheran echt penibel werd, vooral omdat het land niet langer mocht deelnemen aan het internationale betalingsverkeer. De Iraanse middenklasse verwijt dat de eigen autoriteiten, die daardoor onder druk staan, maar de mogelijkheid die dit biedt voor onderhandelingen is 'niet eeuwigdurend', aldus Van Bergeijk.

Van alle sancties die sinds 1945 werden ingesteld, heeft volgens Van Bergeijk een derde het gewenste resultaat gehad. "Het einde van het apartheidsregime is het bekendste voorbeeld, maar Zuid-Korea zag bijvoorbeeld begin jaren zeventig af van kernwapens nadat de VS sancties hadden ingesteld." Bleef resultaat uit, dan was dat in de helft van de gevallen omdat falen al inbegrepen was, dan ging het om 'symbolische maatregelen', zoals het verbieden van handel die toch al nooit plaatsvond.

De overige mislukkingen zijn vooral terug te voeren op de halsstarrigheid van de tegenstander, zie Saddam Hoessein. Of anders op diens machtspositie, zie Vladimir Poetin. De Russische president is volgens Van Bergeijk waarschijnlijk helemaal niet ongelukkig met de sancties die tegen hem zijn ingesteld; ze stellen hem in staat het Westen de schuld te geven van alle economische neergang en verschaffen hem de status van strijder voor het vaderland. Hetgeen niet wegneemt dat westerse landen hun eigen redenen kunnen hebben - zoals het neerhalen van de MH17 - om sancties in te stellen, maar dat is dan om een daad te stellen, niet om illusies te koesteren.

Deel dit artikel