Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Ruzie bij de omroep zonder kijkers

Home

Jeroen den Blijker

Vooral bekend van de camping: Radio Nederland Wereldomroep. Lekker gezellig in de zon de Tour de France luisteren, via de kortegolf. Maar het klimaat op de redactieburelen is een stuk minder prettig. Roddel en achterklap, verstoorde verhoudingen en een mislukt televisie-experiment maken de omroep prooi voor bezuinigingen.

Voor menigeen is vakantie zonder tv een gruwel. Maar gelukkig, zo meldde de radiospot afgelopen zomer nog, is er een oplossing: BVN-tv, het 'beste van Nederland en Vlaanderen'. De allermooiste televisie van de Nederlandse en Vlaamse publieke omroep, nu gewoon op uw vakantieadres. Dankzij de Wereldomroep. Hoef je Nova, Philip Freriks of het Vlaamse Tiktak (voor de allerkleinsten) nooit te missen.

Logisch dus dat de naar Canada geëmigreerde Evert van Benthem, onze schaatstrots, maar wat blij was met de gratis schotel en bijbehorende decoder die de Wereldomroep hem begin dit jaar aanbod. Voor de officiële overhandiging had algemeen directeur Lodewijk Bouwens van de omroep zelfs ir. Henk Kroes, voorzitter van de vereniging De Friese Elfsteden, opgetrommeld: op de foto prijkt het lachende echtpaar Evert en Jannette van Benthem. Hij met schotel, zij met decoder. En daartussen de enige echte ijsmeester van Friesland.

Maar of BVN-tv bevalt? Tja, zegt Van Benthem vanuit zijn nieuwe onderkomen, een uurtje rijden van Calgary: ,,Ik weet het niet. Ik heb er nog niets van gezien. Het is hier niet te ontvangen.'' Pardon? Ja, hoe dat precies technisch zit weet Van Benthem niet. ,,Daarvoor moet je in 'Hilversum' zijn.'' Maar, wil hij nog wel kwijt, op het moment dat je zoiets aangeboden krijgt, denk je: ,,Dat komt dus wel in orde''. Niet dus.

Van Benthem is niet de enige in Canada die moet leren leven zonder 'Hilversum': de Wereldomroep beschikt namelijk niet over een vergunning van de Canadian Radio-Television and Telecommunications Commission, blijkt uit vertrouwelijke omroepdocumenten. Zonder zo'n vergunning mag het Nederlandstalige televisiesignaal niet over Canadees grondgebied worden uitgestrooid.

Maar niet alleen de BVN-kijkers in Canada staan in de kou. Ook onze 'landgenoten' in Amerika blijven verstoken van al die pareltjes van het publieke bestel. Daar is BVN-tv eigenlijk al vanaf het begin een mislukking. In de zomer 1999 tekent de directie van de omroep nog een overeenkomst met een waarde van 3,6 miljoen dollar met een satellietbedrijf dat het BVN-signaal zal doorgeven. Maar enkele maanden later wordt de satellietfirma verkocht. Vanaf dat moment lukt het niet meer overzeese kijkers service te verlenen. Of abonnementen te slijten. Pijnlijk voor een bedrijf dat volledig uit belastinggeld wordt betaald.

Abonnees zijn hard nodig om de peperdure satellietverbinding, waarvoor de Vlaamse en Nederlandse overheid nog eens extra subsidie gaven, rendabel te krijgen. ,,De abonnementenwerving in de USA baart zorgen'', stelt de directie dan ook intern vast op 10 januari jongstleden. Op dat moment zijn er slechts 31 abonnees, blijkt uit directienotulen. Tien maanden later constateert financieel directeur Jan Hoek in de vertrouwelijke nota 'Distributie BVN-tv in de USA, stand van zaken' dat 'de marketing en verkoop sinds begin 2000 zo ongeveer stilligt'.

BVN-tv begon ooit in 1996 als service aan toeristen rond de Middellandse Zee. Maar de ambities reiken verder: niet alleen vakantiegangers zijn de doelgroep. BVN-tv moet uitgroeien tot een internationaal publiek televisienet. Wie in Zuid-Afrika of Australië woont moet - op termijn - BVN-tv kunnen ontvangen. Het project is een voorbeeld van de nieuwe koers die de omroep in 1994 insloeg. Een koers die het bedrijf van een gewisse dood redde: twee jaar eerder bracht de Mediaraad nog een vernietigend rapport uit over de omroep. De programmering van de (radio)omroep was achterhaald, meende de raad. Het bedrijf moest zich dringend op zijn taak bezinnen.

Er restte weinig anders dan een forse sanering. Afdelingen werden gesloten, tientallen mensen verloren hun baan. En, onder leiding van de nieuwe algemene directeur Lodewijk Bouwens, afkomstig van de seceretaresseopleiding Schoevers, werd een nieuwe weg ingeslagen met 'multi-mediaal' als toverwoord. TV moest er komen. En internet natuurlijk.

Bouwens, daarvan zijn vriend en vijand overtuigd, blies het stof van de firma. Maar de no nonsense-aanpak van de nieuwe directeur viel niet bij iedereen goed. Waar is bijvoorbeeld BVN-tv (kosten: jaarlijks 16 miljoen gulden) voor nodig? Is dat niet een prestigeproject? Wie kijkt er eigenlijk naar? In de wandelgangen van het omroepbedrijf is het antwoord op de laatste vraag al snel gegeven. Daar heet BVN-tv bij critici 'Bestemd voor Niemand-tv'. Want, luidt de redenering: de commerciële omroepen zijn al een kleine tien jaar via de satelliet in het buitenland te ontvangen, sinds enige tijd geldt dat ook Nederland 1, 2 en 3.

Toch meldt de omroep op zijn internetsite trots dat vorig jaar meer dan 525 000 Nederlandstaligen in Europa regelmatig naar BVN-tv keken. Een cijfer dat hard is: het wordt immers aangeleverd door de Dienst Kijk- en Luisteronderzoek (KLO) van de NOS. Maar KLO baseert zich bij dit onderzoek uitsluitend op vakantiegangers. Hoe BVN-tv over het gehele jaar wordt bekeken, en of de zender inderdaad dat beoogde internationale publieke televisienet is, is moeilijk vast te stellen. Daarvoor ontbreken wetenschappelijk onderbouwde cijfers.

Het succes laat zich hooguit schatten. En dan niet door de afdeling onderzoek van de Wereldomroep. Die is namelijk opgedoekt. Betrouwbare cijfers waarin de prestaties van BNV-tv worden gelegd naast die van de commerciële zenders en Nederland 1, 2, en 3 zijn bij de Wereldomroep al helemaal niet te krijgen. ,,Het is één groot luchtkasteel'', typeert een medewerker het tv-project. Om daar vervolgens aan toe te voegen: ,,Maar mijn naam komt toch niet in de krant?'' De reactie is typerend. Zes jaar geleden, toen de eerste sanering werd aangekondigd, wilden medewerkers wat graag publiekelijk hun grieven spuien. Inmiddels bestaat grofweg de helft van het bedrijf (huidige omvang: vierhonderd medewerkers) uit nieuwe krachten. En nog steeds kost het weinig moeite werknemers van de omroep aan het praten te krijgen. Maar nu alleen anoniem. Pas dan komen de verhalen los. Verhalen waar continu één naam in terugkeert: die van Lodewijk Bouwens, algemeen directeur. Hij is bekend en gevreesd om zijn driftbuien, zijn gepeperde, soms grove woordkeuze. En zijn achterdocht: veel omroepmedewerkers zijn gewoon bang voor hem. Angst op de werkvloer bespeurde ook consultant-bureau Hillebrand-J. Dat kantoor werd vorig jaar ingehuurd om met het kader een 'goeie bedrijfscultuur' te kweken. In een evaluatierapport van Hillebrand-J staat dat 'met name het kader het bijzonder moeilijk blijft vinden om direct, open en eerlijk te communiceren met mensen die hiërarchisch boven hen staan. Uit angst dat hun kritiek tegen hen gebruikt wordt'.

Hoe verziekt de sfeer bij de omroep is, blijkt ook uit de frequentie waarmee vertrouwelijke informatie lekt. Bijvoorbeeld over het salaris van Bouwens, maar ook over dat van de financiële baas Jan Hoek en programmadirecteur Jonathan Marks. Pure stemmingmakerij, bedoeld om de werkvloer in beweging te krijgen. En iedere keer duikt er opnieuw munitie op om de directie onder vuur te nemen. Bijvoorbeeld over wat Bouwens afgelopen jaar ontving: 297 819 gulden bruto blijkt uit (vertrouwelijke) salarisgegevens. Ook het bonusbeleid van de omroep is regelmatig inzet van discussies onder het personeel. Bonussen zijn binnen de wereld van de publieke omroepen immers geen gebruik. Bij de NOS zijn gratificaties not done. Dus waarom toucheerde Bouwens vorig jaar 40 000 gulden extra? Waarom kregen Bouwens' maatjes' Marks en Hoek 29 000 gulden elk? Het middenkader kreeg in ieder geval vorig jaar heel wat minder, enkele duizenden guldens per persoon, blijkt uit een jaaroverzicht van de salarissen. Voor de werkvloer bleef weinig over: een paar honderd gulden hooguit, voor de feestdagen.

Logisch dat ook de officiële contacten tussen directie en werkvloer sporen dragen van haat en nijd. ,,In de organisatie is een groep van zeven ... tien medewerkers aanwezig welke de rotte plek in de appel vormen'', schrijft een administrateur in een rapportje aan een collega. ,,Een groepje van zeven tot tien mensen ... dat de ondernemingsraad domineert en bij directie en managers makkelijk kwaad bloed zet.''

Maar dit groepje mensen is wel gekozen door alle personeelsleden. Zij komt op voor de belangen van de redacteuren, de technici, de programmamakers. Zoals begin dit jaar, toen de OR opheldering eiste over het bonusbeleid. Waarom de één wel en de ander niet? De achterliggende vraag is natuurlijk: waarom krijgt juist de directie zoveel? Zo is die vraag aan de andere kant van de tafel ook begrepen, is op te maken uit de correspondentie die zich ontspint. De directie weigert inzage en laat ('Desnoods halen we alle bonussen terug') direct juridisch advies inwinnen. ,,De directie wenst deze situatie te handhaven en wenst zeker niet door de OR gedwongen te worden tot het ontwikkelen van een beleid'', schrijft directiesecretaris Sliepen in het, uiteraard uitgelekte, briefje aan de advocaat.

Het briefje is typerend. Bouwens gruwt van de OR, die volgens hem vernieuwing ophoudt. De OR meet zich ook bovenwettelijke bevoegdheden aan, schrijft hij in een memootje. Maar de OR bestrijdt dat en gruwt op zijn beurt van Bouwens: ,,Telkens als de ondernemingsraad ergens mee komt, of een probleem in het bedrijf constateert, wordt dit door de directie van tafel geveegd'', klaagt de raad begin mei zijn nood bij het omroepbestuur.

Voor de kersverse bestuursvoorzitter Hans van den Broek, de voormalige eurocommissaris, zijn het leerzame dagen. Op zijn eerste bestuursvergadering, op 18 mei, is het meteen raak. De directie verlaat, zo blijkt uit de notulen, woedend de bijeenkomst, omdat de OR 'een tendentieuze voorstelling van zaken geeft' van de pogingen om de werkdruk te verminderen. Zo'n clash had Van den Broek niet verwacht: enkele weken eerder maakte hij nog kennis met allerlei 'geëngageerde mensen' die het bedrijf 'een positieve naam' hebben bezorgd, zegt-ie. Maar wat hier nodig is, is crisismanagement. Een bemiddelaar.

Een snel klusje dus voor communicatiespecialist Tom Pauka: geroemd om zijn inzicht in bedrijfsverhoudingen, bekend om zijn scherpe analyses en politieke gevoel. Begin september rapporteert Pauka bij het bestuur. De OR krijgt een veeg uit de pan: dat moet zich meer beperken tot de strategie van het bedrijf. Maar de dreun van Pauka is voor de directie: binnen de omroep bestaat een 'breder levend ongenoegen over de stijl van leidinggeven en de gevolgen daarvan in de huidige omstandigheden voor het arbeidsklimaat'.

Zodra Bouwens lucht krijgt van de conclusies gaat hij in de aanval. Op 7 september, zo blijkt uit de vertrouwelijk notulen van een extra bestuursvergadering, een dag voor de officiële presentatie van het rapport, rolt bij Van den Broek een fax binnen van Bouwens' advocaat. Met een verzoek voor een gesprek, over ,,de termijn waarop en voorwaarden waaronder de arbeidsovereenkomst kan worden beëindigd''.

Een oplossing waarvan Bouwens financieel niet slechter lijkt te worden: ingewijden bevestigen dat hij een gouden regeling in zijn arbeidsovereenkomst heeft. Van den Broek probeert de gemoederen te sussen. Daags daarop volgt het ene gesprek op het andere. De OR schaart zich achter het rapport-Pauka. En de directie doet een stapje in de gewenste richting: er wordt een nieuwe taakverdeling afgesproken. Daarbij glijdt Lodewijk Bouwens langzaam maar zeker richting uitgang: hij gaat zich toeleggen op externe contacten.

Maar wat gaat hierna gebeuren? De Wereldomroep zat vaker in de hoek van de klappen. De tik die de directie vleugellam maakte, maakt de omroep kwetsbaar. Een aardige prooi dus voor Haagse politici, die begin dit jaar de toekomst regelden van de publieke omroep maar daarbij de Wereldomroep en paradepaardje BVN-tv over het hoofd zagen. Toen maakte niemand in Den Haag zich daar druk over. Maar dat kan nu wel eens anders zijn.

Deel dit artikel