Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rust, ritme, bezinning

Home

GERRIT-JAN KLEINJAN

monastiek | Dominee Reintje Joke Stomphorst begint een 'getijdenklooster' op het landgoed van de protestantse kerk. Het project staat niet op zichzelf. Het katholieke kloosterleven is in de mode bij protestanten.

Gefilterd zonlicht valt door de ramen naar binnen. Behoedzaam loopt predikant Reintje Joke Stomphorst (53) door de kapel. De lege ruimte klinkt een beetje hol. Stomphorst wijst op de stoelen, die nu nog in een halve cirkel rondom de lessenaar zijn gegroepeerd. "Dit moet allemaal anders", zegt ze beslist. Niet alleen de persoon achter de lessenaar moet in de gebedsruimte in het centrum van de aandacht staan, maar álle aanwezigen. "Daarom zetten we de stoelen tegenover elkaar. Zo zingen de mensen elkaar straks toe."

Reintje Joke Stomphorst ziet het al helemaal gebeuren in de kapel van Nieuw Hydepark, het landgoed van de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) in Doorn. Als het aan haar ligt, zal dit binnenkort een plek worden waar dagelijks protestanten uit heel het land bijeenkomen. Net zoals monniken in een klooster zullen ze dan, zo is het plan, volgens een vast patroon zingen en bidden. Getijdenvieringen zijn het, omdat ze op vastgestelde momenten van de dag plaatsvinden, precies zoals dat in rooms-katholieke kloosters al eeuwen gebruikelijk is.

De plannen zijn in een vergevorderd stadium. Het is de bedoeling dat het kloosterproject in de adventstijd, de vier weken voor Kerst, van start gaat. Stomphorst verheugt zich al op het gebeuren."Je bidt samen en leest met elkaar psalmen, als rustmomenten in de dag."

Oecumenisch retraiteoord

Het project van Stomphorst, dat 'De Binnenkamer' is gedoopt, staat niet op zichzelf. De traditionele katholieke kloosters mogen dan kampen met vergrijzing en gebrek aan aanwas, juist bij protestanten lijken elementen uit de kloostertraditie vijfhonderd jaar na de reformatie alsnog breed aan te slaan. Zelf raakte Stomphorst geïnspireerd in het klooster waar ze al vele jaren regelmatig te gast is. Het viel haar al langer op dat ze dan zoveel protestanten tegenkomt. "Vaak wel de helft van de aanwezigen."

Op diverse plaatsen in Nederland ontvouwen protestanten initiatieven die gebaseerd zijn op het kloosterleven, zoals gezamenlijk bidden op vaste tijden of samen leven in een woongroep met gelijkgestemden. Zo ontfermde onlangs een groep gelovigen zich over een leeg kloostercomplex in Overijssel, abdij Nieuw Sion in Diepenveen. Hier moet een oecumenisch retraiteoord verrijzen. En in de Amsterdamse Bijlmer heeft een groep jonge protestanten bezit genomen van een galerijflat en is leefgemeenschap Kleiklooster begonnen. Nijkleaster in Jorwerd, een paar jaar geleden opgericht, is een voorbeeld dat al langer bestaat. Iedere week zijn daar goedbezochte stiltewandelingen door de Friese weilanden.

De Protestantse Kerk in Nederland stelt binnenkort zelfs een functionaris aan om nieuwe monastieke initiatieven en leefgemeenschappen te begeleiden en te stimuleren. Willem den Braber (64), predikant uit het Twentse Vriezenveen, gaat per januari aan de slag. Hij is vandaag ook in Doorn om een blik te werpen in de kapel die Stomphorsts 'getijdenklooster' moet worden. "In de nieuwe visie van de protestantse kerk spreken we expliciet over het vormen van christelijke leefgemeenschappen en het overnemen van elementen uit de monastieke traditie", zegt Den Braber. Hij voorziet dat er binnenkort nog meer protestantse leefgemeenschappen en getijdengroepen zullen ontstaan.

Nieuwe vormen

Waarom is het katholieke kloosterleven in de mode bij protestanten? Volgens Den Braber en Stomphorst vinden protestantse christenen er rust, ritme, bezinning en een luisterend oor. "En er is nog iets. Er is een grote groep spiritueel geïnteresseerden die niet van het geloof is gevallen, maar zich ook niet meer thuis voelt in de traditionele kerkdienst. Ze zoeken nieuwe vormen, hebben de kerk zoals we die veelal kennen niet via de achterdeur, maar om het zo maar te zeggen via een zijdeurtje verlaten", zegt Den Braber. Stomphorst knikt: "In kloosterweekenden vind je ook mensen die soms ver af staan van een plaatselijke kerk."

De observaties van Stomphorst en Den Braber passen naadloos in het verkennende onderzoek 'Monastiek pionieren' dat de protestantse kerk een jaar geleden liet uitvoeren. Daarin stelt de auteur vast dat het kloosterideaal tegemoetkomt aan 'een behoefte van christenen om spiritualiteit te verbinden met het alledaagse leven'. Een behoefte die bovendien lijkt te groeien. Stomphorst denkt dat het verlangen naar het klooster mede is ontstaan doordat steeds minder gelovigen op gezette tijden bidden en de Bijbel openslaan. "Vroeger werd er in gezinnen bij de maaltijden gelezen en gebeden. Er was een ochtend-, middag-, en avondgebed. In de reformatie werden deze kloostergebruiken heel bewust verplaatst naar de gezinnen. Aan die traditie is op veel plekken een einde gekomen. Nu zijn er mensen die soms de enige in huis zijn die geloven."

Stomphorst denkt dat haar plan kans van slagen heeft, zeker op deze centraal in het land gelegen plaats. Een half jaar geleden opende de kerk hier een gloednieuw pand, gelegen in een landschapspark met oude lanen en hoge bomen. De nieuwigheid is binnen nog te ruiken. Ook aan mensen ontbreekt het niet. Wie uit de kapel naar buiten kijkt, ziet op de stoep groepjes senioren. In het pand zijn vrijwel het gehele jaar door diaconale vakanties waar kerkleden voor een zachte prijs een paar dagen kunnen verblijven. In een andere vleugel worden predikanten opgeleid. Stomphorst: "Er zijn hier dus altijd al mensen. Wat is er dan mooier dan dat we in dit huis van de kerk op gezette tijden bidden?"

In een later stadium wil ze er ook een website aan verbinden, zodat belangstellenden thuis door middel van een live-verbinding mee kunnen doen. Stomphorst hoopt dat ze vanaf hun eigen tablet of smartphone mee gaan bidden. "Zo ontstaat wat ik een klooster in de cloud noem." Plaatselijk zijn er, zo is de ervaring van Stomphorst en Den Braber, overal wel gelovigen te vinden die de behoefte hebben om iedere dag met een groep te bidden. "Alleen zijn het er lokaal vaak te weinig om het dagelijkse ritme echt vol te houden."

Willem den Braber ziet nog een pluspunt. Volgens hem bevorderen de protestantse kloosterachtige initiatieven de samenwerking met rooms-katholieke geloofsgenoten. "Voor je het weet ben je over de grens van het protestantisme gegaan", zegt hij. Hij wijst op de abdij Nieuw Sion bij Deventer, waar protestanten van verschillende stromingen en katholieken een leefgemeenschap opbouwen in oecumenische sferen. "Door iets nieuws te doen, zoals samen bidden, leg je blijkbaar verbindingen die je in de formele kerkelijke structuren niet zo makkelijk krijgt."

Tevreden beziet Stomphorst de stoeltjes, het orgel en de piano in de kapel. Zelf merkt ze dat het bidden op vaste tijden haar rust en houvast biedt. "Ritme is heilzaam. Het geeft structuur. De tijd glipt anders tussen mijn vingers door. In dit soort momenten draait het om vinden en gevonden worden. Het gaat er niet zozeer om wat je uitspreekt. Het is eerder dit: er komt een gebed voorbij, en jij als aanwezige voegt je daarin."

www.bidindebinnenkamer.nl

Lees verder na de advertentie

'kloosterleven bestaat niet uit losse elementen'

Kritiek is er ook op het protestantse kloosterleven. Volgens Thomas Quartier, die lid is van de monnikengemeenschap van de Benedictijnenabdij Sint Willibrord in Doetinchem, zijn de elementen uit de kloostertraditie niet los verkrijgbaar in de vorm van getijdengebeden, stiltemeditaties en retraites, zo stelt hij in zijn boek 'Anders leven. Hedendaagse monastieke spiritualiteit' (2015). Het kloosterleven is in zijn ogen een manier van bestaan die alles omvat. 'Het gaat om een werkelijke levensvorm die alles behalve gemakkelijk is; geen kant-en-klaar wellness-product maar een aanzet tot continue vervreemding', stelt hij. Volgens hem is het een misvatting om een klooster als een baken van rust en regelmaat te zien. Quartier wijst erop dat een monnik constant in zijn werkzaamheden gestoord wordt door de bel van de kapel. Steeds opnieuw moet een kloosterling zijn werk halverwege neerleggen om te gaan bidden.

Deel dit artikel