Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rushdie-eredienst van redelijk Nederland

Home

EILDERT MULDER

AMSTERDAM - Er heerst de sfeer van een eredienst in het Amsterdamse culturele centrum de Balie, tijdens de zevende verjaardag van de fatwa tegen Salman Rushdie.

Een scherm met de beeltenis van de Britse schrijver, die in 1989 de toorn van de Iraanse ajatollah Khomeini wekte, beheerst de zaal waar redelijk Nederland zijn solidariteit belijdt. Zeven jaar geleden oordeelde Khomeini in zijn fatwa (uitleg van de islamitische wet) dat het de plicht van moslims was om Rushdie te doden, vanwege oneerbiedigheden over de profeet Mohammed in zijn boek 'De duivelsverzen'. Iran loofde ook een ferme beloning uit voor de moordenaar.

Rushdie dook onder, steuncomités in de hele wereld zetten zich voor hem in en belegden bijeenkomsten om te voorkomen dat de fatwa en zijn mikpunt in de vergetelheid zouden raken. Eén bijwerking van de fatwa en de begeleidende toestanden lijkt Rushdie's publieke heiligheid te zijn, die zich als pek aan hem heeft gekleefd en die hij zal moeten wegschrobben als hij weer normaal wil leven.

Soms lijkt het in de Balie alsof Rushdie de verborgen twaalfde imam is die zich sinds de negende eeuw verstopt houdt en van wie de sji'ieten hun verlossing verwachten. “Wat je niet doodt maakt je sterker. Ze doodden me niet, dus ben ik sterker”, zegt Rushdie in een interview dat Hanneke Groenteman met hem had in Straatsburg en waarnaar de Balie luistert.

Hij zegt voor 75 procent terug te zijn gekeerd tot een normaal bestaan en dankt dat niet aan politici, maar aan gewone mensen. “Voor de laatste 25 procent moeten de politici zorgen”, vindt Rushdie, ja, ook met economische druk op Iran.

“Alles wat ik al zeven jaren over de affaire-Rushdie had willen zeggen maar altijd verzweeg om de zaak niet in gevaar te brengen”, luidt het thema van de avond, georganiseerd door de Nederlandse afdeling van het internationale 'Rushdie Defence Committee'.

Wat vooral opvalt is dat er in twee en een half uur niemand een woord wijdt aan het veranderde beleid van het Nederlandse ministerie van justitie, dat fatwa-land Iran veilig genoeg vindt om er asielzoekers naar terug te sturen. Geen woord ook over Iraniërs in Nederland, die de hand aan zichzelf sloegen. Die ellende zou minstens een voetnoot hebben gekregen als de organisatie een spreker uit het vluchtelingenwerk had uitgenodigd.

De Leidse islamoloog Ter Haar, gespecialiseerd in de sji'itische islam, vraagt aandacht voor de Iraanse auteur Abbas Maroefi, eindredacteur van een literair tijdschrift. Hij kreeg een veroordeling tot 20 zweepslagen, een half jaar cel en een geldboete vanwege een artikel en gedichten, die beledigend zouden zij voor 'geestelijke gids' Ali Khamenei. Hij was zelf niet de auteur. De schrijver van het artikel en de schrijfster van de gedichten boden aan in zijn plaats de straf te ondergaan. Maroefi gaat in beroep en er is een glimpje hoop, want een staatssecretaris noemde deze week zweepslagen geen geschikte straf voor 'journalistieke misdaden'.

Ter Haar legt uit waarom de fatwa tegen Rushdie zo taai is. Normaal verdwijnen fatwa's met hun maker in het graf. Die van Khomeini overleefden doordat een andere ajatollah ze, op verzoek van het regime, voor zijn rekening nam. Bovendien is de fatwa tegen Rushdie niet zomaar een fatwa en was Khomeini niet zomaar een ajatollah. Het was in strijd met de officiële leer, maar in het volksbesef kwam zijn status in de buurt van een imam, geen profeet maar wel iemand met goddelijke inspiratie.

Toch kunnen ook fatwa's van Khomeini sneuvelen als ze over onnozele onderwerpen gaan, zoals het eten van kaviaar, dat in strijd zou zijn met de islamitische wet, omdat de steur geen schubben had. Later ontdekten biologen, tot vreugde van culinair Iran, wel schubbetjes. Maar een fatwa die, zoals bij Rushdie, gaat over een 'westerse aanval op de islam' is van een andere orde.

Adriaan van Dis wekt met een orakel-van-Delfi-formulering bij exegeten de indruk dat de KLM voortaan bereid is Rushdie aan boord te nemen, maar noemt later die conclusie te hard. Misschien kan hij, in verdere contacten, de KLM ertoe bewegen om voortaan wel Rushdie te vervoeren maar om afgewezen asielzoekers, die stervend van angst naar Teheran terug moeten, als passagiers te weigeren.

Deel dit artikel