Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rottend hout voorspelt klimaat

Home

MONICA WESSELING

In enkele speciale bospercelen liggen tientallen boomstammetjes te vergaan. De bomenkerkhoven helpen bij uniek en broodnodig klimaatonderzoek.

Het doet nog het meest denken aan een natuurbegraafplaats met uitzonderlijk strenge voorschriften voor de grafmonumenten. In een bos nabij Putten tuurt hoogleraar systeemecologie Hans Cornelissen geconcentreerd naar een stuk rot hout. Omgeven door een hek liggen er honderd precies even lange stukken boomstam nauwkeurig op gelijke afstand van elkaar. Rondom het hek hebben wilde zwijnen flink huisgehouden; erbinnen is het een toonbeeld van rust. Rust en vergankelijkheid. Want juist daar gaat het hier om.

Bomen slaan tijdens hun groei koolstofdioxide (CO2) op, vooral in hun hout. Enorme hoeveelheden, zo werd Cornelissen al snel duidelijk in zijn onderzoek naar de hoeveelheid koolstofdioxide die bladeren inademen. Sterft een boom, dan komt die CO2 weer vrij door natuurlijke afbraak van het hout. De cyclus is belangrijk voor de klimaatverandering. Kooldioxide is immers een van de belangrijkste broeikasgassen. De CO2-kringloop in bladeren is groot, maar valt volledig in het niet bij die in het hout. Cornelissen schat dat de hoeveelheid CO2 die wereldwijd vastligt in hout honderd maal de hoeveelheid overtreft die jaarlijks de lucht in gaat doordat fossiele voorraden worden verbrand.

Over de kringloop zelf, dus onder meer hoeveel van het broeikasgas in de verschillende boomsoorten wordt opgeslagen en hoe snel dit vrijkomt bij verschillende temperaturen, is nauwelijks iets bekend. "De opstellers van klimaatmodellen komen bij dit onderdeel van klimaatwetenschap niet verder dan nattevingerwerk. Zo van: er is zoveel hectare bos, dus zoveel CO2-vastlegging. Dat terwijl de ene boomsoort veel sneller afbreekt dan de ander."

Een enorme omissie, vindt Cornelissen. "Daarvoor is kennis over de klimaatverandering toch veel te belangrijk! Als we meer weten over de CO2-kringloop in hout kunnen we ook adviezen geven over een klimaatvriendelijkere bosbouw."

Uit betrokkenheid én wetenschappelijke nieuwsgierigheid startte Cornelissen zijn onderzoek. In een mum van tijd wist hij vijfentwintig andere wetenschappers van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam (VU), Wageningen University en Universiteit Utrecht te enthousiasmeren voor een praktijkproef. Uiteindelijk bestuderen ze hier op landgoed Schovenhorst en in Flevoland nu een kilometer boomstam. Tussen de uitleg door helpt Cornelissen een Chinese studente over het hek heen. Zij promoveert bij hem aan de VU op houtafbrekende beestjes. "Zie je hoe belangrijk de bast is?", wijst de hoogleraar. "Die beuk is nog onaangetast terwijl die fijnspar al doorzeefd is door bastkevers. En kijk; er kruipt zelfs een regenworm onder."

Lees verder na de advertentie

Enorm sjouwwerk

Om de hoeveelheid in hout opgeslagen CO2 en het vrijkomen daarvan bij de verrotting vast te stellen, kapte Cornelissen loof- en naaldbomen, verdeeld over 25 soorten. Een bos bestaat immers meestal uit verschillende soorten. Een gigantische operatie: voor het onderzoek waren 1000 stukken stam van elk 25 centimeter doorsnee en één meter lengte nodig. Tientallen bomen kappen voor een onderzoek klinkt niet echt natuurvriendelijk, maar Cornelissen wijst geruststellend op een markering op een dode stam. "Ze stonden in het kader van bosdunning toch al op de nominatie te worden gekapt."

Na het omhalen begon het sjouwen pas echt. Om in het onderzoek ook de milieuomstandigheden tijdens groei en afbraak van het hout te betrekken, is niet alleen gekapt op de Veluwe (droog, warm, zanderig en arm), maar ook in Flevoland (vochtig, koud, kleiig en vruchtbaar). Vervolgens werden op tien locaties vijf stukken van één meter lang neergelegd plus een hoeveelheid takken en bladeren. Van alle soorten wat. Flevo-stukken gingen ook naar de Veluwe en vice versa. Er kwam een hek omheen om wilde beesten buiten te houden en het geduldig wachten kon beginnen.

"We hadden geen armen meer over. Een meter boomstam is behoorlijk zwaar. Voel maar", zegt de onderzoeker terwijl hij buiten het onderzoeksveld een forse tak probeert op te tillen. Na één, twee, vier, acht en zestien jaar wordt steeds één boomstam van elke soort weggehaald en helemaal uit elkaar gerafeld. Een groep medewerkers en studenten haalt er minutieus alle duizenden ongewervelden uit en determineert die om erachter te komen welke beestjes en schimmels een rol spelen bij de afbraak van hout. Cornelissen: "Monnikenwerk. In het laboratorium bepalen we onder meer de houtdichtheid en het koolstofgehalte en die waarden vergelijken we met die van de 'verse' boom. Zo kunnen we vaststellen hoeveel CO2 is vrijgekomen en welke rol de boomsoort binnen de klimaatverandering speelt."

Dit is tot nu toe nauwelijks opgepakt door klimaatwetenschappers. Cornelissen hoopt dat zijn werk in Flevoland en op de Veluwe wereldwijd navolging krijgt. De snelheid van groei en afbraak van bomen, de hoeveelheid vastgelegde CO2 en de boomsoorten zijn immers afhankelijk van hun groeiplaats. Een bomenkerkhof van vergelijkbare stammetjes lijkt aanstaande in China, dankzij nauwe contacten van Cornelissen met de universiteiten daar.

De kennis is broodnodig, benadrukt de hoogleraar nogmaals. "Om echt gefundeerde uitspraken te kunnen doen over de te verwachten temperatuurstijging, is zulke 'houtkennis' onmisbaar. Bovendien kunnen we daarmee een bosbouwadvies opstellen. Door een boomsoort aan te planten die snel groeit en heel langzaam afbreekt, leg je voor lange tijd CO2 vast. Zo'n bos is dan eigenlijk een bovengrondse CO2-opslag. Mooier dan een gat onder de grond."

"Mooier en rijker", voegt de Chinese studente toe. Ze wijst enthousiast op twaalf miljoenpoten en een handjevol duizendpoten die zich onder een stuk schors verscholen houden.

Op de ene boomsoort krijgen bastkevers en zwammen meer vat dan op de andere.

Hoogleraar systeemecologie Hans Cornelissen op het bomenkerkhof op landgoed Schovenhorst bij Putten.

Deel dit artikel