Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Rome zoekt: de allerbeste museumbazen van de wereld

home

Pauline Valkenet

Anna Coliva, directeur van Galleria Borghese in Rome. © Gerald Bruneau/Grazia Neri

Een ware culturele revolutie: Italië wil dat twintig nieuwe museumdirecteuren de kunstschatten van het land beter gaan exploiteren.

Be­lang­stel­len­den moesten vóór 15 februari hun brief en cv opsturen. Maar liefst 1222 mensen hebben dat gedaan

Dario Franceschini, minister van cultuur in Italië, heeft een opvallende advertentie laten plaatsen die tot veel opschudding onder Italiaanse kunstkenners leidt. Sommige kunstkenners zijn heel enthousiast, anderen houden hun hart vast. Want de minister is publiekelijk op zoek naar nieuwe directeuren voor de twintig belangrijkste musea van zijn land.

Het is dé kans voor ambitieuze kunstkenners met ervaring in het kunstmanagement om een wereldberoemd museum te gaan leiden. Ze kunnen kiezen voor onder andere de Pinacoteca di Brera in Milaan, de Gallerie degli Uffizi en de Galleria dell'Accademia in Florence, de Galleria Borghese in Rome en het Nationaal Archeologisch Museum in Napels.

De advertentie, die onder meer het Britse weekblad The Economist stond, stelde: "De nieuwe directeuren zullen hun expertise op het gebied van management inbrengen. Iedere directeur zal de supervisie hebben over de financiële planning, de culturele programma's en de organisatie van het museum." Belangstellenden moesten vóór 15 februari hun brief en cv opsturen. Maar liefst 1222 mensen hebben dat gedaan, onder wie 80 buitenlandse sollicitanten. De sollicitatiegesprekken staan gepland voor begin mei. Het is de bedoeling dat de twintig directeuren in juni aan de slag gaan en vier jaar aanblijven.

Efficiënter werken
Het aanstellen van de twintig directeuren noemt minister Franceschini niets minder dan 'een culturele revolutie'. In een volle zaal bij de Buitenlandse Pers Club in Rome licht hij zijn plannen toe. "Ons land gaat nog veel meer buitenlandse bezoekers te krijgen dan nu al het geval is. Landen als China en India groeien snel, hun inwoners gaan voor het eerst naar het buitenland en waar willen ze dan het liefste heen? Naar bella Italia. Om meer bezoekers te trekken, dienen onze musea efficiënter te worden. Ze moeten actiever fondsen werven, vaker tentoonstellingen organiseren, innovatiever omgaan met communicatie en winstgevende boekwinkels en cafés krijgen. Ik wil meer dynamiek en inkomsten. De collecties kunnen beter worden geëxploiteerd."

Volgens de minister sluiten zijn plannen perfect aan bij die van de minister-president. Matteo Renzi probeert sinds een jaar Italië een moderner en prettiger land te maken, waar de economie bruist. Renzi zegt dat niet alleen te willen bereiken door economische hervormingen als die van de arbeidsmarkt en de belastingheffing, maar ook door bijvoorbeeld de publieke omroep Rai uit de politieke invloedsfeer te halen en een samenlevingscontract voor homostellen in te voeren. Hij hamert op efficiëntie, modernisering en groei.

Lees verder na de advertentie
De tuinen van het Vaticaan museum. © Flickr/ Bryan Tong Minh
De directeuren mogen openingstijden en de prijs van toe­gangs­kaart­jes bepalen. Ze gaan beslissen over het uitlenen van kunstwerken

De geselecteerde twintig musea - waaronder ook het Nationaal Archeologisch Museum in Reggio Calabria, het Museum van Capodimonte in Napels en de Galleria dell'Accademia in Venetië - vallen nu nog onder de regionale afdelingen van monumentenzorg van het ministerie van cultuur.

Franceschini wil de musea loskoppelen van monumentenzorg, die door de bezuinigingen nauwelijks nog geld heeft, en veel meer autonomie geven. "De directeuren mogen openingstijden en de prijs van toegangskaartjes bepalen. Ze gaan beslissen over het uitlenen van kunstwerken. Ze krijgen de verantwoordelijkheid over hun budget. De opbrengsten van de toegangskaartjes zullen niet meer in één grote staatspot verdwijnen, die mogen ze zelf houden. Ik verwacht dat de directeuren daardoor worden gemotiveerd om bijvoorbeeld ook door het werven van fondsen bij particulieren de opbrengsten van de musea te vergroten", stelde de bebaarde bewindsman.

Enthousiasme
Alle andere staatsmusea wil hij per gewest tot clusters smeden, waarbij bezoekers met combikaartjes worden gestimuleerd om naar meerdere musea te gaan. Vorig jaar kregen de circa vierduizend musea in Italië, dat een adembenemende hoeveelheid kunst en archeologische opgravingen in huis heeft, gezamenlijk ruim veertig miljoen bezoekers en brachten bijna 135 miljoen euro op.

In de wereld van kunst en cultuur zijn veel experts enthousiast over de vergaande verandering. Ze verwachten dat die twintig musea stukken aantrekkelijker worden. "De kaartverkoop, het reserveringssysteem, de tentoonstellingen, de communicatie, de dienstverlening, het kan allemaal beter. En hier en daar een directeur uit het buitenland is ook positief. Vers bloed kan absoluut geen kwaad", zegt Stefano Baia Curioni, die kunstmanagement aan de Bocconi Universiteit in Milaan doceert, aan de telefoon. "De directeuren zullen onafhankelijker zijn en worden afgerekend op doelstellingen, die er voorheen nooit waren."

De directeuren die nu nog aan het hoofd van de musea staan, zijn minder blij. Ze zeggen het niet met zoveel woorden, maar het is duidelijk dat ze zich ten overstaan van de hele wereld voor schut gezet voelen: ze voldoen kennelijk niet en moeten worden vervangen. Op de bovenste etage van de elegante Galleria Borghese in Rome zit Anna Coliva achter haar grote houten bureau. Ze is hier sinds 2006 de baas en waakt over een collectie schilderijen en beeldhouwwerken van fenomenale Italiaanse kunstenaars als Caravaggio, Bernini en Canova.

Coliva drukt zich netjes uit: "Naar onze mening is niet gevraagd. Dat is een gebrek aan erkenning. Alle twintig directeuren zijn hierdoor geschaad. Dat vind ik jammer." De ervaren directeur heeft op haar eigen baan gesolliciteerd. "Dat ben ik dit ontroerende museum en mijn personeel verplicht."

Deelnemers aan kunstfora op internet zitten niet in de sol­li­ci­ta­tie­pro­ce­du­re en kunnen zich daarom helemaal vrij uiten. Velen zijn enorm sceptisch

In hartje Florence, omringd door hoge stapels boeken in een piepkleine werkkamer, denkt Antonio Natali er net zo over. De kunsthistoricus is bijna tien jaar directeur van het Uffizi, waar vorig jaar twee miljoen bezoekers rondom meesterwerken van Botticelli, Tiziano, Michelangelo en Raffaello dromden. "Ik moest wel solliciteren, om mijn waardigheid als mens te behouden. In de sollicitatiebrief heb ik mijn levensloop beschreven."

Goede zet
Wanneer ze hun gekwetstheid opzij zetten, zien de twee wel pluspunten. De nieuwe directeuren gaan tussen de 78.000 en 140.000 euro verdienen en kunnen daarbovenop een bonus van maximaal 40.000 euro krijgen. Natali en Coliva vinden dat nette salarissen, vergelijkbaar met die van collega's in andere Europese landen. Coliva verdient nu maar 1784 euro per maand. Haar collega in Florence krijgt 66 euro meer. Natali: "Dat is weinig. Gelukkig heb ik een echtgenote die ook werkt."

De loskoppeling van monumentenzorg vinden ze ook een goede zet. Nu moeten ze over van alles en nog wat overleggen met hoge ambtenaren die verantwoordelijk zijn voor alle musea in hun gewesten, en die de collecties en staat van onderhoud van de kunstwerken in het Uffizi en de Galleria Borghese lang niet zo goed kennen als de directeuren dat doen.

Natali en Coliva klagen over een logge en vermoeiende bureaucratie. Over een frustrerend gebrek aan eigen verantwoordelijkheid als ze kunstwerken willen uitlenen. Over absurde standjes als ze geen toestemming vragen om op eigen houtje sponsors te vinden. Over onwetendheid, onkunde en desinteresse bij de hoogste bestuurslaag van monumentenzorg. "Maar met alleen een nieuwe directeur op deze fluwelen stoel zal er weinig veranderen als hier niet ook het personeel verandert", meent Antonio Natali. En dat zal niet gebeuren; al het huidige personeel blijft in dienst bij het ministerie en op z'n vaste plek.

Vriendjespolitiek
Deelnemers aan kunstfora op internet zitten niet in de sollicitatieprocedure en kunnen zich daarom helemaal vrij uiten. Velen zijn enorm sceptisch. Ze weten zeker dat bij de benoemingen cliëntelisme de overhand zal nemen. "Italiaanse politici doen niet anders dan hun vrienden en familieleden goedbetaalde banen toespelen. En het is de minister die de nieuwe directeuren kiest. Het zal er deze keer wel keurig aan toegaan omdat er veel media-aandacht voor de kwestie is. Maar moet je eens kijken wie er over vier jaar, na de volgende sollicitatieronde, worden benoemd", schrijft een anonieme deelnemer.

Het Forum Romanum in Rome. © Flickr/Henri Bergius
Nieuwe directeuren benoemen is leuk, maar in feite schept de minister twintig nieuwe instituten die nog niets hebben: geen statuut, geen protocol, geen juridische afdeling

Minister Franceschini ontkent dat gevaar. Hij wijst erop dat de sollicitatiecommissie bestaat uit onafhankelijke deskundigen, die voor elk museum een selectie van de drie beste kandidaten zal maken. De minister kiest er daar dan één van uit.

Daarmee overtuigt hij de directeur van de Galleria Borghese niet. Ze vindt dat er ergens in steen moet worden gebeiteld hoe de selectie moet verlopen en wat de selectiecriteria precies zijn. "Italië staat nou eenmaal niet bekend om zijn transparantie en meritocratie", merkt ze fijntjes op. Coliva heeft ook twijfels over de praktische uitvoering van Franceschini's plan. "Nieuwe directeuren benoemen is leuk, maar in feite schept de minister twintig nieuwe instituten die nog niets hebben: geen statuut, geen protocol, geen juridische afdeling, geen afdeling personeelszaken. De Amerikaan die na mij komt, schrikt zich kapot als hij begrijpt door welke bureaucratische brij hij zich een weg zal moeten vechten. Ik wens hem veel succes."

Educatieve functie
Aan de oever van de Arno zegt Antonio Natali zich vooral zorgen te maken over de grote nadruk op het vergroten van de inkomsten van de topmusea. "Het zijn geen commerciële instellingen en moeten dat ook niet willen worden. Musea hebben een educatieve en sociale functie en dienen voor onderzoek.

Wil de minister dat de inkomsten van het Uffizi omhoog gaan? Dat kan. Ik kan 'De lente' van Botticelli voor een jaar uitlenen aan Amerika en me daar flink voor laten betalen. Maar als ik dat zou doen, zou ik me voor de rest van mijn leven schamen. Want er komen toeristen van de andere kant van de wereld helemaal naar Florence toe om dat meesterwerk te zien. Ik weiger die mensen teleur te stellen."

De directeur windt zich zichtbaar op. "Ik kan ook de prijs van de toegangkaartjes verhogen. Maar ook dat doe ik niet. Het leven draait niet om geld. Schoonheid zien en kunst beleven zijn volgens mij belangrijker. Daarom wil ik dat ook een gezin met een laag inkomen en vier kinderen dit museum kan bezoeken. Ik hoop maar dat degene die na mij komt er net zo over denkt."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.

Deel dit artikel

Advertentie
Be­lang­stel­len­den moesten vóór 15 februari hun brief en cv opsturen. Maar liefst 1222 mensen hebben dat gedaan

De directeuren mogen openingstijden en de prijs van toe­gangs­kaart­jes bepalen. Ze gaan beslissen over het uitlenen van kunstwerken

Deelnemers aan kunstfora op internet zitten niet in de sol­li­ci­ta­tie­pro­ce­du­re en kunnen zich daarom helemaal vrij uiten. Velen zijn enorm sceptisch

Nieuwe directeuren benoemen is leuk, maar in feite schept de minister twintig nieuwe instituten die nog niets hebben: geen statuut, geen protocol, geen juridische afdeling

Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang tot Trouw.nl.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden

Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.