Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Romana Vrede voelt zich nog steeds een jongetje

Home

Sandra Kooke

© Jorgen Caris
Interview

'Ik een diva?' Actrice Romana Vrede (44) moet er hartelijk om lachen. Maar nu is ze wel genomineerd voor de Theo d'Or, de prijs voor beste actrice. Als eerste zwarte vrouw. 'Ik ben nog steeds Romana die in sloten springt.'

Lang steil haar, een kort jurkje met wit kraagje, een onderdanig lachje op haar gezicht. In de voorstelling 'Race' speelt Romana Vrede (44) de slimme advocate Susan, die jong, knap en zwart is. Met gefriemel aan haar vingertoppen, eindeloos knikkend en lachend en met de handen over haar benen strijkend laat de actrice zien hoe de vrouw zich tussen de mannen staande houdt door het ultieme meisje te spelen.

Lees verder na de advertentie

In werkelijkheid heeft ze kort haar, glimmende ogen, een stralende lach. Het is bijna niet voor te stellen dat deze vrouw in korte broek en hemdje, die op het terras genietend om zich heen kijkt, dezelfde is als dat onzeker met haar vingers friemelende meisje.

Ik ben namelijk de eerste zwarte actrice in vaste dienst bij een groot the­a­ter­ge­zel­schap. Ooit!

Vrede: "Ja, dat deed ik, friemelen. En lachen, aldoor lachen. Het meisje uithangen. Susan is zo'n mooi, slim meisje. Ze is zo blond als je als zwart meisje kunt zijn. Er waren vrienden naar de voorstelling komen kijken die zeiden: 'wanneer komt Romana op?'"

Race van de Amerikaanse schrijver David Mamet vertelt het verhaal over een advocatenkantoor waar een witte man verdedigd moet worden die een zwart meisje heeft aangerand. De ene topadvocaat is wit, de andere zwart. En ze hebben de beginnende Susan aangenomen. Op twee derde van de voorstelling legt Vrede haar meisjesuiterlijk op spectaculaire wijze af. In een rap- en dansact à la Beyoncé trekt ze de pruik van haar hoofd. Voor de rol werd Vrede genomineerd voor de Theo d'Or, de toneelprijs voor de beste vrouwelijke hoofdrol van het seizoen.

Vrede: "Dat soort meisjes kennen we, haten we. Omdat het ze lukt er te komen door te spelen met hun seksualiteit. Dan krijg je zin om als feminist je bh te verbranden. Maar ze vertelt je ook iets over je eigen seksisme, over je eigen idee over schoonheid en vrouwelijkheid.

"Als puber vond ik mezelf echt lelijk. Ik groeide op met het idee: schoonheid is blond, blauwe ogen en een meisjesachtig figuur. Van mij denken ze altijd dat ik een man ben. Ik word drie, vier keer per dag als man aangesproken. Dat had ik als kind ook. Tegen mij zeiden ze: jij bent geen meisje, jij bent een soort raar jongetje."

Was dat vervelend?

"Nou, voor mij als kind was het heel tof. Ik had allemaal vriendjes waarmee ik speelde in de bouw. En dan gingen we naar het toilet en dan ging ik ook staand plassen. Ik was gewoon lekker een jongetje: constant in de sloot vallen. Maar in de pubertijd begon ik me ervoor te schamen. Ik was raar, vreemd, niet meisjesachtig genoeg."

Toch speel je dat type feilloos? Waar haalde je dat meisjesachtige vandaan?

"Uit diepe haat. Haha. Nee hoor, uit alles om me heen: de straat, de tv, de reclames. Ik ben een technische speler. Ik hou ervan een rol vorm te geven met gebaartjes, gedrag, blikken. Zowel in 'Race' als in 'The Nation' speel ik een vrouw die een dubbele agenda heeft. Dat is het moeilijkst om te spelen, vrouwen die iets geheimzinnigs hebben en weinig zeggen, maar je doen vermoeden dat er iets niet klopt. Ik vind het leuk dat de jury van de Theo d'Or schreef dat Susan je in verwarring achterlaat." Staat deze rol dichtbij je, omdat je expliciet een zwarte vrouw speelt?

Ik ben zwart, maar ook vrouw, androgyn, lang. Ik ben niet alleen mijn huidskleur

"Eric (de Vroedt, artistiek leider van het Nationale Theater en regisseur van Race) heeft zo'n goede grap uitgehaald. Ik ben namelijk de eerste zwarte actrice in vaste dienst bij een groot theatergezelschap. Ooit! En wat zegt Eric: het eerste stuk dat we met Romana maken, gaat over een zwarte advocate die zich afvraagt: ben ik nou aangenomen omdat ik goed ben of omdat ik zwart ben? Alsof je tegen het publiek zegt: hier is ze dan, onze eerste zwarte actrice! Terwijl niemand hardop durft te zeggen, wat we daar allemaal bij denken. Nou, wij gingen er gewoon een stuk over maken. Met die beladen vraag: is ze hier omdat ze goed is of omdat ze zwart is?

"Zelf stel ik me die vraag niet, omdat ik weet dat ik goed ben. Mensen vragen: ben je genomineerd omdat je zwart bent? Nee, omdat ik talent heb en die rol goed heb gespeeld. Ik ben zwart, maar ook vrouw, androgyn, lang. Ik ben niet alleen mijn huidskleur."

Toch speel je in Race en The Nation rollen waarin je huidskleur van belang is. Heb je niet het gevoel dat De Vroedt je gebruikt voor zijn politieke agenda?

"Jazeker wel. Maar gebruiken is geen vies woord. Je wilt als regisseur iets laten zien en daar gebruik je je team van acteurs voor. Dat team is te wit, daar moet kleur in voor de verhalen die Eric wil vertellen. Daarom neemt hij mensen aan zoals Saman Amini, Werner Kolf en ik.

"Eerder speelde ik bij hem Medea. En volgend seizoen speel ik in de 'Oresteia', geregisseerd door Theu Boermans, de rol van Kassandra. Medea en Kassandra zijn allebei buitenlandse vrouwen, altijd door witte actrices gespeeld. Maar inmiddels zijn er best veel gekleurde acteurs gekomen: Raymi Sambo, Manoushka Zeegelaar, Nastaran Razawi Khorasani, Samora Bergtop, Yannick Jozefzoon en ga zo maar door."

Ik ben nog steeds Romana die in sloten springt

Je klinkt optimistisch.

"Dan ben ik ook. Als het theater zo wit blijft, wordt het een enclave in de maatschappij die vanzelf opdroogt. Dus het theater, de film en tv moeten zich wel aanpassen aan wat we op straat zien, en zo stilletjes aan gebeurt dat ook."

Er zit geen grote boosheid bij jou.

"Nee, ik ben niet boos. Vroeger ging ik wel films retweeten met #Diversiteit? Of #WhitePeople. Maar ik geloof dat iedereen zich nu wel bewust is dat er stappen moeten worden gezet. Ik ken geen filmproducent die alleen maar wit wil. Alleen moeten mensen er af en toe op geattendeerd worden.

"Soms in stevige woorden, soms vriendelijk. Dat doe ik ook, hoor. Dan raad ik ze aan de cast diverser te maken, qua kleur en qua gender."

Voel je je een rolmodel voor zwarte vrouwen nu je genomineerd bent voor de Theo d'Or?

"Nee, echt niet. Dat ga ik echt niet op mijn schouders nemen. Ik ben nog steeds Romana die in sloten springt.

Diva? Nee! Ik ben meer een the­a­ter­schof­fie.

"Die nominatie is lachen, maar ook absurd. Want kijk: als Usain Bolt wint, dan heeft hij het hardst gerend. Maar als ik win, wat heb ik dan gewonnen? Ik heb niet harder gerend dan de anderen. Het is gewoon.... ja, wat is het eigenlijk? Ze zetten me in het zonnetje. Ja, dat is het. Kijk eens, Romana! Wat is ze toch tof, knap, mooi! En volgend jaar zetten we iemand anders in het zonnetje.

"En toch werd ik er ook een beetje bang van. Dinsdag was ik genomineerd en woensdag hadden we de eerste generale repetitie van The Nation. En toen moest ik gaan acteren. Maar hoe moest dat ook alweer? Ik was het helemaal kwijt. Eric zei: 'Hé, we zijn al drie maanden aan het werk, jij kunt het gewoon.' Toen nam hij me even apart en zei: 'Die nominatie, heb je er al om gehuild?' Want het is gewoon heftig, in de race zijn voor zo'n prijs. En ik wil hem nu wel echt winnen."

En nu zit je ook nog in een divaspecial.

"Diva? Nee! Als mijn moeder het hoorde, zou ze zeggen: eindelijk, ze is volwassen! Maar nee, ik voel me nog steeds dat jochie. Bij een diva denk ik aan Ellen Vogel of zo. Ik ben meer een theaterschoffie.

"Ik weet dat ik goed ben, talent heb. Maar het is een beetje Rotterdams om geen arrivee te willen zijn. Als ik mezelf een diva vind, ben ik uitgeleerd. Dat staat me tegen."

Ik hou van acteren, om wat het bij het publiek teweeg brengt

Je bent nu 44. Wat ontbreekt er nog in je carrière?

"Het onderwerp gender. Ik zou heel graag Richard III spelen, zo'n machtswellusteling, een echte wittemannenrol. Ik heb ook een vaag plan om te gaan onderzoeken wanneer een beweging, een pose, een houding mannelijk of vrouwelijk is. Dat wil ik maken met dansers en mimespelers.

"Eigenlijk zou ik een film of tv-serie willen maken waarin ik een zwarte president speel, die man of vrouw is. Of lesbisch, dat benoemen we niet. Een film waarin niet wordt gesproken over: waarom is dit personage zwart? Is het een man of een vrouw? Theater los van alle normen. Zoals ik het ook in de maatschappij zou willen."

Politiek theater dus?

"Maar geen politiek pamflet. Mijn doel is om het publiek te raken. Ik hou van acteren, om wat het bij het publiek teweeg brengt. Als ik van kunst geniet - van een dans of een gedicht - is het leven opeens niet meer zo plat. Tussen de Albert Heijn en de energierekening kunnen we opeens worden opgetild door schoonheid. Voor mij is dat van levensbelang. Zonder kunst leven we als mieren, die alleen werken en dan doodgaan. Daarom wil ik schoonheid aan de mensen geven, de waarheid brengen in de vorm van een gedicht."

Tekst loopt door onder afbeelding

© RV

• Wie is Romana Vrede?

Na de toneelschool begon Romana Vrede haar loopbaan bij Onafhankelijk Toneel. Daarna speelde ze bij verschillende gezelschappen, waaronder Maas Theater en Dans, tot ze in 2011 in MightySociety9 met Eric de Vroedt ging werken. Toen hij naar het Nationale Theater overstapte, ging ze mee.

Vorig jaar maakte ze zelf de voorstelling 'Who's afraid of Charlie' over haar zwakbegaafde, autistische zoon Charlie.

Het komende halfjaar speelt ze bij het Nationale Theater in The Nation de rol van Mariam, de moeder van een uit de Schilderswijk verdwenen moslimjongetje. The Nation onderzoekt in zes afleveringen wat er met het jongetje is gebeurd en wie er bij de verdwijning betrokken is. Maar eerst is ze op het Theaterfestival in Amsterdam van 29 augustus tot en met 15 september te zien in enkele voorstellingen van Race. Info. www.hnt.nl

• Diva in de dop

Romana Vrede was in 1999 de eerste zwarte vrouw aan de Arnhemse toneelschool. Joy Delima, derdejaars, is de tweede. Vrede: "Joy komt uit Rotterdam, ik heb haar nog lesgegeven op de MBO-theaterschool. Ze is nog jong en aan het zoeken, maar ze komt er wel. Ze is nieuwsgierig en gretig, kwetsbaar en daardoor sterk. Ik was de eerste zwarte vrouw op de toneelschool, ben nu de eerste bij een groot gezelschap en de eerste met een nominatie voor de Theo d'Or. Joy kan de tweede zijn. Maar hopelijk duurt dat niet nog negentien jaar."

Trouw.nl is vernieuwd. Vanaf nu is onbeperkte toegang tot Trouw.nl alleen voor (proef)abonnees.


Wilt u dit artikel verder lezen?

Maak vrijblijvend een profiel aan en krijg gratis 2 maanden toegang.

Het e-mailadres bij dit profiel is nog niet bevestigd. Een link om te bevestigen kun je vinden in je inbox.
Ben je de link kwijt? Vraag hier een nieuwe aan.

Ongeldig e-mailadres

Wachtwoord is niet correct

tonen

Wachtwoord komt niet overeen

tonen

U moet akkoord gaan met de gebruiksvoorwaarden


Wij gaan vertrouwelijk om met uw gegevens. Lees onze privacy statement.

Deel dit artikel

Advertentie
Ik ben namelijk de eerste zwarte actrice in vaste dienst bij een groot the­a­ter­ge­zel­schap. Ooit!

Ik ben zwart, maar ook vrouw, androgyn, lang. Ik ben niet alleen mijn huidskleur

Ik ben nog steeds Romana die in sloten springt

Diva? Nee! Ik ben meer een the­a­ter­schof­fie.

Ik hou van acteren, om wat het bij het publiek teweeg brengt