Uw profiel is aangemaakt

U heeft een e-mail ontvangen met een activatielink. Vergeet niet binnen 24 uur uw profiel te activeren. Veel leesplezier!

Roelof ‘Pik’ Botha (1938-2018): van verdediger naar tegenstander van het apartheidsregime

Home

Niels Posthumus

Roelof "Pik" Botha (R) met Aartsbisschop Desmond Tutu in 1997. © AFP

Roelof ‘Pik’ Botha was lang minister van buitenlandse zaken. Hij moest het Zuid-Afrikaanse apartheidsregime goedpraten.

Roelof ‘Pik’ Botha was een man met twee gezichten. Die beschrijving dook vandaag overal op na het overlijden van de Zuid-Afrikaanse ex-minister van buitenlandse zaken. En wie over de doden liever niets dan goeds zegt, maakte ervan: een goede man binnen een foute regering.

Lees verder na de advertentie

Botha overleed vandaag op 86-jarige leeftijd in zijn woonplaats Pretoria. Hij was het gezicht van het apartheidsregime in het buitenland en moest dat racistische politieke systeem internationaal verdedigen tegen een groeiend aantal boycots en andere sancties. Hij deed dat met verve. Zo goed zelfs dat menigeen achteraf meent dat hij de duur van het apartheidsregime eind jaren tachtig behoorlijk wist te rekken. Dat wil zeggen: tot de internationale én binnenlandse druk in 1990 te groot werd, Nelson Mandela na 27 jaar werd vrijgelaten en er in 1994 verkiezingen kwamen waarbij voor het eerst ook zwarte Zuid-Afrikanen mochten stemmen.

Witte suprematie onhoudbaar

Toch was Pik Botha binnenskamers juist één van de meest kritische politici. Hij zag eerder dan de meeste van zijn collega’s dat het systeem van witte suprematie onhoudbaar werd. Maar hij diende in de jaren tachtig onder de keiharde, conservatieve president P. W. Botha (geen familie), die van geen wijken wilde weten. Al had Pik Botha als minister van buitenlandse zaken zelf wel degelijk ook een dubieuze rol, bijvoorbeeld bij de burgeroorlogen die het apartheidsregime aanwakkerde in buurlanden Mozambique en Angola.

Pik Botha speelde een belangrijke rol bij de on­der­han­de­lin­gen het ANC over de afschaffing van de apartheid

Maar toch, terwijl Pik Botha aandrong op een oplossing voor Zuid-Afrika, dat steeds meer op weg leek naar een burgeroorlog, schroefde president P.W. Botha het politiegeweld in de townships juist verder op. De twee Botha’s kwamen steeds vaker met elkaar in conflict.

In 1985 schreef Pik een toespraak waarin de vrijlating van Mandela werd aangekondigd. Die keurde P. W. Botha woedend af. En een jaar later floot de president zijn minister publiekelijk terug nadat Pik had gezegd dat er in Zuid-Afrika ooit wellicht een zwarte president kon komen. Pik werd gedwongen te verklaren dat dit niet het standpunt van de regering was.

Pik Botha, die zijn bijnaam kreeg doordat hij, gekleed in pak, met zijn houding en motoriek iets weg had van een pikkewyn (een pinguïn), speelde tussen 1990 en 1994 een belangrijke rol bij de onderhandelingen met Mandela’s bevrijdingsbeweging ANC over de afschaffing van de apartheid. Nadat hij met zijn grote diplomatieke talent eerst de duur van het apartheidsregime had weten te rekken, zette hij die gave nu juist in om snel en vreedzaam over te gaan naar algemene democratie.

Mandela prijzen

Voor die inzet beloonde de kersverse president Mandela hem tussen 1994 en 1996 met een laatste ministerschap, op het iets minder belangrijke departement van Mineralen en Energie, in de nieuwe non-raciale regering. Botha prees Mandela regelmatig. In 2000 sloot hij zich zelfs aan bij het ANC. Zijn nabestaanden lieten vandaag weten dat vooral de herinnering aan die twee ministersjaren onder Mandela hen met trots vervult.

Lees ook:

ANC maakt geen vrienden: een massa-ontslag onder ambtenaren dreigt in Zuid-Afrika

Zuid-Afrika heeft te veel ambtenaren. Maar ontslagen zorgen voor onrust bij de achterban van regeringspartij ANC.

Politiek wankele Zuma staat lijnrecht tegenover zijn eigen ANC

De verkiezing van Cyril Ramaphosa tot nieuwe ANC-leider in december zorgt in Zuid-Afrika voor geloof in de toekomst. Daar hoort dan wel een andere president bij.

Deel dit artikel

Pik Botha speelde een belangrijke rol bij de on­der­han­de­lin­gen het ANC over de afschaffing van de apartheid